სამშაბათი, 02 სექტემბერი, 2014 თბილისის დრო 10:42

ბლოგები

აგვისტო 2014

NDI-ს აგვისტოს კვლევის მთავარი თემები (ნაწილი I)

პროდასავლური კურსიდან უმცირესობების უფლებებამდე

ამერიკულმა საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციამ, „ნაციონალური დემოკრატიის ინსტიტუტმა“ (NDI) გამოაქვეყნა საქართველოში საზოგადოებრივი განწყობების კვლევის შედეგები. ეს კვლევა დაფინანსებულა შვედეთის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (SIDA) მიერ და მას NDI-ს დაკვეთით ასრულებს კავკასიის კვლევითი რესურსების ცენტრი (CRRC). 2012 წლის ოქტომბრის არჩევნებამდე NDI-ს კვლევების მიმართ მაინცდამაინც დიდი ნდობა არ არსებობდა, მაგრამ დიდწილად ეს მაშინდელი პოლიტიკური კლიმატის გამო იყო და არა იმიტომ, რომ თავად NDI ან CRRC ნდობას არ იმსახურებენ. დღესდღეობით ეს კვლევები საქართველოში ჩატარებულ მსგავსი პროფილის კვლევებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე სანდო და დაწვრილებითია. ერთადერთი მინუსი რაც მათ აქვთ ის არის, რომ კვლევის ანგარიშთან ერთად არ ქვეყნდება ხოლმე ის მონაცემთა ბაზა, რის საფუძველზეც არის შედგენილი ანგარიშები. მონაცემთა ბაზის გამოქვეყნება არა მხოლოდ მეტ სანდოობას შესძენდა კვლევას, არამედ ქართული პოლიტიკით დაინტერესებულ მკვლევრებს მისცემდა უხვ მასალას სტატისტიკური ანალიზისთვის. თუ მომავალში NDI კვლევის ანგარიშებთან ერთად მონაცემთა ბაზასა და კითხვარსაც გამოაქვეყნებს, ამით ყველას დიდ სამსახურს გაგვიწევს.

მცირე შესავლის შემდეგ პირდაპირ 2014 წლის აგვისტოს კვლევითი ანგარიშის განხილვაზე გადავალ. საზოგადოებრივ ნაწილში ჩემი ყურადღება ოთხმა კონკრეტულმა თემამ მიიქცია. ეს თემები NDI-ს წინა, 2014 წლის აპრილის კვლევის ანგარიშშიც იყო ასახული, მაგრამ ბუნებრივია, უმჯობესი იქნება, თუ უახლოეს მონაცემებს განვიხილავ (წინა კვლევების ხილვაც ასევე NDI-ს ვებსაიტზე შეგიძლიათ).

პირველ რიგში ყურადღებას იქცევს ის, რომ გამოკითხულთა 60% ქვეყნის პროდასავლური კურსის მხარდამჭერია. მხოლოდ 20%, ანუ მოსახლეობის მეხუთედი, არის პრორუსული კურსის მხარდამჭერი. 2014 წლის თვითმმართველობის არჩევნებს თუ გავიხსენებთ, თბილისში ღიად პრორუსულმა ძალებმა - ნინო ბურჯანაძის ერთიანმა ოპოზიციამ და დავით თარხან-მოურავის „პატრიოტთა ალიანსმა“ - დაახლოებით 17% დააგროვეს. ცხადია, ძნელია პირდაპირ იმის მტკიცება, რომ ეს ამომრჩეველი პრორუსული კურსის მხარდამჭერია (შესაძლოა, ასეთი ამომრჩეველი „ქართულ ოცნებასაც“ ჰყავდეს). იქიდან გამომდინარე, რომ შესაბამისი მონაცემთა ბაზები არ გვაქვს, დასკვნებს ვერ გამოვიტანთ, მაგრამ იმაზე დაკვირვება ნამდვილად შეგვიძლია, რომ ზემოთხსენებული ორი მაჩვენებელი დაახლოებით მსგავსია.

შემდეგი საკითხი, რომელმაც ყურადღება მიიქცია, იყო ყველაზე მნიშვნელოვანი ეროვნული საკითხების ჩამონათვალი. გამოკითხულთა 63%-ისთვის ასეთი არის უმუშევრობა, 32%-ისთვის სიღარიბე, 30%-ისთვის ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა, 25%-ისთვის პენსიები და 24%-ისთვის ხელმისაწვდომი ჯანდაცვა. ეს ჩამონათვალი დიდი ხანია, რაც არ იცვლება. ინტერპრეტატორები რასაც სათანადო ყურადღებას არ აქცევენ ხოლმე, არის ის, რომ უმუშევრობა და არა სიღარიბე მუდმივად იკავებს პირველ ადგილს. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილისთვის სიღარიბის მთავარი წყარო არის უმუშევრობა და არა, ვთქვათ, ის, რომ ხელფასები დაბალია. შესაბამისად, მოსახლეობა ხელისუფლებისგან პირველ რიგში მოითხოვს დასაქმების პრობლემის გადაწყვეტას და შემდეგ უკვე სიღარიბისას. პრიორიტეტთა ეს რიგითობა ხსნის იმასაც, თუ რატომ არის ისეთი საკითხები საქართველოში ნაკლებად პოპულარული, როგორიცაა შრომითი უფლებები ან პროფკავშირები. შრომითი უფლებების თემას დასაქმების პრობლემა ფარავს.

შემდეგი მნიშვნელოვანი საკითხი იყო მოსახლეობის დამოკიდებულება ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობაზე. გამოკითხულთა 63% თვლის, რომ მეუფე იაკობის მიერ „ნაციონალური მოძრაობის“ წინააღმდეგ ხმის მიცემისადმი მოწოდება გაუმართლებელია. მხოლოდ 13% ამართლებს ამგვარ საქციელს და 23%-ს კი კითხვაზე პასუხი არ აქვს. სოციოლოგიაში ერთ-ერთი ძირითადი წესია ის, რომ კითხვაზე პასუხის არქონის ინტერპრეტირება არ შეიძლება, მაგრამ ამ შემთხვევაში გამონაკლისს დავუშვებ. ჩემი ღრმა რწმენით, იმ 23%-ის დიდი ნაწილი, ვისაც კითხვაზე პასუხი არ ჰქონდა, სავარაუდოდ, დაბნეული მორწმუნეები არიან, რომლებმაც ჯერ კიდევ არ იციან, რა პოზიცია უნდა ჰქონდეთ მსგავს საკითხებზე. თუ ეკლესია გააგრძელებს პოლიტიკაში ჩარევას, სავარაუდოდ, ამ 23%-ის დიდი ნაწილიც იმ უმრავლესობას შეუერთდება, ვისთვისაც ამგვარი საქციელი მიუღებელია.

დაბოლოს, ჩემი განსაკუთრებული ყურადღება მიიქცია უმცირესობების საკითხმა. კერძოდ იმან, რომ მოსახლეობის უმრავლესობა ყველა სხვა უმცირესობების უფლებების დაცვას ემხრობა, გარდა სექსუალური უმცირესობებისა. გამოკითხულთა მხოლოდ 27% თვლის, რომ სექსუალური უმცირესობების უფლებების დაცვა მნიშვნელოვანია და აქედან მხოლოდ 4% თვლის, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია.

აქ კარგად ჩანს ისიც, რომ დამოკიდებულება უფრო მეტად დადებითია იმ უმცირესობათა მიმართ, რომლებიც ეთნიკური, რელიგიური, სექსუალური და გენდერული ნიშნით არ არიან გამორჩეული. მაგალითად, იძულებით გადაადგილებულურ პირთა და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა მიმართ დამოკიდებულება უფრო მეტად პოზიტიურია, ვიდრე დანარჩენი უმცირესობების მიმართ (ყურადღება მიაქციეთ დიაგრამაზე მუქი მწვანით აღნიშნულ პროცენტებს).

ეკლესიის მიერ პოლიტიკაში ჩარევის მიმართ დამოკიდებულების და უმცირესობათა უფლებების მიმართ დამოკიდებულებების დიაგრამები რომ შევაჯამოთ, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოსახლეობის უმრავლესობას ეკლესიის მიმართ უპირობო ნდობა აქვს მხოლოდ გარკვეულ თემებზე. მართალია, ამაზე ცალკე კითხვა არ ყოფილა, მაგრამ შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ეს ძირითადად ეთნიკურ, რელიგიურ და გენდერულ იდენტობასთან დაკავშირებული თემებია. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, როდესაც საქმე იდენტობის დაცვას შეეხება, მოსახლეობის დიდი ნაწილი ეკლესიის პოზიციით კმაყოფილია, მაგრამ სხვა შემთხვევაში ეკლესიას გარანტირებული მხარდაჭერა არ აქვს.

ამაზე უფრო სერიოზული ანალიზის ჩატარება ბლოგის ფარგლებში (და სრული მონაცემთა ბაზის არქონის პირობებში), სამწუხაროდ, შეუძლებელია, მაგრამ ეს ნედლი რიცხვებიც წესით საკმარისი უნდა იყოს იმისთვის, რომ ზოგადი წარმოდგენა შეგვექმნას საზოგადოების განწყობებზე. მე ჩემი მხრივ გირჩევდით, რომ მთლიან ანგარიშსაც გადახედოთ, იმ პირობით, თუ კითხვებზე პასუხების ინტერეპრეტირების დროს ჩემზე მეტ სიფრთხილეს დაიცავთ. ამგვარი სოციოლოგიური გამოკითხვების ანალიზი მთლიანობაში დაგვეხმარება იმაში, რომ პოლიტიკა და სამოქალაქო აქტივობა სწორი მიმართულებით წარვმართოთ.


შევარდნაძიზმი, მიშიზმი და მათი ნარევი

საქართველოში არსებული პოლიტიკური რეჟიმების შეფასების დროს ზოგჯერ იღებენ ხოლმე მათ რაიმე ერთ დადებით მახასიათებელს და ამბობენ, რომ ესა და ეს რეჟიმი კარგი იყო მხოლოდ იმიტომ, რომ ამ ერთი პარამეტრით სხვებს სჯობდა. სინამდვილეში თუ მართლა გვინდა, რომ რეჟიმის დემოკრატიულობა ან არადემოკრატიულობა აღვიქვათ, ისინი მთლიანობაში უნდა განვიხილოთ. ქვემოთ უფრო ვრცლად შევეცდები ავხსნა, რასაც ვგულისხმობ და იმედი მაქვს, რომ შევარდნაძისტები, მიშისტები, ბიძინისტები და სხვები წაიკითხავენ ამას და კიდევ ერთხელ დაფიქრდებიან იმაზე, თუ რა არის ის, რაც უნდა გადავხარშოთ და გამოვასწოროთ. ასევე, დიდი იმედი მაქვს, რომ წაიკითხავენ ისინი, ვინც არც ერთი მთავარი პარტიის მხურვალე მხარდამჭერი არ არის (ჩემი დაკვირვებით, ასეთი ადამიანები საქართველოს უმრავლესობას შეადგენენ) და კიდევ ერთხელ დარწმუნდებიან, რომ საჭიროა ფართომასშტაბიანი დემოკრატიული ცვლილებები.

პირველ რიგში, შევარდნაძის რეჟიმით დავიწყებ. მისი მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი ის იყო, რომ ქვეყანა ნახევრად ანარქიულ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. ხელისუფლება არ იყო ცენტრალიზებული და სხვადასხვა ტერიტორიული თუ ინსტიტუციური ერთეული ცენტრალურ ხელისუფლებას პირდაპირ და უპირობოდ არ ემორჩილებოდა. ასეთი მდგომარეობის შედეგი ის იყო, რომ საზოგადოების ის ფენები იკავებდნენ გაბატონებულ პოზიციებს, რომლებსაც შეეძლოთ კლანური, არაფორმალური და არაპოლიტიკური კავშირების უკეთ შენარჩუნება. ასეთები იყვნენ: ძალოვნები, ქურდები და საბჭოთა ელიტები (ინტელექტუალური და არაინტელექტუალური). მაგალითად, იმაზე, თუ რამხელა არაფორმალურ ძალაუფლებას ფლობდნენ ინტელექტუალური ელიტები მახსენდება ჩემი ერთი ნაცნობის მონაყოლი, რომელიც 90-იან წლებში თბილისის ერთ-ერთი პრესტიჟული უნივერსიტეტის პრესტიჟულ ფაკულტეტზე სწავლობდა. ამას წინათ სწორედ ეს ადამიანი მიყვებოდა, რომ მის დროს, ამ ფაკულტეტზე მხოლოდ ამ ელიტარული კლანების წევრები სწავლობდნენ, რომლებიც უნივერსიტეტში პირადი კონტაქტებით, ან ქრთამით ხვდებოდნენ. ცხადია, აბსოლუტურად ყველა პროფესორზე და სტუდენტზე ეს არ ვრცელდებოდა, მაგრამ გაბატონებული ნორმა სწორედ ეს იყო და არა სამართლიანი გამოცდები. ქურდების და ძალოვნების კლანებზე (რომელთა ერთმანეთისგან გარჩევა ზოგჯერ ძალიან ძნელი იყო) აღარ გავაგრძელებ - მოსახლეობის უმრავლესობას, ვინც ამ პერიოდს მოესწრო, კარგად ემახსოვრება.

მეორე მხრივ, ასეთ ნახევრად ანარქიულ რეჟიმს, რომელსაც კლანები მართავდნენ, ახასიათებდა ის, რომ ძნელი იყო მოსახლეობის ფართო ფენებზე რეპრესიის განხორციელება. ეს ფართო ფენები პროტესტს გამოხატავდნენ რამდენიმე თავისუფალი მედიასაშუალების მეშვეობით, რომელთა შორისაც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო „რუსთავი 2“ და „რადიო 105“. ორივე მათგანი პროტესტს არა მხოლოდ უშუალოდ მთავრობის წინააღმდეგ გამოხატავდა, არამედ აკრიტიკებდა სწორედ ზემოთხსენებულ კლანებსაც, რომლებსაც საზოგადოებაში გაბატონებული პოზიცია ეკავათ. რეჟიმის უკვე გვიან პერიოდში წარმოიშვა სტუდენტური მოძრაობა „კმარა“, რომელმაც ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ძველი ელიტების ძალაუფლების შერყევაში.

ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, მტკიცება, რომ „შევარდნაძის დროს მედია თავისუფალი იყო“ თავისთავად ვერაფერს გვეტყვის ამ რეჟიმის ბუნებაზე. მედია ნამდვილად იყო თავისუფალი, მაგრამ ეს იყო სწორედ იმ რეჟიმის დამახასიათებელი თვისება, რომელიც ცენტრალიზებულად არ იმართებოდა. შესაბამისად, შევარდნაძის რეჟიმის შეფასების დროს, სწორედ იმას უნდა დავაკვირდეთ, რომ სიტყვის თავისუფლება იყო სისტემის გვერდითი დადებითი შედეგი და არა გამიზნულად დაშვებული სიკეთე. თავად პოლიტიკური სისტემა კი არსებითად არადემოკრატიული იყო.

სააკაშვილის რეჟიმის შესაფასებლადაც მსგავსი სისტემური მიდგომა გვჭირდება. შევარდნაძის რეჟიმისგან განსხვავებით, მას ახასიათებდა ის, რომ ხელისუფლება იყო ცენტრალიზებული. როგორც სხვადასხვა ტერიტორიული ერთეული, ასევე სხვადასხვა სახელისუფლებო ინსტიტუცია პირდაპირ და უპირობოდ ემორჩილებოდნენ ცენტრალურ ხელისუფლებას, რომელსაც რამდენიმე ყველაზე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ფიგურა მართავდა. ასეთ პირობებში საზოგადოებაში გაბატონებული პოზიციის დასაკავებლად მნიშვნელოვანი იყო პოლიტიკური კავშირები. შესაბამისად, მოსახლეობის ის ფენები იკავებდნენ გაბატონებულ პოზიციებს, რომლებსაც ყველაზე მყარი პოლიტიკური კავშირები ჰქონდათ ცენტრალურ ხელისუფლებასთან: პოლიტიზებული ძალოვნები (რომლებიც, შევარდნაძის ეპოქისგან განსხვავებით, ყოველდღიურ კორუფციაში კი არ იყვნენ ჩართულები, არამედ ერთი პოლიტიკური ძალის ინტერესებს ემსახურებოდნენ) და პარტიის ყველაზე აქტიური და ერთგული მხარდამჭერები. გასათვალისწინებელია ის, რომ „ნაციონალური მოძრაობა“ იყო საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი პირველი თანამედროვე პოლიტიკური პარტია, რომელიც წევრების რეკრუტირებას არა არაფორმალური, არამედ პოლიტიკური ნიშნით ახდენდა. შესაძლოა, საერთოდ არანაირი ნათესაური ან რამე სხვა სახის კავშირი გქონოდა „ნაციონალური მოძრაობის“ გავლენიან წევრებთან, მაგრამ მაინც „გაქაჩულიყავი“, თუ პარტიის ინტერესებს ემსახურებოდი.

შესაბამისად, იმის თქმა, რომ „მიშას დროს მეტი სოციალური მობილობა იყო“ (მეტად გახსნილი იყო სისტემა ყველა სოციალური ფენისთვის წარმატების მისაღწევად) თავისთავად არაფერს გვეუბნება. სოციალური მობილობა ნამდვილად უფრო მეტი იყო, ვიდრე შევარდნაძის დროს, მაგრამ ამავე დროს, ამ სხვადასხვა სოციალური ფენიდან რეკრუტირებულ მხარდამჭერებს „ნაციონალური მოძრაობა“ იყენებდა თავისი პირადი პარტიული ინტერესებისთვის. სახელმწიფო ბიუროკრატიულ აპარატში დასაქმება და დაწინაურება ხდებოდა პოლიტიკური ერთგულების დონის მიხედვით; უნივერსიტეტებში „ნაციონალურ მოძრაობასთან“ დაახლოებული თვითმმართველობა აშინებდა და სცემდა ოპოზიციურად განწყობილ სტუდენტებს; ბიზნესები იყვნენ პოლიტიკური წნეხის ქვეშ და ემსახურებოდნენ „ნაციონალური მოძრაობის“ ინტერესებს (როგორც არჩევნების დროს, ასევე არჩევნებს შორის პერიოდშიც); მედია იყო მკაცრი კონტროლის ქვეშ და ბიზნესები, რომლებიც ოპოზიციურ მედიასაშუალებებში რეკლამების მიტანას ბედავდნენ, ხშირად სახელმწიფო სადამსჯელო ოპერაციების მსხვერპლი ხდებოდნენ; საჯარო სამსახურში და საგანმანათლებლო დაწესებულებებშიც პოლიტიკური ნიშნით დევნიდნენ ხალხს. ერთი სიტყვით, ცენტრალიზებული სახელმწიფო რეპრესიული აპარატი პოლიტიკური და იდეოლოგიური მხარდამჭერების მობილიზებას ახდენდა ერთი პარტიის ინტერესების გასატარებლად.

შესაბამისად, მთლიანობაში ორივე სისტემა იყო უსამართლო, მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეული ელემენტები ამ რეჟიმებში სრულებითაც არ იყო არაპროგრესული. ორივე რეჟიმის მამოძრავებელი პრინციპები ანტიდემოკრატიული და რეპრესიული იყო. დღეს, როდესაც მათ შეფასებას ვცდილობთ, მათი მთავარი სისტემური მახასიათებლები არც ერთ შეთხვევაში არ უნდა დაგვავიწყდეს.

ასევე არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც, რომ „ქართული ოცნება“ ჯერჯერობით ამ ორი რეჟიმის ერთგვარ ჰიბრიდს წარმოადგენს. ერთი მხრივ, საჯარო სამსახურში არაფორმალური კავშირები და „ბიძაშვილმამიდაშვილობა“ დაბრუნდა, მეორე მხრივ, ძალოვანი უწყებები ისევ პოლიტიზებულია და პოლიტიკურ ოპონენტებს მთავრობა ისევ „ნაციონალური მოძრაობის“ მეთოდებით დევნის; ერთი მხრივ, პარტიები პოლიტიკური ნიშნით იბრძვიან, მეორე მხრივ, არაფორმალური გზით, „ქართულ ოცნებას“ ოლიგარქი და მისი კლანი მართავს (რომელიც ქვეყნის დემოკრატიულად არჩეულ პრეზიდენტს სახალხოდ ამცირებს).

ასეთ პირობებში მნიშვნელოვანია იმის გააზრება, რომ ჩვენ თვალწინ ყალიბდება ახალი, არანაკლებ უსამართლო სისტემა, რომელსაც ჯერჯერობით ისეთი გამოკვეთილი კონტურები არ აქვს, როგორც წინა სისტემებს. ამ ახალი რეჟიმის შეფასებაც სწორედ ისევე უნდა მოვახდინოთ, როგორც წინა რეჟიმების - მთლიანობაში და მთავარი მამოძრავებელი ლოგიკის გათვალისწინებით. ეს მთავარი ლოგიკა კი, ჩემი დაკვირვებით, იმაში მდგომარეობს, რომ არაფორმალური გზებით თუ ფორმალური პოლიტიკური მობილიზაციით, სისტემა ერთი მილიარდერი ოლიგარქის ირგვლივ ტრიალებს და მის კაპრიზებს ემსახურება.


ლიბერალთა ხმაური და ევროპული რეგულაციები

ფეისბუკისა და სხვა სოციალური ქსელების ლიბერალი იუზერების უმრავლესობა, რომელიც სიტყვით მძლავრად უჭერს მხარს საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანებას, უეცრად დაირაზმა და თავს დაესხა საქართველოში გარკვეული კატეგორიის წამლების ექიმის რეცეპტის გარეშე გაყიდვის იდეას.

ეს რომ რომელიმე მემარცხენე პარტიას ან პოლიტიკოსს გაეკეთებინა, არავის გაუკვირდებოდა. მაგრამ პროევროპელი ლიბერალები რომ პროგრესის წინააღმდეგ ილაშქრებენ, ეს უკვე საგანგაშოა. სხვათა შორის, წინა ხელისუფლების დროს იგივე განმეორდა სავალდებულო ტექდათვალიერების ხელახლა შემოღებისა და პარკირების მოწესრიგების მიზნით ქუჩებში სპეციალური სალარო-აპარატების დამონტაჟების შემთხვევაში, როდესაც ლიბერალები მემარცხენე პოლიტიკური პარტიების იდეურ მხარდამჭერებად მოგვევლინენ და ერთობლივი ძალებით დაასამარეს „დრაკონული რეგულაციების ამოქმედების“ იდეა.

მაგრამ ახლა კალენდარზე 2014 წლის აგვისტოა, ძალაშია შესული ევროპასთან ასოცირების შეთანხმება, რასაც უნდა გაეძლიერებინა ინფორმირებულობაც და პასუხისმგებლობაც. თუმცა ბევრი ადამიანი, რომელსაც პრეტენზია აქვს, იწოდებოდეს ევროპული ფასეულობების მატარებლად, ისეთი კატეგორიულობით ლაპარაკობს ახალ რეგულაციებზე, რომ ჩანს, წარმოდგენაც არ აქვს, თუ რა ხდება ევროკავშირში და რა წესებთან მოუწევთ მომავალში შეგუება ევროპასთან ასოცირებულ საქართველოს მოქალაქეებს.

მედიკამენტების თემას რომ მივუბრუნდეთ, ევროპის ბევრ ქვეყანაში სულ უფრო მცირდება იმ წამლების რაოდენობა, რომლების ყიდვაც თავისუფლად შეიძლება. და მაშინაც კი, როდესაც თავისუფალ გაყიდვაშია, პაციენტი ამჯობინებს, რომ ექიმის რჩევით შეიძინოს პრეპარატი, რაც მის ინტერსებში შედის, რადგან ხშირი მოხმარების გამო ადმიანის ორგანიზმს გარკვეულ მედიკამენტზე უმუშავდება რეზისტენტულობა და მისი მიღება მიზანშეწონილი არ არის.

თუ აზრს გავაგრძელებთ, მაშინ უნდა შევეგუოთ იმასაც, რომ უბილეთოდ მგზავრობის გამო დაგაჯარიმებენ და ამისთვის კონტროლიორი არ უნდა ვლანძღოთ და ვცემოთ, როგორც ეს საქართველოში ხდება.

უნდა შევეგუოთ იმას, რომ კომუნალური გადასახადების გადაუხდელობის გამო გიჩივლებენ და თუ ქირას და საურავს არ გადაიხდი, სახლიდან გამოგასახლებენ;

უნდა შევეგუოთ იმას, რომ იმიტომ, რომ შენი კარის მეზობელი „ჯიგარია“, ღამის 10 საათის შემდეგ სახლში არ უნდა იხმაურო და ქუჩაში არ უნდა ასიგნალო მანქანის საყვირი;

უნდა შევეგუოთ იმას, რომ სადარბაზო იქნება, ლიფტი თუ სახურავი, მისი მოვლა ყველას მოვალეობაა და არა მხოლოდ იმის, ვისაც სამეზობლოში სხვებზე მეტი შემოსავალი აქვს. ხოლო ვისაც ურბანული ურთიერთობები მძიმე ტვირთად აწვება, კეთილი უნდა ინებოს გაყიდოს ბინა და საცხოვრებლად სოფელში გადავიდეს;

თუმცა, სოფლებში მცხოვრებლებსაც მოუწევთ იმასთან დამშვიდობება, რასაც შეგუებულნი არიან. ისინი ვალდებულნი იქნებიან, არაყსა და ღვინოზე დაზოგონ ფული, გაერთიანდნენ და გაწმენდითი ნაგებობები ააშენონ, რომ მათი ფეკალიები და ნაგავი მათსავე გარემოს არ აბინძურებდეს;

გლეხებს იმასთანაც მოუწევთ შეგუება, რომ ე.წ. ფეხსალაგების ნაცვლად შესაბამისი სამსახურები მათ ნორმალური ტუალეტის აშენებას და კანალიზაციის შეყვანას მოსთხოვენ;

პერსპექტივაში, ქალაქსა თუ სოფლად მცხოვრებლებს ენერგეტიკული კომპანიები დენის და გაზის ფულის არათუ დროულად, არამედ წინასწარ, დეპოზიტის სახით გადახდასაც მოსთხოვენ, როგორც ეს ევროპაშია;

დეველოპერები კი გვარიანად დაჯარიმდებიან მშენებლობის ნორმებისა და ვადების დარღვევისათვის და მათ ვერ უშველით პრეზიდენტების, პრემიერ-მინისტრებისა თუ მერების ახლო ნათესაობა;

თავის მხრივ, მთავრობის წევრები უნდა შეეგუონ იმას, რომ მათ არა მხოლოდ კანონის დარღვევის გამო მოუწევთ სავარძელთან და პოლიტიკურ კარიერასთან გამომშვიდობება, არამედ ერთი შეხედვით უწყინარი პლაგიატისათვის, როგორც ეს 2011 წელს დაემართა გერმანიის თავდაცვის მინისტრს, კარლ თეოდორ ცუ გუტენბერგს;

დაბოლოს, ქართველ ლიბერალთა და ექსპერტ-ანალიტიკოსთა არმია უნდა მიეჩვიოს იმას, რომ ხელისუფლების მიერ შემუშავებული ყველა ინიციატივის კრიტიკა არ ნიშნავს „კაი ტიპობას“, ხოლო კანონმორჩილება - „ჩმორობას“.

მოკლედ, ბევრ რამეს უნდა შევეგუოთ, რადგან ამ რეგულაციებისა და წესების, ასეთი ურთიერთობის გარეშე ევროკავშირი უბრალოდ მითია.

და თუ კი ეს მარტივი ამბავი ასე ძნელად ესმის ჩვენს ზოგიერთ პროევროპელ ლიბერალს, ეს ნიშნავს, რომ აქლემი უფრო მალე გაძვრება ნემსის ყუნწში, ვიდრე საქართველო გახდება ევროკავშირის წევრი ქვეყანა.

 

Tags:ევროპის კავშირი, წამლები, ლიბერალები, რეგულაციები, რეცეპტი


აქვს თუ არა „ქართულ ოცნებას“ ეკონომიკური განვითარების სტრატეგია?

„ქართულმა ოცნებამ“ დაიწყო ეკონომიკური რეფორმების გატარება, რომლებიც ჯერჯერობით გაურკვეველია, ემსახურება თუ არა რაიმე ერთიან მიზანს. ერთი მხრივ, იმპორტირებულ საქონელზე დღგ-ს გადახდის წესი გამკაცრდა (თუ აქამდე დღგ-ს გადამხდელი მსხვრილი ბიზნესი იმპორტირებულ საქონელზე დღგ-ს მხოლოდ წლის ბოლოს იხდიდა, ახლა საქონლის შემოტანისასვე გადაიხდის); მეორე მხრივ, საგადასახადო კოდექსის ლიბერალიზაციის ფარგლებში საგადასახადო შეღავათები დაუწესდა საექსპორტო საქონელსაც. გარკვეული შეღავათები დაუწესდა ტურისტულ ბიზნესსაც.

ამ ყველაფრის მიუხედავად, მაინც ცოტა გაუგებარია, არსებობს თუ არა განვითარების ერთიანი სტრატეგია. ასეთი სტრატეგია უნდა ჰქონდეს სახელმწიფოს, რომელიც იდეალურ შემთხვევაში თავისუფალი უნდა იყოს ინტერესთა ჯგუფების გავლენისგან. ჩვენს შემთხვევაში, ბოლომდე ცხადი არ არის, თავისუფალია თუ არა სახელმწიფო ინტერესთა ჯგუფების გავლენისგან. მაგალითად, იმპორტირებულ საქონელზე დღგ-ს დაუყონებლივ გადახდის ინიციატივა ადგილობრივ ბიზნესმენებს - გოგი თოფაძეს და ზურაბ ტყემალაძეს ეკუთვნით. ეს კი იმას გვაფიქრებინებს, რომ ისინი თავიანთი ბიზნესების ლობირებას შეიძლება ეწეოდნენ და ეს გრძელვადიან პერსპექტივაში ქვეყნისთვის მომგებიანი შეიძლება სულაც არ იყოს.

რა თქმა უნდა, ის, რომ „ქართული ოცნება“ შეიძლება კონკრეტული ბიზნესების ლობირებას ეწეოდეს, სრულებითაც არ ნიშნავს იმას, რომ იმავეს არ აკეთებდა „ნაციონალური მოძრაობა“. თავის დროზე გახმაურებული ამბავი იყო ის, რომ წინა ხელისუფლება სწორედ იმ ბიზნესებს უფრო სწყალობდა, რომლებიც იმპორტირებული საქონლით შოულობდნენ ფულს.

როგორც უკვე აღვნიშნე, იდეალურ შემთხვევაში, სახელმწიფო ასეთი გავლენებისგან სრულიად თავისუფალი უნდა იყოს. ცხადია, არის შემთხვევები, როდესაც კონკრეტული ჯგუფის ინტერესები ქვეყნის საერთო ინტერესებს ემთხვევა, მაგრამ ეს, როგორც წესი, ძალიან იშვიათად ხდება. ჩვენს შემთხვევაში, სიტუაციის ანალიზი ცხადყოფს, რომ არც ერთ ზემოთჩამოთვლილ შემთხვევაში მოქალაქეთა საერთო ინტერესი გათვალისწინებული არ არის.

დავიწყოთ თოფაძის და ტყემალაძის ინიციატივის განხილვით. ეს ინიციატივა ცხადია, რომ ადგილობრივი ბიზნესებისთვის უცხოური პროდუქციის მხრიდან კონკურენციის შემცირებას ემსახურება. დღგ-ს გადახდის წესის შეცვლის შემდეგ, იმპორტირებულ საქონელზე ფასები მოიმატებს და ეს ადგილობრივ პროდუქციას ადგილობრივ ბაზარზე გარკვეულ უპირატესობას მისცემს. ჯერჯერობით, ასეთმა ინიციატივამ შეიძლება მსხვილი იმპორტიორები განსაკუთრებით ცუდ პირობებში არ ჩააყენოს, მაგრამ მომავალში, თუ იგივე პოლიტიკა გაგრძელდება, იმპორტიორები სერიოზული დარტყმის ქვეშ აღმოჩნდებიან. ამ ფონზე ადგილობრივი ბიზნესი იხეირებს, მაგრამ საკითხავია, რამდენად გრძელვადიანი იქნება ამგვარი წარმატება. საბოლოოდ ისე გამოვა, რომ ადგილობრივ ბიზნესს განვითარების საშუალება არ ექნება, რადგან მცირე ბაზრის ჩარჩოებში იქნება გამოკეტილი. შესაბამისად, ტექნოლოგიურ განვითარებაზე და ხარისხის ამაღლებაზეც ნაკლებად მოუწევს ფიქრი. განვითარების ამ სტრატეგიას სპეციალურ ლიტერატურაში „იმპორტის შემცვლელ ინდუსტრიალიზაციას“ უწოდებენ და მისი სისუსტეები კარგად არის დოკუმენტირებული და გაანალიზებული.

რაც შეეხება იმპორტზე დამოკიდებულ ეკონომიკას, ალბათ ისედაც ცხადია, რამდენად წამგებიანია ამგვარ მდგომარეობაში ყოფნა. იმპორტზე დამოკიდებულ ქვეყანას ადგილობრივი მრეწველობა არ აქვს და უმუშევრობის დონე ასეთ ქვეყანაში ძალზე მაღალია. მხოლოდ მომსახურების სფერო მოსახლეობის დასაქმების მოთხოვნილებებს, ცხადია, ვერ აკმაყოფილებს. შესაბამისად, ქვეყნები ცდილობენ, რომ განავითარონ მრეწველობა, რომელსაც გაფართოების და გაუმჯობესების პერსპექტივაც ექნება და ქვეყანას მხოლოდ მომსახურების სექტორის ამარა არ დატოვებს. ამგვარი სტრატეგიის კლასიკური მაგალითი ე.წ. „აზიური ვეფხვების“ შემთხვევაა. ამ ქვეყნებმა (სამხრეთმა კორეამ, ტაივანმა, სინგაპურმა და ჰონკონგმა) თავის დროზე საექსპორტო ინდუსტრიის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგეს და შედეგად, ოთხივე მათგანმა წარმოუდგენელ წარმატებას მიაღწია მოკლე დროში.

სამხრეთი კორეა ექსპორტზე ორიენტირებული განვითარების ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო შემთხვევაა. ქვეყნის მთავრობამ გასული საუკუნის 70-იანი წლებიდან საექსპორტი ინდუსტრიის ხელშეწყობის სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელება დაიწყო, რომელიც იმით დასრულდა, რომ ქვეყანაში ერთ სულ მოსახლეზე საერთო შიდა პროდუქტი 1962-დან 1989 წლამდე 60-ჯერ გაიზარდა.

ამავე დროს, აუცილებლად უნდა აღვნიშნო, რომ ამ ტექსტით იმის თქმა ნამდვილად არ მინდა, რომ რომელიმე ქვეყნის განვითარების სტრატეგია პირდაპირ უნდა გადმოვიღოთ. ცხადია, საქართველოს, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა ქვეყნის შემთხვევა უნიკალურია და, შესაბამისად, იგი უნიკალურ განვითარების სტრატეგიას საჭიროებს. მნიშვნელოვანი მხოლოდ ის არის, რომ რომელიმე მსხვილი ინტერესთა ჯგუფის კარნახით კი არ დაიწეროს განვითარების სტრატეგია, არამედ პირიქით - თავად სახელმწიფომ აიძულოს ეკონომიკური მოთამაშეები, მის მიერ შემუშავებულ განვითარების სტრატეგიას მიჰყვნენ. ჯერჯერობით ისე ჩანს, რომ „ქართულ ოცნებას“ რაიმე მსგავსი სტრატეგია არ აქვს და მმართველი ძალა ბრმად მიჰყვება ამა თუ იმ ინტერესთა ჯგუფებისგან წამოსულ ინიციატივებს. ეს კი არავინ იცის, რა შედეგებამდე მიგვიყვანს.

Tags:ეკონომიკა, ქართული ოცნება

აგვისტო 2014

კალენდარი

ბლოგერები

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული