პარასკევი, 12 თებერვალი, 2016 თბილისის დრო 22:03

ბლოგები

თებერვალი 2016

ნატოს მოდუს ოპერანდი

აპრილში 8 წელიწადი შესრულდება მას შემდეგ, რაც ნატოს წევრი სახელმწიფოები შეთანხმდნენ, რომ ალიანსის წევრებად მიეღოთ საქართველო და უკრაინა, მათ მიერ რეფორმების „საშინაო დავალების“ შესრულებისა და ყველა იმ ეტაპის გავლის შემდეგ, რაც, როგორც შემდგომში გაირკვა, ყოველგვარი გამონაკლისის გარეშე, აუცილებლად გულისხმობდა გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის ჯერ მიღებას და შემდეგ მის განხორციელებას.

მიუხედავად იმისა, რომ ქართველების უმრავლესობა დღემდე უკმაყოფილოდ ბუზღუნებს, ცხადზე ცხადია, რომ MAP-ის ეტაპს საქართველო ვერ გადაახტება და ამიტომ უპრიანია, დასრულდეს იმაზე მარჩიელობა, სჭირდება თუ არა ქვეყანას ამ ეტაპის გავლა. შეიძლება ვცდები, მაგრამ ნატოს მინისტერიალიდან მინისტერიალამდე თუ სამიტიდან სამიტამდე MAP-ის სარგებლიანობისა თუ საჭიროების შესახებ დაუსრულებელი კომენტარები არასერიოზულად წარმოაჩენს ქართველ პოლიტიკოსებსაც და ექსპერტებსაც. ხოლო მათი გავლენით, ჩვენც, მედიის წარმომადგენლებიც, 8 წელიწადია, ერთსა და იმავე შეკითხვას ვუსვამთ ნატოს გენერალურ მდივნებს, რომლებიც მდგომარეობიდან გამომდინარე იძულებულნი არიან მანტრასავით გაიმეორონ: „საქართველოს ნატოში გაწევრიანებამდე საჭიროა ალიანსის წევრებს შორის კონსენსუსის მიღწევა მისთვის (საქართველოსათვის) გაწევრიანების სამოქმედო გეგმასთან (MAP-თან) დაკავშირებით.“

და განა ვინმე სხვა პასუხს მოელის? განა ნატომ ბოლო გაფართოების დროს ამ წესს გადაუხვია?

ღირს გავიხსენოთ, რომ 1999 წლის აპრილში ვაშინგტონის სამიტზე შემუშავებული გაწევრიანების სამოქმედო გეგმა, აუცილებელი ეტაპია ასპირანტი ქვეყნების ალიანსში მოხვედრისათვის. მეტიც, ამ პროგრამით გათვალისიწინებული მოთხოვნებისა და რეფორმების სრულყოფილი შესრულებაც კი არ იძლევა ალიანსში გაწევრიანების გარანტიას. და ეს პარადოქსული ვითარება იმავე ბუქარესტის სამიტზე გამომჟღავნდა, როდესაც ალიანსში დაპატიჟეს ხორვატია და ალბანეთი, მაკედონიის რესპუბლიკას კი უარი მხოლოდ იმიტომ ეთქვა, რომ საბერძნეთი ეწინააღმდეგება ყოფილი იუგოსლავიის სახელმწიფოს მიერ სახელწოდება „მაკედონიის“ გამოყენებას.

ის, რომ ალიანსის ყველა სახელმწიფომ დღემდე ვერ მოახერხა ერთი ოპონენტის, საბერძნეთის წინააღმდეგობის გადალახვა, ზოგიერთის აზრით, ნატოს ბლოკის სისუსტეზე მეტყველებს. ზოგიერთებს კი, პირიქით, სწორედ ყველა სადაო საკითხის კონსენსუსის გზით გადაწყვეტა მიაჩნიათ იმ ძალად, რაც ადუღაბებს, კიდევ უფრო აფართოებს და უნიკალურ უსაფრთხოების სისტემად აქცევს 67 წლის წინ შექმნილ დემოკრატიული ქვეყნების სამხედრო-პოლიტიკურ კავშირს.

ალიანსის ამ მოდუს ოპერანდის, ნატოს ასეთი ჰომოგენური ბუნების შესახებ კარგად უწყიან მაკედონიელებმა პოლიტიკოსებმაც და ჟურნალისტებმაც. ნატოს ბრიუსელის შტაბ-ბინაში ბევრჯერ ვყოფილვარ მივლინებით, მაგრამ არ მახსენდება, რომელიმე მაკედონიელ ჟურნალისტს გენერალური მდივნისათვის ეკითხოს, ბოლოს და ბოლოს ნატოში როდის მიგვიღებთო. ჯერ ერთი, რომ ამ საკითხს ნატოს გენერალური მდივანი არ წყვეტს და, მეორეც, ნატოში მაკედონიის გაწვერიანება მხოლოდ დროის საკითხია და ამ პროცესს ვერაფერი შეაჩერებს.

იმავეს თქმა, საქართველოს შესახებ, მართალია, ჯერ არ შეიძლება. მაგრამ თუ ბოლომდე გულწრფელები ვიქნებით, ბუქარესტის სამიტიდან გასული 8 წლის განმავლობაში საქართველომ ნატოსთან დაახლოების თვალსაზრისით სერიოზულ პროგრესს მიაღწია: ქვეყანას აქვს ყოველწლიური სამოქმედო გეგმა; შექმნილია ნატო-საქართველოს საკონსულტაციო საბჭო, რასაც შარშანწინ უელსის სამიტზე მიღებული გადაწყვეტილებით დაემატა „არსებითი პაკეტი“ და ერთობლივი წვრთნისა და კონსულტაციების ცენტრი. ეს ყველაფერი საკმარისზე მეტია იმისათვის, რომ მომავალს ცოტა უფრო იმედიანად უყუროს საქართველოს მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა, რომელიც, მართალია, ჯერ კიდევ გაჭირვებაში ცხოვრობს, მაგრამ სწორედ ნატოს მიიჩნევს ქვეყნის უსაფრთხოების ერთადერთ გარანტად და მანდატს სწორედ იმ პოლიტიკურ ძალებს აძლევს, ვინც, მთლიანობაში, შეთანხმებულია ევროატლანტიკური საგარეო პოლიტიკური ვექტორის უალტერნატივობაში.

არც ის დაგვავიწყდეს, რომ ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსს ჯერ კიდევ კარგად არ აქვს წარმოდგენილი თავისი სტრატეგიული ინტერსების უზრუნველყოფა ეკონომიკურად სუსტ, დასავლური დემოკრატიისაგან საკმაოდ შორს მდგარ, მოუგვარებელი კონფლიქტების მქონე და რუსეთის სამხედრო ბაზებით დახუნძლულ სამხრეთ კავკასიაში, სადაც, ბრიუსელი საქართველოსთან ნაბიჯ-ნაბიჯ დაახლოებით ცდილობს შექმნას წარმატების მოდელი და საბოლოოდ გამოგლიჯოს მოსკოვს ხელიდან „ომის ნაჯახი“, რომელიც 1990-იანი წლებიდანაა აღმართული საქართველოს თავზე. 

Tags:პოლიტიკა, ნატო, ბრიუსელი, MAP-ი, მაპი, სამიტი, მინისტერიალი


რატომ ვერ შედგა ლიბერალურ-დემოკრატიული საქართველო?

სოსო ჯაჭვლიანის მიერ პარლამენტში ინიცირებული კანონპროექტი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფის შესახებ ბოლო დროს საჯარო განხილვის ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური საკითხია. მკრეხელობის ამკრძალავი კანონების შესახებ ჩემი მოსაზრება ერთხელ უკვე გაგიზიარეთ, ამიტომ, ამ თემას აქ აღარ ჩავუღრმავდები. ამ შემთხვევაში უფრო მეტად ის მაინტერესებს, რატომ არ კარგავს საქართველოში ძალას რელიგიითა და ნაციონალიზმით მანიპულირება; რატომ ხდება, რომ იმის მაგივრად, უფრო დემოკრატიულ საზოგადოებად ვიქცეთ, რელიგიური და სხვა სახის ექსტრემიზმი სულ უფრო მეტად იპყრობს საზოგადოების გარკვეული ნაწილის გულებს.

დავიწყოთ იმით, რომ ჩვენ ანომიური საზოგადოება ვართ. ანომია ნიშნავს მდგომარეობას, როდესაც საზოგადოებას დაკარგული აქვს საყოველთაოდ შემკვრელი მორალური ორიენტირები, ან ის ცდილობს, ორიენტირთა ერთი წყებიდან მეორეზე გადავიდეს. ჩვენ დამოუკიდებლობის მოპოვების დღიდან, ვცდილობთ, გადავიდეთ ახალ მორალურ-პოლიტიკურ წესრიგზე,მაგრამ ეს ძალისხმევა ჯერჯერობით წარუმატებელია.

ის აზრი, რომ ჩვენი საზოგადოება ანომიურ მდგომარეობაშია, ეწინააღმდეგება გავრცელებულ მოსაზრებას, რომლის თანახმადაც ტრადიციული საზოგადოება ვართ. ამის აღნიშვნა აუცილებლად მიმაჩნია, რადგან შიდა და გარე დამკვირვებლები ხშირად ტრადიციულ საზოგადოებად გვახასიათებენ ხოლმე, რაც რეალობას არ შეესაბამება. ტრადიციულ საზოგადოებაში, ანუ საზოგადოებაში, სადაც ერთიან ტრადიციებს მისდევენ, არ წარმოიშობა ისეთი ფუნდამენტური ღირებულებითი კონფლიქტები, როგორებიც საქართველოში წარმოიშობოდა ბოლო ათწლეულების მანძილზე (იმ აშკარა მიზეზით, რომ გარკვეულ ტრადიციებზე საზოგადოება მყარად არის შეთანხმებული). საქართველოში, როგორც წესი, ერთი იდეოლოგია ცვლის მეორეს, ან ორივე ერთმანეთის გვერდით თანაარსებობს.

იდეოლოგიათა მონაცვლეობის მთელ ამ ისტორიაში ყველაზე საგულისხმო ის არის, რომ ლიბერალური დემოკრატია, კლასიკური დასავლური გაგებით, არც ერთხელ არ გამხდარა საქართველოს სახელმწიფოსა და საზოგადოების საფუძველი. ასეთ საფუძვლად არც ლიბერალიზმის მონათესავე იდეოლოგიები ქცეულა, მაგალითად − რესპუბლიკანიზმი ან სოციალ-დემოკრატია. თვითგამოცხადებული ლიბერალები საჯარო სივრცეში ცოტანი არიან და სახალხო მხარდაჭერით არ გამოირჩევიან (შენიშვნა: ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის მხარდამჭერებს ვერ გავაიგივებთ ლიბერალური იდეების მხარდამჭერებთან).

ლიბერალიზმისა და მისი მონათესავე დასავლური იდეოლოგიების − რესპუბლიკანიზმისა თუ სოციალ-დემოკრატიის − არაპოპულარობა ბევრი მიზეზით შეიძლება ავხსნათ, მაგრამ ამჯერად ოთხ მთავარ მიზეზს ჩამოვთვლი:

პირველი მიზეზია ისტორიული ტრადიციის არარსებობა. მართალია, წარსულში გვყავდა მნიშვნელოვანი ლიბერალი მოაზროვნეები (მაგალითად, ილია ჭავჭავაძე), გვქონდა სოციალ-დემოკრატიული რეჟიმი (რომელმაც, როგორც ცნობილია, სამ წელიწადსაც ვერ გასტანა), მაგრამ ამის მიუხედავად, ბოლო ორასი წლის მანძილზე, ძირითადად, დამპყრობელი ავტორიტარული მთავრობების მიერ ვიმართებოდით. ტრადიციის სიმწირის გამო, ძალიან ძნელია ისტორიული პარალელების გავლება, თუნდაც იმიტომ, რომ ბოლო ორი საუკუნის მანძილზე ქვეყანაში მომხდარი მოვლენები ქართველი ისტორიკოსების მიერ ყოველთვის ადეკვატურად არ ფასდება.

მეორე მიზეზი ის არის, რომ ლიბერალური დემოკრატია ხშირად უგულებელყოფს სოციალურ უფლებებს. ასეთი ლიბერალიზმი, რომელიც სოციალური სამართლიანობის გარეშე არსებობს, თავისუფლების არასრულყოფილი გარანტად გვევლინება და, შესაბამისად, ვერ იგებს ფართო მასების გულს (პოპულარული და სამართლიანი არგუმენტის მიხედვით: „რად გვინდა თავისუფლება, თუ რეალურად ვერ გამოვიყენებთ?“). ბოლო დროს ევროპაში მიმდინარე მოვლენებმა (განსაკუთრებით, ულტრაკონსერვატული ძალების აღზევებამ), პოპულარული გახადა იდეა, რომ ლიბერალიზმს მემარცხენეობისგან შველა სჭირდება. ეს მოსაზრება, როგორც არასდროს, ისე აქტუალურია განვითარებადი ქვეყნებისთვის, მათ შორის, საქართველოსთვისაც. ქართული ლიბერალიზმისთვის თანამედროვეობის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა სწორედ ლიბერალური უფლებების სოციალური უფლებებით შევსებაა.

მესამე მიზეზი: თანამედროვე ლიბერალებს არ აქვთ საიმისო რესურსები, რომ გავლენა მოახდინონ საზოგადოებრივ აზრზე. საზოგადოებრივი აზრის ჩამოყალიბების მთავარი მედიუმი დღეს ტელევიზიაა, ხოლო ტელევიზიების დიდი ნაწილი, ძირითადად, სხვადასხვა პარტიის პროპაგანდითაა დაკავებული. და რაკი ეს პარტიები არ გამოირჩევიან ლიბერალურ-დემოკრატიული იდეალების ერთგულებით, ბუნებრივია, პროპაგანდაც ხშირად სხვა მიმართულებით მიდის (ამ ბოლო ხანს საზოგადოებრივი მაუწყებელი ღირსეულ გამონაკლისად ყალიბდება). ამასთან, ერთ-ერთი სერიოზული ფაქტორი ისიც არის, რომ ამდენხნიანი წყვეტის შემდეგ დასუსტდა ლიბერალური ფლანგის ინტელექტუალური ავტორიტეტი. თავისუფალი აზროვნების ქართველი გიგანტი, მერაბ მამარდაშვილი, სიცოცხლეშიც მარგინალი იყო, ახლა კი მის პოლიტიკურ ნააზრევთან, შეიძლება ითქვას, მთლიანად დაკარგულია კავშირი.

ლიბერალიზმის არაპოპულარობის მეოთხე მიზეზად მიმაჩნია თავად თვითგამოცხადებულ ლიბერალთა ნაწილის ზოგჯერ უმწიფარი დამოკიდებულება პოლიტიკური მოვლენებისადმი. ამას წინათ ერთმა მეგობარმა სწორად შენიშნა, ქართველ ლიბერალთა ნაწილი ზოგჯერ ემოციური აჯანყების ფაზაში მყოფის შთაბეჭდილებას უფრო ტოვებს, ვიდრე რაციონალურად მოაზროვნისო. ცხადია, ეს იმიტომ ხდება, რომ ლიბერალური დემოკრატია, 75-წლიანი წყვეტისა და ამდენი სხვადასხვანაირი ავტორიტარიზმის შედეგად, ჩვენთვის შედარებით ახალი ხილია. ეს უმწიფრობა და მოვლენების ნაჩქარევად შეფასება კი ხშირად ხელს უშლის სწორი ღირებულებების წინ წამოწევას.

ასეთი სერიოზული მიზეზების შემხედვარე, ბევრმა ლიბერალურ დემოკრატიაზე შეიძლება საერთოდ აიცრუოს გული. ისინი, ვისთვისაც პოლიტიკური თავისუფლება არაფერს ნიშნავს და თავისუფლება მხოლოდ ქიმერაა (სხვადასხვა არგუმენტით, როგორც სტანდარტული რადიკალური მემარცხენე, ისე მემარჯვენე ან კონსერვატორული არგუმენტით), ჩათვლიან, რომ ლიბერალურ დემოკრატიაზე მნიშვნელოვანი სხვა, განსაკუთრებით, ეკონომიკური და სოციალური მიზნების მიღწევაა. სხვებმა, ვისაც თავისუფალი საჯარო სივრცე და ლიბერალურ-დემოკრატიული პოლიტიკური ინსტიტუტების შენება გვინდა, პოლიტიკური თავისუფლებისთვის უნდა ვიბრძოლოთ.

Tags:ლიბერალიზმი, ლიბერალური დემოკრატია, რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა, ექსტრემიზმი, სოციალ-დემოკრატია, რესპუბლიკანიზმი


რელიგია და რელიგიური გრძნობები

რელიგიური გრძნობები, რომლების შეურაცხმყოფელთა შეტევებისგან დასაცავად მორწმუნეებად წოდებულნი აღშფოთებულ მოძალადეებად იქცევიან ხოლმე, არ არსებობს. რელიგიურობით შენიღბული ადამიანის გრძნობები უმეტესწილად ყველაზე მდარე და ბნელი ლტოლვებისა თუ ინსტინქტების შემცველია. მორწმუნეობა იდეალური ნიღაბია ძალადობის, ძალმომრეობის, კერპთაყვანისმცემლობის, პიროვნების კულტის, დაჩოქილობის, სიძულვილის, აგრესიული უმეცრების გასამართლებლად და მის ღვთაებრივ ხარისხში ასამაღლებლად.

თანამედროვე სამყაროში მომხდარ ტერორისტულ აქტებს, ომებს, ძალადობას, სიძულვილის იდეოლოგიებს, რასიზმს, შოვინიზმს, სექსიზმს, ჰომოფობიას, ნეოკოლონიალიზმს, მძარცველურ კაპიტალიზმს, სხვისი გაღატაკების ხარჯზე გამდიდრებისა და მომხვეჭელობის სისტემებს თუ დავაკვირდებით, დიდი ძალისხმევის გარეშე, თითქმის ყველგან ღმერთის სახელს გავიგონებთ. ბევრი სისხლიანი თუ უსისხლო უკეთურება ღმერთის კიდევ უფრო განსადიდებლად ხდებოდა და ხდება.

ღმერთის, მისი კანონებისა და „რელიგიური გრძნობების“ გამოგონება ადამიანს თუნდაც მხოლოდ იმისთვის დასჭირდებოდა, რომ არა მხოლოდ გაემართლებინა ცხოველური ლტოლვა კვლისა და ძალადობისაკენ, გაუმაძღრობისა და მომხვეჭელობისაკენ, არამედ ეს ყველაფერი ღმერთის ნებად გამოეცხადებინა და მისი სახელით ეძარცვა, ეკვლა და ეძალადა.

„რელიგიური გრძნობები“, რომელთა დაცვისათვის მყისიერად ირაზმებიან აღშფოთებული მოძალადეები, მომხვეჭელები და დემაგოგები, სწორედ იმ მისწრაფებათა ნაკრების ევფემიზმია, რომელიც ადამიანთა სახეობას ევოლუციის წინარე, ცხოველური საფეხურებისაკენ აბრუნებს და მის მხეცურ ინსტინქტებს ამაღლებული იდეალებით ნიღბავს. ამდენად ის, რასაც „რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფას“ უწოდებენ, სინამდვილეში სწორედ სიმხეცესა და ძალმომრეობაზე უფლების წართმევად, მის კანონგარეშედ გამოცხადებად გაიგება „შეურაცხყოფილთა“ მხრიდან. რელიგიები, რომლებიც ადამიანს ღმერთის მიერ მის საკუთარ ხატად წარმოაჩენდნენ, სინამდვილეში ცხოველის ადამიანად ევოლუციისა და ადამიანის ცხოველთა სამყაროდან საბოლოო გამიჯვნის შემაფერხებელ მთავარ წინაღობად იქცნენ. ამ პერსპექტივიდან, შეიძლება ითქვას, რომ რელიგია ბოროტების ყველაზე ამაღლებული ფორმაა.

თუ რელიგიურობას მისი იდეალური შინაარსით გავიგებთ, ანუ როგორადაც რელიგიები საკუთარ თავს წარმოაჩენენ - როგორც რწმენას ტრანსცენდენტური, ზეგრძნობითი სამყაროსი, საკრალურის განცდა მასთან ზიარებისა თუ ყოფით, წარმავალ ამაოებებზე უარის თქმით, ან როგორც მოძღვრებას ხსნისა და გამოსყიდვის შესახებ, ძალადობაზე, შურისძიებაზე, მომხვეჭელობაზე, ჩადენილ უსამართლობებზე სინანულისა და მიმტევებლობისა და გაჭირვებულების დახმარების გზით, მაშინ რელიგიური გრძნობები არავითარ შეურაცხყოფას არ ექვემდებარება. თუ ადამიანის რელიგიური გრძნობა ზეგრძნობითი სამყაროს განცდაა, ან მიმტევებლობა და სიყვარული, მაშინ მისი შეურაცხყოფა არანაირად არ არის შესაძლებელი და ამ თვალსაზრისით ფორმულა „რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა“ სრული უაზრობაა.

აღსანიშნავია, რომ თვით სიტყვა „ქრისტიანი“ თავდაპირველად დამამცირებელი მნიშვნელობით გაჩნდა და პირველმა ქრისტიანებმა, რომლებიც იმით ამაყობდნენ, რომ საზოგადოება მათ აგდებულად უყურებდა და არც შეურაცხყოფას აკლებდა, ეს სახელწოდება ამ მიზეზითაც აქციეს საკუთარ კრებით სახელად. მათეს სახარების მიხედვით, სწორედ ქრისტეს სიტყვებია - „ნეტარ ხართ თქვენ, როცა გაგლანძღავენ, გდევნიან და ყოველგვარ ბოროტს იტყვიან თქვენზე ჩემ გამო. იხარეთ და იმხიარულეთ, რადგან დიდია თქვენი საზღაური ცაში“ (მათე 5, 11-12). პირველი ქრისტიანები, ანუ ისინი, ვინც ქმნიდა ამ სარწმუნოებას და მისთვის სიცოცხლესაც წირავდა, თავად ქრისტესაც, ანტიკური სამყაროს სილამაზის იდეალების საწინააღმდეგოდ, მახინჯებად გამოსახავდნენ. თუმცა, რომის იმპერიის სახელმწიფო რელიგიად აღზევებული ქრისტიანობა უმალვე გადაიქცა სხვების მდევნელად და მოძალადედ, ძლიერთა და მდიდართა დამცველად და ჩაგვრისა და უთანასწორობის სისტემის თანაავტორად. უპოვართა და ღატაკთა სარწმუნოება მდიდრული ტაძრებითა და ოქრო-ვერცხლით შეიმოსა. თავად დურგლის ოჯახში გაზრდილი იესო ნაზარეველი, ქრისტე რომ ეწოდა, თავისი ჩაცმულობით უსახლკაროსგან რომ არ განსხვავდებოდა, ძალაუფლებითა და ფუფუნებით კორუმპირებულმა სამღვდელოებამ სამეფო ბრწყინვალებითა და სიმდიდრით შემოსილ ყოვლისმპყრობელად (პანტოკრატორად) გამოსახა და ამ იდეალისკენ სწრაფვა აქცია საკუთარ მიზნად. ხოლო ისინი, ვინც გაბედავდა და წინ აღუდგებოდა ძალაუფლებისა და მომხვეჭელობისაკენ კლერიკოსთა დაუოკებელ სწრაფვას, ან თუნდაც კრიტიკას შეჰკადრებდა, „ღვთის მსახურთა“ სასტიკი იერიშის ობიექტად იქცეოდა: ეს უკანასკნელნი მათს სამუდამოდ დასადუმებლად არასოდეს იშურებდნენ ცეცხლსა და მახვილს.

თუმცა, ამ საყოველთაო სიყალბისა და კორუფციის საპირისპიროდ, ქრისტიანობაშიც და სხვა რელიგიებშიც იყვნენ ამგვარი მიწიერი „სიკეთეებისგან“ განმდგარი ადამიანები, რომლებიც უდაბურ ადგილებში სახლდებოდნენ, ხშირად განდეგილებად და საკუთარ ცხოვრებას სწორედ რელიგიურ გრძნობებს, ზეგრძნობითი და ტრანსცენდენტური სამყაროს განცდას უთმობდნენ. ბერ-მონაზვნობა თავდაპირველი ფორმით პროტესტი იყო ძალაუფლებითა და ფუფუნებით კორუმპირებული საეკლესიო ნომენკლატურის წინააღმდეგ. ყველაფერი, რითაც რელიგიები ამაყობენ − თეოლოგია, მისტიკა, საკრალური პოეზია და ხელოვნება − ერთი სიტყვით რომ ვთქვათ, სულიერება, სწორედ ამ განმდგარი ასკეტების შექმნილია, რომლებისთვისაც ისეთივე გაუგებარი და აბსურდული იქნებოდა „რელიგიურ გრძნობათა შეურაცხყოფა“, როგორც ნახევრად მოშიმშილე ქვეყნის პატრიარქის იუბილეებზე დახარჯული მილიონები.

თანამედროვე რელიგიები დაცლილია სულიერებისგან. სულიერებაზე მონოპოლია რელიგიურმა ინსტიტუტებმა ჯერ კიდევ გვიან შუა საუკუნეებში დაკარგეს, ხოლო ახალმა ეპოქამ სულიერების ყველა სფერო გამოსტაცა ეკლესიას და ის ფაქტობრივად უფუნქციოდ დატოვა. ერთადერთი, რაც ეკლესიამ შეინარჩუნა, ყოველგვარ საკრალურ შინაარსს მოკლებული რიტუალები და სიმდიდრისა და ძალაუფლებისკენ ეკლესიის მარადიული სწრაფვაა. სწორედ ამ ფუნქციათა შესანარჩუნებლად, განსაკუთრებით ისეთ ქვეყნებში, სადაც საზოგადოების ცნობიერება, ამა თუ იმ მიზეზით, რეგრესის მდგომარეობაშია, სოციალური უსამართლობის ხარისხი და ეკონომიკური უთანასწორობა მაღალია, ხოლო განათლების დონე კატასტროფულ ვარდნას განიცდის, ეკლესია XXI საუკუნეში ცდილობს, იმედგაცრუებული და გაწბილებული მოქალაქეების მანიპულაციით ისინი საკუთარი ძალაუფლების ინსტრუმენტებად გამოიყენოს. საამისოდ ის იძულებულიც კია, იყოს ფანატიზმისა და ექსტრემიზმის ფაბრიკა, აღვივოს შუღლი და თესოს სიძულვილი, გონება უმღვრიოს ადამიანს და წაართვას მას კრიტიკული აზროვნების უნარი, მაქსიმალურად დააუძლუროს ის სულიერად და მორალურად, და ამით მთლიანად ამ ინსტიტუტის მოძღვარ-ჩინოვნიკებზე ნარკოდამოკიდებული გახადოს, რათა ადამიანმა თუთიყუშებივით იმეოროს თავისი დამმოძღვრელის აზრისა და შინაარსისგან დაცლილი სიტყვები და მორჩილად ასრულოს მათი ნება-სურვილი.

თუ ოდესმე რელიგიის ნარკოტიკთან შედარება შეიძლებოდა, რაც არა მხოლოდ მარქსს, არამედ არაერთ სხვა დიდ მოაზროვნესაც გაუკეთებია (ვოლტერი, ნოვალისი, გოეთე, ჰაინე), ყველაზე ადეკვატური ეს სწორედ თანამედროვე სამყაროში იქნებოდა. რელიგიები და „რელიგიურ გრძნობათა“ დამცველები არიან თანამედროვე მსოფლიოში ომებისა და ტერორიზმის დამკვეთ-შემსრულებლები, ძალადობისა და სიძულვილის შთამაგონებლები და საკუთარივე მრევლის ძარცვისა და სახელმწიფო ქონების მითვისების ხარჯზე გამდიდრებულნი. იქ, სადაც სუსტია სახელმწიფო, სუსტია სამოქალაქო საზოგადოება, ეკლესია ადვილად ახერხებს ზესახელმწიფოებრივი ძალაუფლებისა და ზეგავლენის მოპოვებას. სწორედ ამ პრივილეგიათა შესანარჩუნებლად სჭირდება მას „რელიგიური გრძნობებით“ მანიპულირება და სახელმწიფოსგან იურიდიული გარანტიების მოპოვება, რომ „დაცული“ იქნება. პოლიტიკურად ბანკროტი და საეჭვო რეპუტაციის პოლიტიკოსები კი მზად არიან, ეკლესიას ამგვარი სამსახური გაუწიონ და მისი ავტორიტეტის ხარჯზე ხელისუფლებაში ყოფნა გაიხანგრძლივონ „ღმერთის კიდევ უფრო განსადიდებლად“ და ქვეყნის კიდევ უფრო მეტად გასაპარტახებლად.

კანონპროექტი „რელიგიურ გრძნობათა შეურაცხყოფის“ შესახებ, რომელსაც საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტი განიხილავს, სწორედ ამგვარი მანკიერი გარიგების ნიმუშია და მისი მიღება, უპირველეს ყოვლისა, საქართველოში დემოკრატიისა და თავისუფალი აზრის ჩახშობისკენ გადადგმული მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იქნება.

Tags:რელიგია, რელიგია და სახელმწიფო, რელიგიური გრძნობები, ადამიანის უფლებები, ბლოგი


დახუჭული თვალების ფასი

ჯერ მთა გამოჩნდა, უფრო სწორად კი − მთები.

ეს მთები გამახსენდა ყველაზე პირველად და ვიცანი. მაგრამ მშობლიური გრძნობა მაინც არ გამიჩნდა. ის გრძნობა, მაშინ რომ მქონდა, როცა პირველად ვნახე.

პანკისი...

− ახლა რა ვქნათ? − ვეკითხები ზვიადს და გიორგის.

იმ დღეს კიდევ ერთი ბიჭი გაქრა პანკისიდან და ამ ამბავმა წამოგვყარა მყუდრო ნიუსრუმიდან − წავიდეთ, ვნახოთ...

− მოდი, ხასო ხანგოშვილთან მივიდეთ, − ამბობს ზვიადი.

„მივიდეთ“ კარგია! − დუისის ქუჩებში კაცი არ ჭაჭანებს. ერთმა ველოსიპედისტმა ჩაიარა მხოლოდ, წვერმოშვებულმა და თავგადახოტრილმა. სტერეოტიპულად საშიშმა. ნახე? თან რაღაცნაირად გამოგვხედა.

არც ის ვიცი, რა ენაზე უნდა ველაპარაკო. ალბათ, რუსულად. ვის? ნუ, ვინმეს, ვინც შეგვხვდება გზაზე, ბოლოს და ბოლოს.

− ხასო მექას მამა არ არის? მოიცა დავურეკავ, − ვეუბნები ბიჭებს.

მექა მიყვარს ძალიან! მექა ჩემიანია. მექასგან ვიცი, რაც ვიცი პანკისსა და ქისტებზე. მექა ხიდია ჩემთვის და კავშირი ამ სამყაროსთან, სადაც ბავშვობის მერე არ ამოვსულვარ.

ერთ დღეს იყო, თუ ერთ წელს, ეს მხარე ჩემთვის გაუცხოვდა. ჩემთვის და, რა ვიცი... ყველასთვის, ვისაც მაშინ ვიცნობდი. გახდა საშიში, მიუწვდომელი და იდუმალი. დასახლებული უცხო ხალხით, რომელიც მიყვარდა, მაგრამ არ ვიცნობდი.

ერთხელ მაინც ავედი. ნებართვით და საშვებით აღჭურვილი. ბევრი „ბლოკპოსტი“ გავიარე. ვნახე ტომრებით აშენებული საყუჩები და ამ ტომრების ზედა რიგზე შემოწყობილი ავტომატები. დურბინდით კაცებიც დავინახე, კბილებამდე შეიარაღებული. იარაღი ბევრი იყო, ოღონდ აღარ მახსოვს, ვის უღერებდნენ ამ იარაღს. მაშინ მომეჩვენა, რომ მე. თუმცა მითხრეს, „ჩვენიანები“ არიანო.

და ჩვენ მივატოვეთ პანკისი...

მექამ მაშინვე მიპასუხა. მითხრა: აბა, რა! ახლავე დავრეკავ და მიდი მამაჩემთანო. და მერე ვუთხარი, კიდევ ამასთან მინდა-მეთქი და ტელეფონი მომცა. და კიდევ ამასთან-მეთქი, და ისიც მომცა და თან დაურეკა, არ იუცხოოთ, რომ მოვლენო.

ახლა უკვე ვიცი, რომ შუაკაცობა საერთოდ არ მჭირდებოდა. ახლა, როცა პანკისური სახლების არაერთ ზღურბლს გადავაბიჯე. როცა ყველა ზღურბლს იქით გულწრფელობა, გახსნილი გული, სითბო და სიყვარული დამხვდა.

მაშინ კი... მაშინ უცხო მხარეში ჩავედი.

ხანგოშვილების სახლთან რომ მივედით, უკვე გველოდნენ. მაშინვე შეგვიპატიჟეს. ფეხზე რომ ვიხდიდით, უი, არაო, თქვენი წესი არ არის და არ შეწუხდეთო.

პატარა შვილიშვილი გამობანცალდა. და მერე − ძალიან ლამაზი და ტანადი ახალგაზრდა ქალი. თხელი და მაღალი, მოქნეული მიხრა-მოხრით. კოჭებამდე კაბა ეცვა, წელზე და თეძოზე რამდენჯერმე შემოხვეული წვრილი ქამრით. თან მთის სურნელის მომტანი იყო ეს სამოსი, და თან ისეთი, „პოდიუმური“.

...ხასო ხანგოშვილი წარმოსადეგი კაცია. ისედაც მაღალია და ფაფახი კიდევ უფრო მაღალს აჩენს. ჩემ თავს ზემოთ მხოლოდ ეს ქუდი და ღმერთიაო, მითხრა, როცა თავისუფლებაზე ვსაუბრობდით. თავისუფლებაზე ლაპარაკი ყველაზე მეტად უყვარს. ამიტომ ჩვენი სახელიც მოსწონს: „ჰოო... რადიო თავისუფლება...“

გზაში იმაზე რომ ვფიქრობდი, რა ენაზე მივმართო-მეთქი, სირცხვილით მოვკვდი: ხასო ხანგოშვილი გამორჩეულად დახვეწილი ქართულით საუბრობს.

ასე დაიწყო ჩვენი „აღმოჩენები“ პანკისის ხეობაში.

უხერხული აღმოჩენები: „რა კარგები ყოფილან!“ „რა ლამაზები ყოფილან!“, „რა ჭკვიანები, რა ზრდილობიანები!..“

ასე ვფიქრობდით ყოველ ნაბიჯზე, ყოველი შეხვედრის შემდეგ. და ამას წერდნენ მოგვიანებით ჩვენი პანკისური სიუჟეტების კომენტარებში ჩვენი მსმენელები და მაყურებლები...

და მით უმეტეს!

მათ მაღალი მთები და წარმტაცი ბუნება აქვთ, მაგრამ ვის ჰყოფნის ეს 21-ე საუკუნეში?

− საღამოს სად გადიხართ?

− არც არსად.

− კინო არის?

− არა.

− კლუბი? გართობა?

− არაფერი...

− სპორტული დარბაზები თუ გაქვთ?

− მხოლოდ დუისში.

არადა, ბიჭებს ძალა ერჩით...

„ქისტი მეომარია ბუნებით. მე მგონია, რომ რომანტიკული ოცნებებია მათი აქედან წასვლის მიზეზი“, − მითხრა ხასო ხანგოშვილმა.

...სულხან ბორძიკაშვილი ჟურნალისტია. სოფელ ჯოყოლოდან არის და ყველაზე კარგად იცის აქაური პრობლემებიც და ტკივილიც:

„აბა, როგორია პანკისში ახალგაზრდის ცხოვრება: დილით გამოდის, ლოცვა, ცოტა საოჯახო საქმე და მორჩა. მთელი დღე რა უნდა აკეთოს? ტელევიზორს უყუროს, რაც დიდად არც აინტერესებს, ან ინტერნეტში შევიდეს; ან კიდევ ბირჟაზე იჯდეს. ჰოდა, ადვილიც არის მერე მისი რაღაც საქმეში ჩათრევა.“

ან ბირჟა, ან ინტერნეტი. და ინტერნეტი რა − სრულიად კონკრეტულ საიტებს და კონკრეტულ მისამართებს აკითხავენ პანკისელი ბიჭები.

მთელი დღე აღმა-დაღმა რომ იარო დუისში, მხოლოდ თითო-ოროლა კაცს თუ გადაეყრები, ან წყვილ-წყვილად მიმავალ გოგოებს. მარტო არ დადიან. თავსაბურავი კი აქვთ შემოხვეული, მაგრამ ეგეც რაღაცნაირად კოპწიად.

სკოლა დამთავრდა და გავიხარეთ. გამოეფინენ ჭრელ-ჭრელ თავსაფრებში გახვეული გოგო-ბიჭები. კამერების წინ არ უცხოობენ, პირიქით, ერთმანეთს ასწრებენ, რომ შემოიჭყიტონ. სელფებიც მოსწონთ და გეხუტებიან კიდეც. პოზებსაც იღებენ და სიცილითაც კვდებიან...

ამ ბავშვებისთვის მინდა ყველაფერი! და არ ვიცი, ეს ყველაფერი როგორ უნდა მივცე. ნათელამ იცის. ნათელა გრიგალაშვილმა. მერამდენე თვეა, პანკისში ჩასახლდა და დარბიან აღმა-დაღმა მისი ფოტოაპარატიანი შეგირდები. იღებენ რაღაც სასწაულ ფოტოებს და დებენ მერე ფეისბუკზე...

ალბათ გზა ეს არის. და ამისთანა გზები... მაგრამ ნათელაც ჩემსავით ჩავიდა პანკისში შიშით და რიდით, და სურვილით. ახლა კი ნამდვილი პანკისელი გახდა.

გელა მთივლიშვილმაც იცის. ავიდა და ახლა სხვებიც მიჰყავს. და თუკი პანკისში ახლა ვინმეს წვრთნიან, ნამდვილად გელა წვრთნის − რადიორეპორტაჟების მომზადებაში.

მოკლედ, ბავშვები... მაგრამ ცოტა ხნით. რადგან გამოვიდნენ სკოლიდან, ირბინეს, იხარხარეს და წავიდნენ სახლებში. რომ შიგ შეიკეტონ, ისევ ჩართონ ტელევიზორი, „რომელიც დიდად არც აინტერესებთ“ და „შევიდნენ ინტერნეტში ან ბირჟაზე დასხდნენ“. და ისევ იმაზე ილაპარაკონ, ისევ იმ საიტებს მიაკითხონ... და იოცნებონ დიდებაზე და გამარჯვებებზე, იმაზე, თუ როგორ შეაყენებენ ყალყზე თეთრ რაშებს, როცა მტერს დაამარცხებენ. მტერი ვინ არის, არ იციან, მაგრამ ამას არცა აქვს მნიშვნელობა.

ცხენების ყალყზე შეყენება და ჯირითი კი ძალიან უყვართ. ჩვენი ჩასვლიდან მეორე დღეს დოღი იყო და ვნახეთ ეს სეირი. მაგარი იყო! მაგრამ, თურმე ესეც არ ხდება ხშირად.

კიდევ სად უნდა ნახო ახალგაზრდა პანკისელები?

− მალე ლოცვა დაიწყება და ტაძართან ნახავ.

ტაძარი ორია: ერთი ძალიან დიდი, მოვლილი და პრიალა. მეორე − ტრადიციული ისლამის მეჩეთი − ძველი და მოკრძალებული. პირველთან უამრავი ახალგაზრდა დგას, მეორესთან − ასაკოვან პანკისელთა რამდენიმე ჯგუფი. პირველის გუმბათებიდან ლოცვა ლამის მთელ პანკისში ისმის, მეორის ულამაზესი მინარეთი მორიდებულად დუმს.

− ხმის გამაძლიერებელი არა გვაქვს, − მეუბნება დუისის მეჩეთში ტრადიციული ისლამის იმამი. − რამდენი ხანია, ვიხვეწები, ვის არ მივმართე?! ვერაფერს გავხდი. ხმის გამაძლიერებელი გვინდა, რომ ჩვენი ხმა მივაწვდინოთ მრევლს.

ესეც პანკისურ აღმოჩენათა რიცხვში იყო. ესეც უხერხული და უმწეო სიტყვების საბაბი. რა გახდა ერთი ხმის გამაძლიერებელი პანკისის მეჩეთისთვის?! ან, იქნებ, ამასობაში აიტანეს. თუ ისევ დუმს პანკისში მშვიდობიანი და ტრადიციული მეჩეთის მინარეთი...

მერე უკვე სხვა ბევრი რეპორტაჟიც ვნახე, ძალიან კარგი და საინტერესო. და კიდევ მეტი ხმა შემოგვემატა, კიდევ მეტი გახელილი თვალი: „რა კარგები ყოფილან პანკისელები!“ „რა ლამაზები!“ „რა ჭკვიანები!“

და ჩვენ დავბრუნდით პანკისში. ვნახეთ ქისტები და ვნახეთ „ჩვენი ხალხი“. ნუთუ ამისთვის ამდენი ბიჭი უნდა გაგვქცეოდა დასაკარგავში?!

ღამე იყო, როცა წამოვედით. სამი დღე ვერაფერზე ვლაპარაკობდი, ვიჯექი და ვწერდი. უბრალოდ, ვწერდი. მეათასედიც არ შევიდა ჩვენს რეპორტაჟებში.

მაინც ვერასოდეს ვაპატიებ თავს, ამდენ ხანს რომ არ ავედი მექას ხეობაში. ამდენი ხანი რომ გავაცდინე უსიყვარულოდ...

Tags:პანკისი, დუისი, მეჩეთი, ახალგაზრდობა


სოციალური უთანასწორობის აღქმა ქართულ პოლიტიკაში

ბოლო დროს ოპერისა და ბალეტის თეატრის გახსნის წესს ბევრი კრიტიკოსი გამოუჩნდა და ამ დისკუსიებში სოციალური უთანასწორობის თემაც ახსენეს. სამწუხაროდ, საქართველოში საჯარო პირები სოციალურ უთანასწორობაზე ხშარად საუბრობენ ხოლმე შეურაცხმყოფელ კონტექსტში. ამ სტატიაში სწორედ ქართულ პოლიტიკასა და საჯარო სივრცეში სოციალური უთანასწორობის აღქმას განვიხილავ.

პირველ რიგში, სანამ უშუალოდ სოციალური უთანასწორობის აღქმების განხილვაზე გადავალ, თეორიულ ნიადაგს შევამზადებ. სოციალური უთანასწორობის და სოციალური ცვლილების მიმართ ორი მთავარი მიდგომა შეგვიძლია დავახასიათოთ, როგორც კონსერვატორული მიდგომა და ლიბერალური მიდგომა. კონსერვატორული მიდგომის მიხედვით, უთანასწორობის მიზეზი არის ინდივიდებს და სოციალურ ჯგუფებს შორის არსებული ფსიქოლოგიური და კულტურული განსხვავებები. მაგალითად, ღარიბებსა და მდიდრებს შორის განსხვავდება, ამ მიდგომის მიხედვით, იმაში მდგომარეობს, რომ ღარიბები ზარმაცები არიან, ხოლო მდიდრები - შრომისმოყვარეები (ან ღარიბები სულელები, მდიდრები - ჭკვიანები). შესაბამისად, ამ მიდგომის მხარდამჭერები თვლიან, რომ ნებისმიერ ღარიბს შეუძლია გამდიდრდეს, თუ გამოიჩენს საკმარის შრომისმოყვარეობას და/ან გამჭრიახობას.

ლიბერალური მიდგომის მიხედვით, ინდივიდებს შორის არსებულ სხვაობას სოციალური და სტრუქტურული ფაქტორები უფრო განაპირობებს და არა კულტურული. მაგალითად, სიღარიბეს განაპირობებს არა შრომისმოყვარეობის ან გამჭრიახობის ნაკლებობა, არამედ არათანაბარი სასტარტო პირობები და ეკონომიკურ სისტემაში არსებული პრობლემები.

ცხადია, სიმართლის მარცვალი ორივე მიდგომაში არის, მაგრამ კონსერვატორული მიდგომის რადიკალურ ვერსიას გაცილებით მეტი ზიანი მოაქვს მსოფლიოსთვის, ვიდრე რადიკალურ ლიბერალიზმს. ლიბერალურის უარყოფითი შედეგი შეიძლება იყოს მულტიკულტურალიზმის გარკვეულწილად დამახინჯებული ფორმები, რომლებიც ხშირად თავად თანასწორობის იდეას ეწინააღდეგებიან (ასევე, მაგალითად, გენდერული თანასწორობის საკითხის უარყოფა გეტოებში და ღარიბ მოსახლეობას შორის). კონსერვატორული მიდგომის პირდაპირი შედეგი კი არის ნაკლებად პრივილეგირებული ადამიანების სისტემური ჩაგვრა და დამცირება.

რა შუაშია ეს თეორიული დისკუსია ქართულ პოლიტიკასთან? საქმე ის არის, რომ სოციალური უთანასწორობის მიმართ ქართველი პოლიტიკოსების ერთ ნაწილს უკიდურესად კონსერვატორული დამოკიდებულება აქვს. ეს დამოკიდებულება ჩანს არა მხოლოდ ტრადიციული კულტურული ელიტების, არამედ ასევე ახალი ელიტების გამოსვლებშიც.

სოციალური უთანასწორობის უკიდურესად კონსერვატორული აღქმა ბოლო დროს განსაკუთრებით ხშირად ჩანს „ქართული ოცნების“ წევრის, დეპუტატ გუგული მაღრაძის გამოსვლებში. 2014 წლის იანვარში, „იმედის კვირაში“ გუგული მაღრაძემ კომენტარი გააკეთა გარემოვაჭრეების მდგომარეობაზე. მაღრაძემ თავისი არგუმენტი ძირითადად ორი მიმართულებით წაიყვანა: ჯერ ერთი, მან აღნიშნა, რომ გარემოვაჭრე ქალებზე მათმა შვილებმა უნდა იზრუნონ და, მეორე, თუ მათი შვილები და ეს ქალები სხვა სამსახურს ვერ შოულობენ, ეს იმის გამოა, რომ მათ კვალიფიკაცია არ აქვთ. ეს გახლავთ სწორედ კლასიკური კონსერვატორული არგუმენტი. ამ არგუმენტის მიხედვით, ადამიანების გაჭირვება იხსნება არა სტრუქტურული ფაქტორებით (მაგალითად, სამუშაო ადგილების არარსებობით), არამედ ინდივიდუალური ფაქტორებით. კითხვაზე, თუ როგორ უნდა მიიღოს ახალგაზრდამ განათლება, თუ მის მშობელს ფული არ აქვს, ამავე გადაცემაში მაღრაძემ უპასუხა, რომ არსებობს უამრავი უფასო სასწავლო პროგრამა, სადაც მათ შეუძლიათ მონაწილეობის მიღება. აქაც სიღარიბის მთავარ მიზეზად ისევ ღარიბებს შორის მონდომებისა და შრომისმოყვარეობის არქონა სახელდება.

მაღრაძისნაირად თავიანთ საქმეში წარმატებული ადამიანები, მათ შორის პოლიტიკოსებიც, ხშირად ვერ იაზრებენ, რომ მათი წარმატება არა მხოლოდ პირადად მათი განსაკუთრებულობით აიხსნება, არამედ იმ გარემოთი, რომელშიც დაიბადნენ და იმ ცხოვრებისეული შანსებით, რაც მათ მიეცათ და სხვებს ვერ მიეცათ. თანაბარი სასტარტო პირობების არარსებობას ასეთი ადამიანები ან ვერ იაზრებენ, ან იაზრებენ, მაგრამ გამიზნულად უგულებელყოფენ.

მაღრაძის კომენტარები სოციალური უთანასწორობის არასწორად აღქმისა და გააზრების ყველაზე აშკარა შემთხვევაა, მაგრამ ეს ტენდენცია მხოლოდ მის მოღვაწეობაში არ ჩანს. ეს ქართული პოლიტიკისა და ქართული საჯარო სივრცის ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი ნიშანია. ბოლო დროს სოციალურ ქსელში დაიწერა შეურაცხმყოფელი კომენტარები „არაპრესტიჟული პროფესიების“ ადამიანების შესახებ. მაგალითად, ტაქსის მძღოლები ერთი პერიოდი გახდნენ ასეთი ლანძღვის ობიექტი.

სოციალური უთანასწორობის ამგვარად აღქმა არა მხოლოდ მორალურად დამამცირებელია, არამედ ასევე ხელს უშლის სერიოზული დისკუსიის გამართვას პრობლემების რეალური გადაჭრის გზებზე. ასეთი დამოკიდებულება არასერიოზული და სასაცილოც არის და ადამიანის ვიწრო მსოფლმხედველობაზე მიანიშნებს. განსაკუთრებით გამაღიზიანებელია, როდესაც ასეთი დამოკიდებულება მოდის პოლიტიკოსებისგან, რომლებიც, წესით, მხოლოდ იმიტომ უნდა იყვნენ ჩვენზე გამორჩეულები, რომ სხვებს დაგვეხმარონ ცხოვრების პირობების გაუმჯობესებაში. 

Tags:საზოგადოება, სოციალური პრობლემები, სოციალური უთანასწორობა, კონსერვატიზმი, ლიბერალიზმი, გუგული მაღრაძე

თებერვალი 2016

კალენდარი

ბლოგერები

სხვა მასალები

აუდიო რა იზიდავს ირანელებს საქართველოში

საქართველოში და საერთაშორისო მასშტაბით ბოლო დროის მნიშვნელოვანი ამბებიდან არაერთი იძლევა მიზეზს ირანზე სასაუბროდ.
გაგრძელება

აუდიო ვერცხლის ქუჩის ოქრომჭედელი

თბილისში, „იარმორკაზე“, ძველი სომხური ეკლესიის წინ, ერთი პატარა სახელოსნოა. კედელზე გამოკრული ცნობა იუწყება, რომ მე-19 საუკუნეში ვერცხლის ქუჩაზე ცხოვრობდა და მუშაობდა ხელოსანი ტიგრან ავეტისიანი.
გაგრძელება

აუდიო „სახელმწიფოებრიობის ილუზია“ - სოხუმის გამკაცრებული სავიზო პოლიტიკა

აფხაზეთის დე ფაქტო ხელისუფლება პირველი აპრილიდან სავიზო რეჟიმს აწესებს იმ ქვეყნების მოქალაქეებისათვის, რომლებმაც ე.წ. რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა არ აღიარეს.
გაგრძელება

აუდიო ლიბერალური საგადასახადო სისტემა, ესტონური მოდელით

მეწარმე, რომელიც კომპანიის მოგებას თავად კი არ დაიტოვებს, არამედ ისევ კომპანიის შიგნით ინვესტირებისთვის გამოიყენებს, მოგების გადასახადისგან გათავისუფლდება.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული