ხუთშაბათი, 28 მაისი, 2015 თბილისის დრო 19:55

ბლოგები

მაისი 2015

სტალინი ინტელექტუალი

რადიო თავისუფლებაზე ჩემი ინტერვიუს გამოქვეყნების შემდეგ პირველი კომენტარი ვინმე რატი შავგულიძემ დადო: „კი მართალია სტალინი უწიგნური იყო და ბეცი მაგრამ მაინც...))" და ამგვარად მიმითითა ლევან ბერძენიშვილის საჯარო ლექციაზე „სტალინი, მკითხველი კაცი“. მიუხედავად იმისა, რომ ალბათ არცერთი ფაქტი, რომელიც ლევან ბერძენიშვილს მოჰყავს ამ ლექციაში, არ შეესაბამება სინამდვილეს, - სტალინი მწიგნობარი, სტალინი უფრო დიდი ჯალათი ვიდრე ჰიტლერი, სტალინი კიროვის მკვლელი და ა.შ. , - მე აბსოლუტურად ვიზიარებ ბატონი ლევანის დასკვნას: წიგნი არ აკეთილშობილებს ადამიანს. პირიქით, ისტორიაში ბევრია მაგალითი, როცა წიგნი ნორმალურ ადამიანს დიდ ბოროტმოქმედად ხდის. თუმცა ეს ნაკლებად ეხება როგორც ჰიტლერს, ასევე სტალინს.

მაგრამ დავუბრუნდეთ ლექციას „სტალინი, მკითხველი კაცი“. თვით ბატონი ლევანი ლექციის დასაწყისში საიმონ საიბეგ მონტეფიორეს ახსენებს და მის წიგნს, ახალგაზრდა სტალინს იშველიებს, როგორც ინფორმაციის წყაროს. სამწუხაროდ, მონტეფიორემ კრიტიკული მიდგომის გარეშე გამოიყენა სტალინის ბავშვობაზე და ახალგაზრდობაზე არსებული მოგონებები - ე.წ. საბავშვო ლიტერატურა - და აქედან დაგვიხატა პორტრეტი ინტელექტუალი ყაჩაღისა, რომელიც

გ. რუბლიოვი: გ. რუბლიოვი: "ი.ბ. სტალინის პორტრეტი". 1935
x
გ. რუბლიოვი:
გ. რუბლიოვი: "ი.ბ. სტალინის პორტრეტი". 1935

თან პლატონს კითხულობდა ორიგინალში და თან ბანკებს ქურდავდა. სანამ ინტელექტუალ სტალინზე ვისაუბრებდე, უბრალოდ ვახსენებ, რომ სტალინი ყაჩაღი არ ყოფილა და 1907 წლის ივნისში თბილისის გახმაურებული „ექსპროპრიაცია“ მისი მოწყობილი არ იყო: 5 წელია, რაც გამოქვეყნებულია არქივის დოკუმენტი, რომელიც აჩვენებს, რომ სიმონ ტერ-პეტროსიანს, მეტსახელად კამოს, ექსპროპრიაციის ორგანიზებაზე პირდაპირი შეთანხმება ლენინთან ჰქონდა დადებული და სტალინი არანაირ როლს მასში არ ღებულობდა. (ეს მითი მაინც ძალზედ სიცოხლისუნარიანი აღმოჩნდა და წიგნიდან წიგნში მოგზაურობს. სულ ბოლოს იგი ვნახე პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორ სტივენ კოტკინის ახლახან გამოსულ სტალინის ბიოგრაფიაში.)

თავის საჯარო ლექციაში ბატონი ლევანი სტალინის ბიბლიოთეკაში არსებულ და წაკითხულ 20 000 ტომზე საუბრობს.

კითხვა 1: ზოგადად ძალუძს ადამიანს თავის სიცოცხლეში 20 000 წიგნი წაიკითხოს?

საფრანგეთის აკადემიურ წრეებში იტალიელ უმბერტო ეკოს, ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ერუდიტს, „სტახანოველ მკითხველად“ მოიხსენიებენ, რადგან, როგორც თვით უმბერტო ეკო ამტკიცებს, ის კვირაში 5 წიგნს კითხულობს, რაც ნიშნავს რომ მას 20 000 ტომი ჯერ კიდევ არ წაუკითხავს (77 წელი დასჭირდება ამ რაოდენობის წიგნების წასაკითხად).

თვით სტალინის ბიბლიოთეკაში არის მხოლოდ 397 წიგნი. მკითხველს ამ ბმულებზე შეუძლია სტალინის ბიბლიოთეკა დაათვალიეროს:

http://sovdoc.rusarchives.ru/#showunit&id=4454

http://sovdoc.rusarchives.ru/#tematicchilds&rootId=4454

მიუხედავად ბატონი ლევანის მტკიცებისა, ამ 397 წიგნში რადიო თავისუფლების მკითხველი (განსხვავებით ჰიტლერის სამჯერ უფრო დიდი ბიბლიოთეკისაგან) ვერ ნახავს ვერც გერმანული და ვერც ინგლისური მხტვრული ლიტერატურის კლასიკოსებს. 397 ტომში მხატვრული ლიტერატურის ნაკლებობა კომპენსირებულია ლენინის (72 ტომი), მარქსის და ენგელსის (13 ტომი), თვით სტალინის (25 ტომი), ტროცკის, კაუცკის, პლეხანოვის, ბოგდანოვის, ბუხარინის და სხვა მარქსისტების ნაწარმოებებით. სულ მარქსისტული ლიტერატურა ბიბლიოთეკაში 200 ტომზე მეტი წიგნითაა წარმოდგენილი. სტალინის ბიბლიოთეკაში მრავლად არის ასევე წიგნები ომზე, ავიაციაზე და რუსეთის და საქართველოს ისტორიაზე. რუსეთის და საქართველოს ისტორია სტალინს განსაკუთრებით აინტერესებდა, რადგან მასში ხედავდა საკუთარი ძალაუფლების ლეგიტიმაციის ინსტრუმენტს. რაც შეეხება მხატვრულ ლიტერატურას, ის ბიბლიოთეკაში წარმოდგენილია ივან ტოლსტოის სამიოდე, ლევ ტოლსტოის და სალტიკოვ-შჩედრინის თითო-თითო ნაწარმოებით.

ჯუღაშვილისთვის, როგორც ჭეშმარიტი ბოლშევიკისთვის, ვისთვისაც ლიტერატურას მხოლოდ უტილიტარული მნიშვნელობა ჰქონდა, წიგნების ასეთი კრებული ტიპური იყო. სიმარტივე და ხელმისაწვდომობა, простота и доступность - აი, ორი ის ყველაზე მნიშვნელოვანი სიტყვა, რომელსაც სტალინი იყენებდა თავისი მხატვრული იდეალის აღსაწერად.

კითხვა 2: ზოგადად, 397 წიგნი სახელმწიფოს მეთაურის ბიბლიოთეკაში დიდი ციფრია თუ პატარა?

სტალინი დღეში ღებულობდა 50-ზე მეტ დოკუმენტს. ეს გახლდათ დადგენილებები, დადგენილებების პროექტები, რომლებსაც ჯუღაშვილი რედაქტირებას უკეთებდა. იგი ასევე ყოველდღიურად ღებულობდა უცხოური პრესის მიმოხილვას, მოსკოვში აკრედიტირებული ჟურნალისტების სტატიებს. სტალინი ხშირად თვითონ უკეთებდა რედაქტირებას გაზეთ „პრავდის“ მოწინავე სტატიებს. კოლექტივიზაციის დროს ამ ზღვა დოკუმენტებს ემატებოდა ყოველდღიური ინფორმაცია ხორბლის დამზადებაზე, ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს - ყოველდღიური ინფორმაცია ესპანეთიდან, დიდი ტერორის დროს - სხვადასხვა პირების დაკითხვების აქტები, ხოლო 1938 წლის თებერვლიდან - ყოველდღიური ინფორმაცია ავიამრეწველობაზე. თუ ამას დავუმატებთ დროს, რომელსაც სტალინი უთმობდა თათბირებს ან რეგულარულ ღამის ვახშმებს და კინოფილმების ყურებას ვიწრო წრეში (მაგალითად, ფილმი „ჩაპაევი“ მან 38-ჯერ ნახა 1934-1936 წწ-ში), გასაგები ხდება, რომ ჯუღაშვილი ვეღარ იცლიდა კლასიკური ლიტერატურის წასაკითხად.

მაშ საიდან მოდის მითი სტალინ ერუდიტზე ან სტალინ ინტელექტუალზე? პასუხი მარტივია, იოსებ ჯუღაშვილმა თვითონ შექმნა ეს მითი: 1947 წელს სტალინის ბიოგრაფიის რედაქტირებისას, რომელიც 13-მილიონიანი ტირაჟით გამოვა, იოსებ ჯუღაშვილი ასეთ წინადადებას დაამატებს: „ოსტატურად ასრულებდა რა პარტიის და ხალხის ბელადის ამოცანებს და გააჩნდა რა სრული მხარდაჭერა მთელი საბჭოთა ხალხისა, სტალინს, მიუხედავად ამისა, არ ჰქონდა დიდი წარმოდგენა თავის თავზე და თავის მუშაობაში არ უშვებდა იოტისოდენა ქედმაღლობას და ნარცისიზმს“.

ამ ფრაზის ბოლო ორი სიტყვა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ამ პერიოდში სტალინი აქტიურად იყო ჩართული სამეცნიერო დებატებში ფიზიკიდან დაწყებული, გენეტიკით დამთავრებული.

თუ სტალინამდე მარქსიზმ-ლენინიზმის საასპარეზო ველი ფილოსოფიითა და პოლიტიკური ეკონომიით იწურებოდა, „მეცნიერების კორიფე“ სტალინისთვის (ეს ის ბოლო ტიტულია, რომელსაც სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი იოსებ ჯუღაშვილი თავისი თავისათვის გამოიგონებს მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ) ეს სივრცე ვიწრო გახდება და იგი ფიზიკიდან და გენეტიკიდან დაწყებული და ლინგვისტიკით დამთავრებული ყველა დისციპლინისთვის შეეცდება დიალექტიკური მატერიალიზმის მიყენებას. იყო ეს დაბერებული გენერალისიმუს-მეცნიერების კორიფეს მხრიდან მეგალომანიის მორიგი გამოვლინება თუ იყო ნაწილი სტალინის ბრძოლისა „კოსმოპოლიტიზმის“ წინააღმდეგ? თუ, უბრალოდ, სტალინი აღარ სჯერდებოდა ფაქტს, რომ შექმნა ქვეყანა რომლის პოლიტიკური და ეკონომიკური მოდელი მარქსიზმ-ლენინიზმზე იყო დაფუძნებული და ამჯერად ცდილობდა, შეექმნა დიალექტიკურ მატერიალიზმზე დაფუძნებული უნივერსალური თეორია, რომელიც დაამტკიცებდა, რომ სტალინი არა მარტო პრაქტიკოსი მარქსისტი, არამედ აგრეთვე დიდი თეორეტიკოსი გახლდათ? ამ და სხვა შესაძლო ვერსიებზე პასუხი რადიო თავისუფლების მკითხველისათვის მიმინდვია. 


ყველა კედელი კარია. წერილი ნინა სუბლატს

ძვირფასო ნინა,

პირველად, შენ შესახებ ჩემი უფროსი დისგან შევიტყვე, რომელიც ექიმია და სამ შვილს ზრდის. ცოტა გამიკვირდა, რომ „ევროვიზიის“ კონკურსისთვის მოეცალა და დიდხანს უყურადღებოდ ვტოვებდი მის გზავნილებს, ჩემი უცხოელი მეგობრებისთვის მეთხოვა, რომ მხარი დაეჭირათ შენთვის. გულწრფელად რომ გითხრა, სანამ „ნეტგაზეთის“ სტატიას წავიკითხავდი შენი პრესკონფერენციის შესახებ, შენი გულშემატკივარი არც ვიყავი.

ჩემი აზრით, კარგი მომღერალი ხარ, არ გეგონოს, მხოლოდ პოლიტიკური მოსაზრებებით გიჭერ მხარს. ბევრი ადამიანი სიმღერას და ხელოვნებას აცალკევებს ნამდვილი ცხოვრებისგან, მაგრამ, მგონი, მე და შენ ვთანხმდებით იმაზე, რომ ამ სამყაროში ყველაფერი ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. ამავე დროს, ვფიქრობ, განსაკუთრებით კარგი იმიტომაც ხარ, რომ იშვიათად მახსენდება შენსავით თავდაჯერებული და უშიშარი მომღერალი. იმედი მაქვს, შენი კარიერის გასაგრძელებლად ამ სულისკვეთების ჩახშობა არ მოგიწევს, უფრო სწორად, თავისუფლების ჩახშობას ვერავინ მოახერხებს, თუ ეს შენ თვითონ არ მოგინდა. რაც, დარწმუნებული ვარ, არ მოხდება.

„ევროვიზია“ არ ყოფილა ერთადერთი ადგილი, სადაც წინა კვირას ჩვენმა ქვეყანამ ვერ გაიმარჯვა. შემეძლო მეთქვა, მარცხი განიცადა-მეთქი, მაგრამ მაშინ სწორედ შენი სიმღერის სულისკვეთებას შევეწინააღმდეგებოდი. რიგის სამიტზე 2016 წლისთვის უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის მონიჭების შესახებ გადაწყვეტილება არ მიიღეს. თუმცა, თუ ვიშრომებთ, შემოდგომაზე აუცილებლად მივაღწევთ მიზანს.

ქართველი პოლიტიკოსების „ახსნა-განმარტებებიდან“ ჩემთვის ყველაზე შემაშფოთებელი ეს ორი წინადადება იყო: პირველი − „ევროპამ თუ რაღაცით არ დაგვაინტერესა, რუსეთი აქ არის“; მეორე: „უვიზო მიმოსვლას ისედაც არ ველოდით.“

მოდი, განვიხილოთ ეს ორი პოზიცია:

ევროპამ თუ რაღაცით არ დაგვაინტერესა, რუსეთი აქ არის.

გულწრფელად გითხრა, გაოგნებული ვარ ჩვენი ხალხის მოკლე მეხსიერებით: ევროპას და რუსეთს − ორ სრულიად ურთიერთსაწინააღმდეგო სივრცეს − ერთმანეთს როგორ ვადარებთ?! მაინც, რით უნდა დაგვაინტერესოს რუსეთმა? რუსეთში ადამიანის უფლებების დაცვის თვალსაზრისით საშინელი სიტუაციაა, დამოუკიდებელ ჟურნალისტებს და პოლიტიკურ ოპონენტებს დევნიან, ქსენოფობია ყვავის... ამას მოწმობს თუნდაც 2006 წელს ქართველების კოლექტიურად გამოძევების ფაქტები (ნუ გეშინია, ამის გამო რუსეთს ევროპის სასამართლოში ვუჩივლეთ და მოვიგეთ კიდეც), „უცხოელი აგენტების“ შესახებ კანონს ახლა ემატება კანონი „არასასურველი არასამთავრობო ორგანიზაციების“ შესახებ და განსხვავებული აზრის და ამ აზრის ირგვლივ ხალხის გაერთიანება და საქმიანობა რუსეთში თითქმის შეუძლებელი გახდება. გარდა ამისა, რუსეთის ბაზრისკენ ასეთი თავგამოდებული სწრაფვა, მაშინ როდესაც მოსკოვის ემბარგომ ასეთი დარტყმა მოგვაყენა თავის დროზე, არანორმალურად არ გეჩვენება? ჩემი აზრით, ამ ყველაფრის ფონზე, რუსეთის განხილვა ევროპის საპირწონედ ჩვენი ისტორიის, გამოცდილების და არცთუ უმნიშვნელო პროგრესის უგულებელყოფაა. რაც შეეხება ევროპის დაინტერესებას, მე მგონია, რომ, პირველ რიგში, ჩვენი ინიციატივა და ჩვენი პოლიტიკა უნდა იყოს მისი დაინტერესება. ჩვენ უამრავი მხარდამჭერი გვყავს ევროპაში, რომლებიც კი არ უნდა დავკარგოთ, არამედ გავაძლიეროთ, და მათი რიცხვი უნდა გავამრავლოთ. ვფიქრობ, ევროპისთვის ბევრი რამის გაზიარება შეგვიძლია და ევროპაც მზად არის, საკუთარი წილი გაგვიზიაროს.

უვიზო მიმოსვლას ისედაც არ ველოდით.

მე ძალიან მინდა ევროპასთან უვიზო მიმოსვლის რეჟიმი გვქონდეს 2016 წლიდან. წელს ჩემი მშობლების ქორწინებიდან 45 წელი გავიდა, 45 წლის წინ ისინი ესტონეთში, ტალინში წავიდნენ საქორწინო მოგზაურობაში. ვფიქრობდი, კარგი იქნებოდა, თუ ჩემი მშობლები მომავალ წელს მაინც შეძლებდნენ ტალინში უვიზოდ წასვლას და იუბილის აღნიშვნას. არასდროს მიფიქრია, რომ ჩვენი ქვეყანა უვიზო მიმოსვლას არ იმსახურებდა, ყოველთვის უსამართლობად მიმაჩნდა ევროპაში „მოღვაწე“ კრიმინალური დაჯგუფებები რომ წარმოადგენენ ჩემს ქვეყანას, მაგრამ, რას იზამ, განზოგადებებს ვერსად გავექცევით. მაგრამ ყოველთვის შეგვიძლია, ეს სურათი უკეთესისკენ შევცვალოთ.

გასულ კვირაში, ორგანიზაცია საქართველოს ბავშვების მიწვევით, ტრენინგი მქონდა სახელმწიფო ზრუნვის სიტემიდან გამოსულ ახალგაზრდებთან. ტრენინგის დასაწყისში „ყინულის გალხობის“ სავარჯიშო გავაკეთეთ და ყველას ვთხოვე, დაესახელებინათ ერთი ოცნება და მიზანი, რომლის განხორციელების შემთხვევაში იფიქრებდნენ, რომ ცხოვრებაში რაღაცას მიაღწიეს. ყველამ (აბსოლუტურად ყველამ!) განათლების მიღება დაასახელა. მართალი გითხრა, ძალიან გამიხარდა, რომ 18-20 წლის ახალგაზრდებს ასე კარგად ესმით ხარისხიანი განათლების მნიშვნელობა. მაგრამ ცოტა დავსევდიანდი კიდეც: ჩემთვის განათლება ადამიანის უფლებაა, უფლებები კი ის საბაზისო პირობებია, ურომლისოდაც ადამიანი ღირსეულად ვერ განვითარდება და შესაბამისად, ის ოცნება კი არა, რეალობა უნდა იყოს ყველა ბავშვისთვის და ახალგაზრდისთვის. სწორედ ამ ახალგაზრდებს ვუთხარი რომ, თუ გვინდა, ამქვეყანად რამე შევცვალოთ, განათლებასთან ერთად გამბედაობა და საკუთარი თავის რწმენაც გვჭირდება. ალბათ, გაგიგია ერთი ლათინური გამონათქვამი, Audentes fortuna iuvat − ბედი მათ სწყალობს, ვინც გაბედულია. როგორც ჩანს, გაბედულება და სითამამე ოცნებაშიც გვჭირდება. სწორედ ეს გადააქცევს ოცნებებს მიზნებად და სწორედ ამის შემდეგ ვიწყებთ დაუღალავ შრომას. მე მგონი, ახლა ზუსტად იმას აღვწერ, რაც შენ გააკეთე „ევროვიზიისთვის“. ჩემი აზრით, შენს შრომასთან ერთად, შენმა სითამამემ გაქცია მებრძოლად, მებრძოლები კი ასე იოლად არ ნებდებიან. ვფიქრობ, ეს არის ის, რაც პოლიტიკოსებმაც და, საერთოდ, ყველამ შენგან უნდა ვისწავლოთ.

ჰო, მართლა, გირჩევ, ნახო დერეკ სივერსის ეს ვიდეო. აქ ის ამბობს, რომ ზოგჯერ ადამიანი მიზანს იმიტომ ვერ აღწევს, რომ მასზე განუწყვეტელი საუბარი კმაყოფილებისა და მიზნის მიღწევის ცრუ განცდას უჩენს. ქალების მიმართ ძალადობა, რამაც ბოლო დროს განსაკუთრებით მწვავედ იჩინა თავი, სწორედ ერთ-ერთი ასეთი საკითხია. ამაზე ყველა ლაპარაკობს, ათასგვარ დოკუმენტს ადგენენ, ათას შიდა თუ საერთაშორისო ვალდებულებას იღებს სახელმწიფო (რა თქმა უნდა, ესეც ძალიან მნიშვნელოვანია), ყველა ვაქტიურობთ და ვმსჯელობთ ყველგან, სადაც შეგვიძლია. ამაზე მსჯელობა კი, მგონი, გვიჩენს ცრუ განცდას, რომ წინ მივდივართ. არადა, სიტყვას საქმის გარეშე აშკარად უკან მივყავართ. გუშინ ჩხოროწყუში ქმარმა დანით მოკლა 34 წლის ცოლი, ერთი კვირის წინ ქობულეთში ქმარმა ცოლს ცული ჩაარტყა. ვიცი, ძალიან მძიმე თემას შევეხე, მაგრამ შენ ხომ ამბობ, რომ ფემინისტი ხარ, თანაც მებრძოლი ფემინისტი, შესაბამისად, შეგიძლია, თვალი გაუსწორო რეალობას. ზოგჯერ საქართველოში ფემინიზმი ქალებისთვის პრივილეგიების მონიჭების სურვილი ჰგონიათ, არადა, ჩვენ რასაც ვითხოვთ, ჩვენი სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, თანასწორობის და სხვა უფლებების უზრუნველყოფაა, მეტი არაფერი. ხშირად შეგეკითხებიან შენც: „არ მოგბეზრდა ეს თემა?“ და მე გირჩევ, უპასუხო: „ეს იგივეა, ცურვა მოგბეზრდეს, როცა იხრჩობი.“

და ბოლოს, ალბათ ფიქრობ, რა თავსატეხი იმალება ამ წერილის სათაურში. ეს სიტყვები რალფ უოლდო ემერსონს ეკუთვნის, მე-19 საუკუნის ამერიკელ პოეტსა და ფილოსოფოსს. ჩემთვის ეს სიტყვები იმას ნიშნავს, რომ ნამდვილი მებრძოლებისთვის ყველა დაბრკოლება და, თუნდაც, ყველა მარცხი (მოდი, ვახსენოთ ეს სიტყვაც) ახალი შესაძლებლობაა. მჯერა, შენ ეს იცი და იმედი მაქვს, შენგან ამას ჩვენი ქვეყანაც ისწავლის.

Tags:ნინა სუბლატი, ევროვიზია, ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი, ბლოგი


სიკვდილი, როგორც შოუ

(წერილები კანიდან - 6)

„არა, კინოკრიტიკოსების დარბაზში შეშვება აგვიკრძალეს. შუა ფილმიდან გადიხართ და ასე ზემოქმედებთ ფილმის მყიდველზე და გამქირავებელზე“, გამომიცხადა კინობაზრობის სრულიად ცარიელ დარბაზში შემშვებმა ახალგაზრდა კაცმა და ცხვირწინ მომიხურა კარი.

მორიგი ცდა, კანის კინოფესტივალის ბაზრობაზე მაინც მენახა ჩემი საყვარელი ნანი მორეტის ახალი ფილმი „დედაჩემი“, წარუმატებლად დასრულდა. ბაზრობის დირექციამ კიდევ ერთხელ გამოაცხადა, რომ არ დაუშვებს პრესას აქაურ სეანსებზე.

ჩემი გოგოები მეუბნებიან, რომ განგებაა ეს: ნანი მორეტი სწორედ იმ თემას ეხება, რომელმაც კანის წლევანდელ ფესტივალზე დაგვიანებით ჩამომიყვანა - შვილების ვალდებულებებს მშობლების წინაშე. იტალიელებს, ესპანელებს და, ცხადია, ქართველებს, ღვთის მადლით, ეს ვალდებულება არ დაგვიკარგავს. და არ სჭირდება ამას „ოჯახის სიწმინდის დღის“ დაარსება და კონცერტები (მით უმეტეს, რაღაცის ჩასანაცვლებლად). ჩემი აზრით, არსებობს „სიწმინდეები“, რომელთა შესახებ ლაპარაკიც კი უხერხულია.

ანდრე ბაზენი, იმ პერიოდში, როდესაც წერდა წიგნს „რა არის კინო“, სერიოზულად იყო გატაცებული სახვით ხელოვნებაში მემკვიდრეობისა და სიკვდილის ასახვის შესწავლით. ავადმყოფობის, ტანჯვის თუ სიკვდილის „დანახვა“ , ლევ ტოლსტოის „ივან ილიჩის სიკვდილისა“ არ იყოს, სულიერი ზრდის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპია. ბაზენი არ კმაყოფილდება მხოლოდ ავადმყოფ თუ მომაკვდავ ახლობელზე ზრუნვის განცდით. ის უფრო შორს მიდის და ამ თავისებური კათარზისის მიღწევის შესაძლებლებებს კინოს ენაში ხედავს. რა არის კინო, თუ არა დროის მუმიფიცირება და იმის ჩვენება, როგორ „იწყება“ და „მთავრდება“ დრო - წუთი, წამი. რა არის კინო, თუ არა სიცოცხლიდან სიკვდილზე გადასვლის პროცესის ჩვენება, სიკვდილის გადაქცევა პოეზიად, შოუდ.

ასეთი კინოპოეზიის ხილვის მოთხოვნიულება, როგორც ჩანს, ძალიან ძლიერია თანამედროვე კინოს სამყაროში. ამას ამტკიცებს კანის ფესტივალის დახურვამდე ერთი დღით ადრე გამოქვეყნებული რეიტინგები.

კრიტიკოსთა „სიებში“ მოულოდნელად გავიდა პირველ ადგილზე ტაივანელი რეჟისორის, ჰოუ სიაოსიენის ფილმი „მკვლელი“. კინოს ცოცხალმა კლასიკოსმა, რომელსაც ბევრი იასუძირო ოძუს ერთადერთ მემკვიდრედ მიიჩნევს (ფილმიც აქვს გადაღებული ოძუზე) კანში ჩამოიტანა სრულიად ფანტასტიკური სილამაზის ფილმი, რომელშიც მეცხრე საუკუნის ჩინეთის სურათებია აღდგენილი. ამბავი სამეფოს მემკვიდრეზე, ნამდვილ მზეთუნახავზე (ამ როლს ასრულებს სახელგანთქმული მოდელი და მშვენიერი მსახიობი შუ ცი), რომელსაც ევალება „სახელმწიფოს ინტერესებისთვის“ გაუსწორდეს ყველა მოღალატე მამაკაცს, იწყება როგორც ისტორიული დრამა. მაგრამ ნელ-ნელა გადაიზრდება ეპიკურ ტრაგედიაში - ქალს ბეზრდება ამდენი მსხვერპლი და არჩევანს აკეთებს არა სახელმწიფოს ძლიერების, არამედ ადამიანთა სიცოცხლის სასარგებლოდ. არის ალბათ კიდევ ბევრი ნიუანსი, რომლის ცოდნა აუცილებელია საოსანის ფილმის სრულფასოვანი აღქმისთვის - ჩინეთის ისტორიის ცოდნა, ჩინური კულტურის, თეატრის ცოდნა. ამის გარეშე „მკვლელის“ აღქმა საკმაოდ რთულდება. მიიუხედავად იმისა, რომ სურათის ყველა კადრი მართლაც რომ ხელოვნების ნიმუშია. თავიდან ბოლომდე შორ და საშუალო ხედებზე გადაღებული „მკვლელი“, შეიძლება ითქვას, „დუელში იწვევს“ სატელევიზიო სერიალის ესთეტიკას, ასე რომ მოედო უკვე მსოფლიო კინოხელოვნებას.

სატელევიზიო ესთეტიკა - ეს ერთადერთია, რაც ალბათ პრობლემებს შეუქმნის „პალმისთვის“ ბრძოლაში კანის 68-ე ფესტივალის, ჩემი აზრით, საუკეთესო ფილმს, მექსიკელი რეჟისორის, მაიკლ ფრანკოს „ქრონიკას“ ტიმ როთით მთავარ როლში. ამ ავტორის წინა ფილმები ცოტა არ იყოს ზედმეტი რაციონალიზმით და სიცივით ცოდავდა. აქ, როგორც ჩანს, ტიმ როთის ფაქტორმა იმუშავა. „ქრონიკა“ აღმოჩნდა ის იშვიათი ფილმი, რომლის დასრულება არ გინდა ხოლმე.

ფილმის მთავარი გმირი, მარტოხელა შუახნის მამაკაცი დევიდი, რომელმაც წარსულში საზარელი ტრაგედია გადაიტანა, შვილი დაეღუპა შიდსით... მძიმედ ავადმყოფების მომვლელად მუშაობს. ამ საქმის ნამდვილი პროფესიონალია. უფრო მეტიც, მისთვის ეს საქმე მთელი შემოქმედებაა. მაგალითად, როცა პარალიზებულ არქიტექტორს უვლის, იწყებს არქიტექტურის შესწავლას, რათა ავადმყოფი არა მარტო დაბანოს, არა მარტო გამოკვებოს, ჩააცვას, არამედ იმაზე ელაპარაკოს, რაც ყველაზე მეტად აინტერესებს პაციენტს. დევიდი ცხოვრობს მომაკვდავებთან ერთად, მათთან ერთად ებრძვის სიკვდილს და აკვირდება, როგორ ემშვიდობება ადამიანი სიცოცხლეს. ფრანკოს ზედმიწევნით სტატიკური ფილმი, გრძელი კადრებით და უმოძრაო კამერით, ნელ-ნელა გვაცილებს რეალობას, რომელსაც ვხედავთ და რეფლექსიის, თვითჩაღრმავების სამყაროში გადავყავართ. ასეთი იყო ოდესღაც მონიკა ვიტი ანტონიონის ფილმებში. ასეთია ტიმ როთი ფილმში „ქრონიკა“ - ის არ თამაშობს, მხოლოდ უყურებს, აკვირდება ადამიანების ტანჯვას. ამ ყველაფერს კომენტარს არ უკეთებს, თავის აზრებს არ გამოთქვამს. მხოლოდ აკვირდება. და ჩვენც, მაყურებელიც, ჩაფლული დაკვირვების ამ სასიამოვნო, მაგრამ მძიმე პროცესში, ვგრძნობთ რა აწერია მსახიობს სახეზე, რას კითხულობს, როცა ამდენი ადამიანის ტანჯვის პროცესის თანამონაწილე ხდება - რატომ უნდა სტკიოდეს ასე ადამიანს? აქ მოულოდნელად შემოდის ევთანაზიის თემაც - დევიდი დათანხმდება მოკლას თავისი პაციენტი.

მაიკლ ფრანკომ თავისი პირველი ფილმი გადაიღო ამერიკაში, ამერიკელი მსახიობებით, ინგლისურ ენაზე. თითქოს აღარაფერია აქ მექსიკური. მაგრამ აღარაფერია ზედაპირზე. სინამდვილეში ვინ ვინ და ალბათ მექსიკელმა იცის ყველაზე უკეთ, როგორ გადააქციოს სიკვდილი შოუდ, როგორ უჩვენოს სიკვდილი და ტანჯვა იმავე ამერიკელებს, რომელთაც არაერთხელ უთქვამთ, რომ ვეღარ ნახულობენ მომაკვდავ ოჯახის წევრებს. ოჯახის წევრები ავად ხდებიან და მიჰყავთ ჰოსპიტალში. მერე, თუკი ვერ გადარჩა, დასაფლავებაზე იკრიბებიან და აქ ემშვიდობებიან. სადღაა „ივან ილიჩის სიკვდილი“ და რეფლექსიები სიკვდილის თემაზე, ვისღა სცალია ამისთვის?

ძალიან მაინტერესებს, როგორ წარმოგვიდგინა დედის სიკვდილი ნანი მორეტიმ. თუკი ყველაფერი კარგად იქნა, ფილმს „დედაჩემი“ ფესტივალის ბოლო დღეს, განმეორებით სეანსებზე ვნახავ (სამწუხაროდ, მორეტის ფილმის სეანსი დაემთხვა კიდევ ერთ ფილმს, რომელიც ვერ ვნახე, ბერძნულ „ლობსტერს“). „დედაჩემის“ დასრულებისთანავე ჟიური კანის 68-ე ფესტივალის გამარჯვებულებს დაასახელებს.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


კაცური კინო

(წერილები კანიდან - 5)

როგორც თავიდან აღვნიშნე, კინორეჟისორმა ქალებმა კანის ვერც წლევანდელ ფესტივალზე გვასახელეს. ვალერი დონზელის საკონკურსო ფილმი “მარგერიტი და ჟულიენი” ყველაზე დაბალი ქულით შეაფასეს კრიტიკოსებმა. გას ვან სენტს მხოლოდ თავისი ახალი ფილმის ფინალში დაუსტვინეს. დონზელის სურათის ჩვენება კი სტვენა-სტვენით გრძელდებოდა. “უბრალოდ სირცხვილია კანში ასეთი ფილმის ჩვენება” - უყვირია ვიღაცას დარბაზში შუა სეანსის დროს.

მე ეს რეპლიკა არ გამიგია. ფინალამდე გაცილებით ადრე გამოვიქეცი. ფრანგული საერთაშორისო ტელეარხის, TV 5-ის ეთერში დღეში რამდენჯერმე გადის ასეთი სტილის ფილმები - ცუდი მსახიობებით, არანაირი რეჟისურით, ცუდად დამონტაჟებული, ცუდად გადაღებული, ცუდი ხმით. უბრალოდ, ეს ფილმები არაა ინცესტზე, როგორც “მარგერიტი და ჟულიენი”. თუმცა, საეჭვოა, ინცესტის თემით რაიმე სკანდალს მიაღწიო დღეს მსოფლიო კინოში. სკანდალი უფრო ასეთი დაბალი დონის ფილმების ჩვენებაა “ა” კლასის მსოფლიო ფესტივალზე, იქ, სადაც თავის დროზე ლუკინო ვისკონტის შედევრმა “სიკვდილი ვენეციაში” ვერ გაუძლო კონკურენციას მეტისმეტად ძლიერ საკონკურსო პროგრამაში და “პალმის” გარეშე დარჩა.

სხვათა შორის, წლევანდელი ფესტივალის მთავარი სკანდალიც ქალებს უკავშირდება. როგორც გაირკვა, ფესტივალის სასახლის დაცვამ რომელიღაც ფილმის ოფიციალურ პრემიერაზე დარბაზში არ შეუშვა ქალები დაბალქუსლიანი ფეხსაცმლით იმ მოტივით, რომ კანის პრემიერაზე “დრესკოდის” დაცვა აუცილებელია.

ერთი სიამოვნებაა ჩამოჯდე სადმე წითელ ხალიჩასთან და დაათვალიერო ოფიციალურ პრემიერაზე მიმავალი ბატონები და ქალბატონები ძმები ლიუმიერების სასახლის მოსაწვევებით ხელში - ძლიერი ქარი (ეს დღეები აქ სულ ქარი უბერავს) ამ სანახაობას ნამდვილ სატირად აქცევს ფრანგული “პეტი ბურჟუაზიის” თემაზე - ქალები რის ვაივაგლახით ცდილობენ დაიჭირონ თავიანთი გახსნილი კაბები, თანაც ისე, რომ მაღალი ქუსლებიდან არ გადმოვარდნენ. უჭირთ კაცებსაც - ბევრი მათგანი თითქოს გრძნობს, რომ ეს ფრაკები და პეპლები აშკარად სასაცილოს ხდის მათ პლიაჟიდან მომავალი ყმაწვილების გვერდით - საბანაო “ნიფხვებით” და პირახოცებით. არანაკლებ სასაცილოა, როცა ეს ნახევრად შიშველი გოგოები და ბიჭები, ჯერ კიდევ ქვიშიანი სხეულებით, ცოტა ხნით შეჩერდებიან ხოლმე წითელ ხალიჩასთან და სურათებს უღებენ ჰოლივუდის ვარსკვლავებს - შოპარდის სამკაულებით რომ მოურთავთ სხეულები.

“Сука, ты мне обещал показать фильмы фестиваля и познакомить меня с Девидом Духовным” - ამას ქალი ეუბნებოდა კაცს, საგანგებოდ ფესტივალზე ჩამოსული და გამოპრანჭული ქალი სასტუმრო “მერიოტის” შესასვლელში, “15 რეჟისორის პროგრამის” მორიგი სეანსის წინ. ჩვენ რიგში ვიდექით, როცა მანქანიდან გადმოვიდნენ. მამაკაცი დაცვასთან მივიდა და ჰკითხა, როგორ შეუძლია იყიდოს ბილეთი ფესტივალის სეანსზე. გაიკვირვა, როცა აღმოჩნდა, რომ კანში ბილეთებს არ ყიდიან. დაჰპირდა ეტყობა საწყალი თავის სატრფოს. ჰოდა მიიღო კიდეც ეს ისტერიკა. ზოგჯერ ხალხს ვერ წარმოუდგენია, რომ ბევრი ფულიც კი არაა საკმარისი ოცნების შესასრულებლად. მაგალითად, დევიდ დუხოვნის გასაცნობად.

ერთი შეხედვით, სწორედ ეს, თანამედროვე სამყაროს სატირული სახეა იტალიელი რეჟისორის, პაოლო სორენტინოს ახალი ფილმი “სიჭაბუკე”- ამბავი 80 წლის დირიჟორზე (მაიკლ კეინი), რომელიც შვეიცარიის ალპებში ისვენებს თავის მეგობართან, კინორეჟისორთან ერთად (ჰარვი კეიტელი). მოქმედება ვითარდება სორენტინოსთვის დამახასიათებელი სტილით - სიზმრების, ხილვების, წარმოდგენების მთელი სერიით, რომელიც ხან ფელინის გვიანდელ ფილმებს გაგახსენებთ, ხან კენ რასელის კიტჩ-კლიპებს და ხანაც პიტერ გრინეუეის ბაროკალურ კინოეტიუდებს.

ეპიგონობა ყოველთვის იყო სორენტინოს პრობლემა. მაგრამ მისი თაყვანისმცემლები ამას “პოსტმოდერნიზმით” ხსნიდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ სორენტინოს ბუტაფორულ ოპერეტებში მთავარია სატირული პათოსი და თვითირონია.

“სიჭაბუკეში” ეპიგონობას ემატება რაღაც “იუმორინას” მსგავსი სატირა თანამედროვე სამყაროზე, რომელიც აღარ აფასებს მაღალ ხელოვნებას და მასკულტურის ჭაობშია ჩაფლული (ო, ღმერთო ჩემო, მართლა და მართლა!), მოხუც არტისტებზე, რომელთაც შვეიცარიის კურორტზე, აუზში მაღალფეხება მის მსოფლიო აცდუნებს... ამ ყველაფერში იმდენი უხამსობაა, იმდენი გაცვეთილი, ათასჯერ გადაღეჭილი სახე, რომ ფილმმა შესაძლებელია ფემინისტების მიმართ ყველაზე კრიტიკულად განწყობილი მაყურებელიც კი ქალთა უფლებების მებრძოლი დამცველი გახადოს. ვფქირობ, სწორედ ამ ხალხმა უსტვინა ფინალში “სიჭაბუკეს”. დარბაზში განმეორდა იგივე, რაც ტერენს მალიკის “სიცოცხლის ხის” პრემიერის დასასრულს, როცა მალიკის თაყვანისმცემლებმა საყვარელ რეჟისორს ოვაციები გაუმართეს... გამაყრუებელი სტვენის და უკმაყოფილო მაყურებლის შეძახილების ფონზე.

იმ ფესტივალზე “სიცოცხლის ხე” ოქროს პალმით” აღინიშნა. არაა გამორიცხული, იგივე განმეორდეს ახლაც. უბრალოდ, “სიჭაბუკის” ფინალი იმდენად ცუდია, რომ სორენტინოს თაყვანისმცემლებიც აღიარებენ, ჰო, ფინალი ვერ გამოუვიდაო.

სხვათა შორის, ფინალის პრობლემა აქვს წლევანდელი “ოქროს პალმის” კიდევ ერთ კანდიდატს, ფრანგ რეჟისორ ჟაკ ოდიარს ფილმში “დეპანი”. ოდიარი ცდილობს როგორმე დაუკავშიროს ერთმანეთს სოციალურ-პოლიტიკური დრამა და თრილერი, მაგრამ ამისათვის ან კოსტა-გავრასი უნდა იყო, ან ფრანჩესკო როზი. ნეტისმეტად რთულია. ეს რეჟისორი ადრეც შემჩნეული იყო ერთგვარ სიხარბეში - ყოველთვის სურდა, რაც შეიძლება მეტი მაყურებელი მიეზიდა.

“დეპანის” მოქმედება შრი-ლანკაში იწყება, სამოქალაქო ომი დასასრულს უახლოვდება. ქვეყანაშჲ მოდის ახალი ხელისუფლება, რომელიც შურს იძიებს ყველაზე, ვინც ძველს ემხრობოდა, ანდა თანამშრომლობდა მასთან. მათ შორის ფილმის მთავარ გმირზე, დეპანზე. საფრანგეთის ხელისუფლება მას აძლევს დევნილის სტატუსს იმ შემთხვევაშჲ, თუკი ოჯახით გაიქცევა შრილანკიდან. ოჯახი კი აღარ ჰყავს - ომის დროს დაეღუპა ცოლიც და შვილებიც. დეპანი მიაგნებს 7 წლის გოგონას, ომისგან დაობლებულს, ასევე ახალგაზრდა ქალს, რომელსაც ცოლად გაასაღებს, ჩადის საფრანგეთში, სადაც ხელისუფლება პარიზის გარეუბანში, ლტოლვილებისთვის აშენებულ მაღალსართულიან სახლში შეასახლებს. ბავშვი სკოლაში დაიწყებს სიარულს, დეპანიც მონახავს სამუშაოს, მაგრამ აღმოჩნდება, რომ დევნილთა ამ “ბლოკებსაც” თავისი კანონები აქვს -აქ იარააღსა და ნარკოტიკებს ყიდიან. აღმოჩნდება, რომ თანამედროვე საფრანგეთში ცხოვრება უკვე არანაკლებ სახიფათოა, ვიდრე დეპანის შრილანკაში, სადაც მებრძოლები დეპანისგან იარაღის ყიდვას ელიან. მაგრამ ოდიარის ფილმის გმირი ცდილობს ყველანაირი კონტაქტი გაწყვიტოს სამშობლოსთან.

ჟაკ ოდიარი ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ავტორია თანამედროვე ფრანგულ კინოში. “კაცური კინო” - ასე დაარქვა ერთმა ფრანგმა რეცენზენტმა სტატიას, რომელიც ოდიარის “წინასწარმეტყველს” მიუძღვნა. ფრანგებს აქ კანში, სადაც აქამდე ნაჩვენებმა ფრანგულმა ფილმებმა სამარცხვინო მარცხი განიცადეს, ახლა მხოლოდ ოდიარის იმედი აქვთ. შეიძლება გამართლდეს კიდეც მათი იმედი და “დეპანი” ფესტივალის რომელიმე მთავარი პრიზით დაჯილდოვდეს. მაგრამ ოდიარსაც და სხვა რეჟისორებსაც, რომელთა ფილმები უკვე უჩვენეს კანში, სერიოზული საფრთხე შეუქმნა ფესტივალის ბოლოს ნაჩვენებმა, მექსიკელი რეჟისორის მიხაელ ფრანკოს ფილმმა “ქრონიკა” ტიმ როტით მთავარ როლში, ერთადერთმა ფილმმა წლევანდელ კანის ფესტივალზე, რომლის მსვლელობისას საათზე არ დამიხედია.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


რა ენა წახდეს

(წერილები კანიდან - 4)

ორი წელია უკვე, ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე ფილმებს აღარ თარგმნიან არცერთ ენაზე - არც ფრანგულად, არც ჩინურად, არც რუსულად. ნელ-ნელა დააკლეს ენები და ბოლოს მხოლოდ ინგლისური სუბტიტრები დატოვეს. თარგმნა ძვირი ჯდება, ინგლისური კი, ბერლინალეს ფესტივალის დირექციის მტკიცებით, ყველამ იცის, ვინც ბერლინალეზე ჩადის.

კანში ასე არ ფიქრობენ. აქ წარმოუდგენელია ფილმი აჩვენონ ფრანგული თარგმანის გარეშე. თუმცა საფრანგეთის კინოფესტივალები, როგორც ჩანს, მალე გამონაკლისი გახდება - ინგლისური უნივერსალური გახდა მთელი კინოს სამყაროსთვის.

ახლა კანის 68-ე კინოფესტივალის პროგრამებს გადავხედოთ. ჩვენს ყურადღებას მიიპყრობს ერთი ტენდენცია - აქ ნაჩვენები ფილმების უმრავლესობა ინგლისურ ენაზეა გადაღებული. ასეა კონკურსშიც. მიუხედავად იმისა, რომ 19 საკონკურსო ფილმს შორის ინგლისურ-ამერიკული ფილმი სულ სამია.

სამაგიეროდ ინგლისურად იღებს თავის ფილმებს ახლა ნორვეგიელი რეჟისორი ჰოაკიმ ტრიერი (მისი “ბომბებზე ხმამაღლა” კანის წლევანდელ კონკურსშია წარმოდგენილი), ინგლისურად საუბრობენ პაოლო სორენტინოს “სიჭაბუკეში” და, თქვენ წარმოიდგინეთ, იტალიური ზღაპრების იტალიური ეკრანიზაცია, მატეო გარონეს “ზღაპრების ზღაპარიც” ინგლისურენოვანია.

სკანდინავიის ქვეყნებში ამ ტენდენციას ყველა შეეგუა. აქაური ბაზარი არ არის იმხელა, რომ, დავუშვათ, ნორვეგიულ ენაზე გადაღებულმა ფილმმა თავისი თავი შეინახოს. ინგლისური კი სკანდინავიის ქვეყნებში მართლაც თითქმის ყველამ იცის. ამბობენ, რომ ზოგიერთი ფინელი, შვედი ინგლისურენოვან ამერიკელზე უკეთესად მეტყველებს ინგლისურად.

კანის წლევანდელ ფესტივალზე არაერთმა კინოკრიტიკოსმა გამოთქვა შეშფოთება “ენობრივი გლობალიზაციის” გამო კინოში. მიზეზის განმეორებას აზრი აღარ აქვს, მიზეზი ყველამ იცის. ეს მიზეზი ორი სიტყვით გამოიხატება წლევანდელი ფესტივალის კარგი საკონკურსო ფილმის სათაურში - “ბაზრის კანონი”.

ფრანგი რეჟისორის, სტეფან ბრიზეს ფილმში, შუახნის მამაკაცი, რომელიც 20 თვეა უმუშევარია, ბოლოს და ბოლოს სკაიპით გაივლის “გამოცდას”, მიაგნებს სამსახურს. ახლა მან იცის, რომ კარგად უნდა იმუშაოს და იმასაც შეეგუოს, რომ რაც უფრო კარგად იმუშავებს... მით უფრო ადვილად დაითხოვენ სამსახურიდან სხვას - მასზე ნაკლებად სწრაფს, ნაკლებად მოხერხებულს, მაგალითად. ან ნაკლებად ღონიერს თუ ნაკლებად სიმპათიურს... (“ბაზრის კანონს”, მიუხედავად იმისა, რომ ავტორი თითქმის ღიად ბაძავს ძმებ დარდენებს, აქვს შანსი, ვიხილოთ გამარჯვებულებს შორის, მთავარი როლის შემსრულებელი, ვინსენ ლინდონი კი “პალმის” ერთ-ერთი კანდიდატია.)

დავუბრუნდეთ ენას და ამ ენაზე დაწერილ ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ სიმბოლოს - დოლარს.

დიახ, დიახ დოლარს. სხვათა შორის, სწორედ ასე მონათლა ბავშვი ახალგაზრდა კაცმა ჩინელი რეჟისორის, ცია ჩჟანკეს საკონკურსო ფილმში “მთებს შეუძლიათ სიარული”. 1999 წლის ჩინეთში (ფილმი იწყება 2000 წლის შეხვედრით ჩინეთის ერთ პროვინციულ ქალაქში) სურათის გმირი დარწმუნებულია, რომ ეკონომიკური ბუმი და გლობალიზაცია ჩინეთისთვის მოახლოებულია. 2014 წლის ჩინეთში მას უკვე 5 წლის შვილიჰყავს, სახელად “დოლარი”. 2025 წელს კი ეს დოლარი ახლა უკვე კარგად დაბერებულ მამასთან ერთად ავსტრალიაში ცხოვრობს და სამშობლოში დაბრუნებაზე ოცნებობს. უბრალოდ, ერთი პრობლემა აქვს - არ იცის ჩინური ენა და მამამისს “გუგლის” სათარგმნი პროგრამით ელაპარაკება.

ბოლოს და ბოლოს კანის ფესტივალს დაუბრუნდა კინო, რომელიც პირადად მე ასე ძალიან მიყვარს - კინო, რომლის მთავარი მოქმედი გმირი არის დრო, ისტორია, ფაქტურა, ფოტოგენია... რომელშიც უფრო მეტი ყურადღება ექცევა არა იმას, თუ რას აკეთებენ ადამიანები, არამედ იმას თუ როგორ აკეთებენ, როგორ ცხოვრობენ. ჩინური კინოს მეექვსე თაობის ლიდერად აღიარებული ცია ჩჟანკე (თავის დროზე “წითელ ზონაში” ვუჩვენეთ მისი ფილმი “24 ქალაქი”) გაგვახსენებს ეიზენშტეინის ჯერ კიდევ 20-იანი წლების ბოლოს დაწერილ წერილს იაპონურ კინოზე, რომელშიც მონტაჟის და ისტორიის ოსტატი რუსი რეჟისორი ამტკიცებდა, როგორც კი მსოფლიო კინოში კრიზისი დაიწყება, დასახმარებლად მას აღმოსავლეთიდან - ჩინეთიდან და იაპონიიდან მოევლინებიანო.

სხვათა შორის, ფილმი “მთებს შეუძლიათ სიარული” ეიზენშტეინის კიდევ ერთ განუხორციელებელ პროექტს გაგვახსენებს - კარლ მარქსის “კაპიტალის” ეკრანიზაციას. თავის დროზე “მემარცხენეების ბიბლიის”კინემატოგრაფიულ ენაზე ამეტყველება სცადა ბერნარდო ბერტოლუჩიმ “მეოცე საუკუნეში”, სადაც, ჩემი აზრით, ოდნავ ზედმეტად გაიტაცა სასიყვარულო სამკუთხედის მოტივმა. ჩინელი რეჟისორი ამ ცდუნებას ასცდა. არადა ყველა ელოდა, რომ სამი მეგობრის ეს ამბავი - ორი ვაჟისა და ერთი მათი საერთო სიყვარულის, ნამდვილი ჩინელი მზეთუნახავისა (ამ როლს რეჟისორის ცოლი ასრულებს), აუცილებლად გადაიზრდებოდა მელოდრამატიზმში. არაფერი მსგავსი - ცია ჩჟანკემ პირადი დრამა იმდენად განაზოგადა, რომ, ფაქტობრივად, დღევანდელი (და ხვალინდელი) ჩინეთის სურათი დახატა. და არა მარტო ჩინეთისა.

მაშ როგორი იქნება სამყარო 2025 წელს? როგორ ვილაპარაკებთ? რა ენაზე ვილაპარაკებთ? როგორ გვეყვარება? როგორ დავლევთ ჩაის და როგორ დავიჭერთ ხელში მობილურ ტელეფონებს? აი, ბატონო, ნახეთ ეს შესანიშნავი ჩინური ფილმი და შეადარეთ - როგორები ვიყავით, როგორები ვართ და როგორები ვიქნებით... რა მოხდება მაინც ამ 2025 წელს? რამდენად გვემახსოვრება სიტყვები “სამშობლო”, “სიყვარული”, “დედა” საყოველთაო კომპიუტერიზაციისა და საყოველთაო... ინგლისურის ეპოქაში?

დიდ კინოფესტივალზე კარგი ფილმის ნახვა გარკვეულ დისკომფორტს ქმნის - კარგ კინოს სხვა ფილმები მიჰყვება და კარგი ფილმის შთაბეჭდილება ნელ-ნელა იკარგება მორიგი ნევროტული, პრეტენზიული კინოთი. ახლა მთავარია, “მთები” უსამართლოდ არ დაჩაგროს კანის ფესტივალის ჟიურიმ. გაგახსენებთ, რომ ჟიურის ამერიკელი რეჟისორები, ძმები კოენები ხელმძღვანელობენ. ჟიურის სამუშაო ენა კი ინგლისურია.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


საქართველოს სჭირდება ძლიერი სოციალურად ორიენტირებული ლიბერალური პოლიტიკური ძალა

NDI-ის ახალი კვლევის მიხედვით, რომელიც 27 მარტიდან 19 აპრილის დროის შუალედში ჩატარდა, „ქართულ ოცნებას“ საგანგაშოდ დაბალი რეიტინგი - 24 % აქვს. რა თქმა უნდა, ის 27 %, რომელმაც კითხვას „არ ვიცი“ უპასუხა, მართლა არ ვიცით, თუ ვისი მხარდამჭერია და შეიძლება ორივე ძირითადი პარტიის ან რომელიმე მესამე პარტიის ამომრჩეველი აღმოჩნდეს; ამის მიუხედავად, მაინც თამამად შეგვიძლია განვაცხადოთ (უფრო - გავიმეოროთ), რომ საქართველოში პოლიტიკური კლასის კრიზისია. პოლიტიკური კლასის კრიზისი გულისხმობს იმას, რომ მხოლოდ რომელიმე კონკრეტული პარტიის მიმართ კი არ არის ნდობა დაკარგული, არამედ მთლიანად პოლიტიკური ელიტის მიმართ. „ნაციონალური მოძრაობის“ ღია მხარდამჭერები, ამ მონაცემებით, მხოლოდ და მხოლოდ 16 %-ს შეადგენენ. ამ ფონზე შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ამომრჩეველს სჭირდება რამე თვისებრივად ახალი, ან იმის განახლებული ვარიანტი, რამაც ერთხელ უკვე გაამართლა. ჩემი აზრით, ამომრჩეველს დღეს სჭირდება სოციალურად ორიენტირებული ლიბერალური პარტია - ისეთი, როგორიც „ნაციონალური მოძრაობა“ იყო თავისი მმართველობის პირველ ხანებში.

წყარო: https://www.ndi.org/files/NDI%20Georgia_April_2015%20Political%20Poll%20Results_GEO_VF.pdf
წყარო: https://www.ndi.org/files/NDI%20Georgia_April_2015%20Political%20Poll%20Results_GEO_VF.pdf

 

„ნაციონალური მოძრაობა“ იყო დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში ყველაზე წარმატებული პოლიტიკური მოძრაობა. მმართველობის პირველ ხანებში განხორციელებული რეფორმები - განსაკუთრებით განათლების, ენერგეტიკის, პოლიციის, ბიუროკრატიის და სხვ. - იყო სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი. შესაბამისად, სააკაშვილის და მისი პარტიის მხარდაჭერა თავის დროზე იყო უპრეცედენტო და სრულიად ლოგიკური. იდეოლოგიური პლატფორმა, რომელზეც „ნაციონალური მოძრაობა“ იდგა, იყო ეკლექტური (შერეული), მაგრამ ამავე დროს მკვეთრად უფრო მეტად ლიბერალური, ვიდრე „ქართული ოცნების“. ამ შემთხვევაში, „ლიბერალიზმში“ ვგულისხმობ კულტურული და სოციალური მოდერნიზაციის სურვილს, რაც „ქართულ ოცნებას“ სრულიად არ გააჩნია. პირიქით, „ქართული ოცნების“ ამჟამინდელი დევიზი არის უძრაობა - რეფორმების შეჩერება და საზოგადოების ტრადიციული სტატუს კვოს შენარჩუნება.

ამავე დროს „ნაციონალურ მოძრაობას“ ჰქონდა ორი ძალიან სერიოზული ჩავარდნა: პირველი იყო ის, რომ კულტურული რეფორმაციის სახელით ახორციელებდა ე.წ. „ნულოვანი ტოლერანტობის“ პოლიტიკას და ასევე პოლიტიკური მოწინააღმდეგეების დევნას. და მეორე - იმავე კულტურული რეფორმაციის სახელით ცდილობდა მემარჯვენე ეკონომიკის წახალისებას. მემარჯვენე ეკონომიკა არის ეკონომიკა, სადაც თავისუფალი ბაზარი არ არის დარეგულირებული (არ არის დარეგულირებული როგორც დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის ურთიერთობები, ასევე გარემოს დაბინძურებაც), სოციალური დახმარებები მინიმუმამდეა დაყვანილი და ადამიანები სრულიად არიან მინდობილი ე.წ. ბაზრის „უხილავ ხელს“.

ორივე შემთხვევაში, კულტურული რეფორმაცია კრახით დამთავრდა. ლელა რეხვიაშვილის ბრწყინვალე ანალიზის მიხედვით, რომელიც „მსოფლიო ბანკის“ მონაცემებს ეყრდნობა, ამგვარმა მემარჯვენე ეკონომიკურმა პოლიტიკამ სიღარიბე რიგ შემთხვევებში უფრო მეტად გაზარდა და გაამწვავა (თუმცა ამის პარალელურად, რა თქმა უნდა, შეიქმნა „ნაციონალური მოძრაობის“ მხარდამჭერი საშუალო კლასი, რომელსაც სახელმწიფო რეგულაციების ბუნებრივად ნაკლები მოთხოვნილება გააჩნდა). რაც შეეხება „ნულოვან ტოლერანტობას“, ეს არის კრიმინალისადმი ამერიკული მიდგომა, რომელიც იდეოლოგიურად, ასევე ველურ კაპიტალიზმთან არის წილნაყარი. „ნულოვანი ტოლერანტობის“ პოლიტიკამ მოიტანა ის, რომ მოსახლეობის დაბალმა ფენებმა ჩათვალეს, რომ „ნაციონალურ მოძრაობას“ სოციალური პრობლემების - კრიმინალის - მთავარი გამომწვევი მიზეზის აღმოფხვრა კი არა, დაბალი სოციალური ფენების ფიზიკური განადგურება ჰქონდა მიზნად.

ერთი სიტყვით, თუ „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის პირველ ხანებში განხორციელებული რეფორმები მოსახლეობის ფართო მასებს შეეხო, მმართველობის მეორე ხანაში უკვე აქცენტი ეკონომიკური ელიტის გაძლიერებაზე კეთდებოდა. ამგვარმა მიდგომამ „ნაციონალურ მოძრაობას“ დაუკარგა არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ინტელექტუალური მხარდაჭერაც. ბოლო ხანებში „ნაცმოძრაობის“ მთავარ აპოლოგეტებად გამოდიოდნენ უკიდურესი მემარჯვენე ლიბერალები - ჟურნალი „ტაბულა“, პოლიტიკური ექსპერტები მიშა თავხელიძე და გიგა ნასარიძე და სხვები. იქამდე არსებული ლიბერალური კონსენსუსი, რომ ქვეყანას კულტურული რეფორმაცია სჭირდებოდა, დაირღვა.

არადა, სოციალური და კულტურული რეფორმაცია ქვეყანას დღეს, როგორც არასდროს ისე სჭირდება. ამგვარ რეფორმაციას მხოლოდ სოციალურად ორიენტირებული ლიბერალური ძალები თუ განახორციელებენ. მას ვერ განახორცილებენ მხოლოდ ტრადიციული მემარცხენეები, რომლებიც „აღიარებაზე“ უფრო მეტად „რედისტრიბუციაზე“ არიან ორიენტირებული და კულტურულ ასპექტებს ნაკლებ ყურადღებას უთმობენ, და ვერც მემარჯვენეები, რომლებსაც სოციალური რიტორიკა საერთოდ არ გააჩნიათ.

ერთი სიტყვით, საჭიროა იმ ადამიანებს, ვისაც ესმით სოციალური და კულტურული რეფორმაციის საჭიროება, ასევე ესმოდეთ რესურსების რედისტრიბუციის და ღარიბების დახმარების საჭიროებაც. სხვა შემთხვევაში, საქართველოში ვერასდროს შეიქმნება ისეთი ძლიერი ლიბერალური კონსენსუსი, რომელიც იმ რეფორმებს გააგრძელებს, რომლებიც თავის დროზე „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ დაიწყო. კულტურული და სოციალური რეფორმების და აგრესიული სოციალური პოლიტიკის გარდა კი ჩვენს ქვეყანას სხვა გამოსავალი არ აქვს. 

Tags:პოლიტიკა, საზოგადოება, ეკონომიკა, NDI, ნაციონალური მოძრაობა, ქართული ოცნება


უმეტყველო უმრავლესობიდან ამეტყველებულ უმრავლესობამდე

„უმეტყველო უმრავლესობას“ ისტორიკოსები იმ ადამიანების აღსანიშნავად იყენებენ, რომელთა ხმაც პრემოდერნულ საზოგადოებებში, ფაქტობრივად, არ ისმოდა და მათი ნაკვალევის აღდგენა მხოლოდ სამეცნიერო მეთოდებითაა შესაძლებელი. ეს იყო ფეოდალური საზოგადოების დაბალი ფენები, „ხალხი“, ანუ ანტონიო გრამშის ტერმინით რომ ვთქვათ, სუბალტერნი. ევროპის ისტორიაში ამ ფენის ხმა პირველად ინკვიზიციამ ჩაიწერა, სანამ ალქაჯებად და კუდიანებად შერაცხულებს კოცონზე დაწვავდა. ახალი ეპოქის გარიჟრაჟზე „ხალხით“ პოლიტიკური წრეები დაინტერესდნენ. იტალიელი ისტორიკოსი და „დაბალი ფენების“ კულტურის ყველაზე ცნობილი მკვლევარი კარლო გინძბურგი ამ ეპოქას უწოდებს „მასების ინდოქტრინაციის ხანას“, რომელსაც შედეგად მოჰყვა ხალხური კულტურის ფაქტობრივი მოშლა და მისი ზედა ფენების მიერ დანახული და სტილიზებული „ხალხურობებით“ ჩანაცვლება. ფრანგი განმანათლებლის, ჟან-ჟაკ რუსოს მიერ შემოტანილი „სუვერენი ხალხის“ ცნებამ, რომელსაც ტრადიციული და მირონცხებული სუვერენების (იმპერატორის, მეფის) ადგილი უნდა დაეკავებინა, ჯერ ისევ სრულიად უცნობი „ხალხი“ პოლიტიკური ინსტრუმენტალიზაციის მდიდარ საბადოდ აქცია. ახალგაჩენილი პოლიტიკური მიმდინარეობები ინტერესდებოდნენ „ხალხით“, რომლისთვისაც და რომლის ხელითაც ნათელი მომავალი უნდა აეშენებინათ.

1848 წელს კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის „კომუნისტური პარტიის მანიფესტით, შეიძლება ითქვას, დაიწყო „ხალხის“ გაგების ახალი ეტაპი: ხალხი ერთიან სხეულს კი აღარ წარმოადგენს, არამედ ის იყოფა ექსპლუატირებულ და ექსპლუატატორ კლასებად. აქედან მოყოლებული, სოციალური ჩაგვრა და მისი აღმოფხვრის აუცილებლობა მემარცხენე პოლიტიკური დისკურსის ცენტრალური თემაა. ამის საპირისპიროდ, იმავე მე-19 საუკუნეში გაჩენილი ნაციონალიზმი, სოციალური თემატიკის მეორე პლანზე გადატანით (ან, სულაც, უგულებელყოფით) ხალხს ერთ ანონიმურ და ერთიან მასად გარდაქმნის და მას უწოდებს „ერს“, „ნაციას“, რომელიც, როგორც ერთიანი სხეული, თვითგამორკვევისა და საკუთარი თავის დამკვიდრებისათვის იბრძვის. ნაციონალიზმში სოციალური ჩაგვრა ეროვნული სიამაყით კომპენსირდება, კლასობრივი ბრძოლის ადგილს სხვა ერ-სახელმწიფოებთან დაპირისპირება იკავებს, სოციალური უსამართლობისა და გაჭირვების მიზეზი კი ყოველთვის გარეშე ფაქტორებია, ან უცხო, ეროვნულთან არაიდენტურია. ნაციონალიზმიდან აღმოცენებული ევროპული ფაშიზმები მძიმე სოციალური და ეკონომიკური პრობლემების გაჩენას სწორედ გარეშე ფაქტორებსა და შიდა „უცხოებს“ აბრალებდნენ. მსგავსი მოდელი განმეორდა პირველ სოციალისტურ სახელმწიფოში, საბჭოთა კავშირშიც, რომელიც უკლასო საზოგადოების შექმნის პირველი მცდელობა იყო: 1920-იანი წლების ექსპერიმენტების შემდეგ, რაც სუბალტერნული ჯგუფების (პროლეტარიატის, ქალების) ემანსიპაციას და კულტურული თვითგამოხატვის საშუალებების შექმნას გულისხმობდა (მაგალითად, „პროლეტკულტი“, რომელიც პროლეტარული კულტურის ქვემოდან შექმნის მცდელობა იყო, ანუ მუშებს საკუთარი მხატვრული ენა უნდა შეექმნათ), 30-იანი წლებიდან მთლიანად შეიცვალა ზემოდან თავსმოხვეული კოლექტივიზაციითა და სოციალისტური რეალიზმით. ძალაუფლების სადავეები მთლიანად პარტიული ბიუროკრატიისა და მისი ნების იმ აღმასრულებელი კულტმუშაკების ხელში აღმოჩნდა, რომლებიც შეუდგნენ მუშურ-გლეხური ენისა და კულტურის სტილიზაციას, ან, ფაქტობრივად, მის გამოგონებას. უკლასო საბჭოთა კავშირში ჩამოყალიბდა ახალი სოციალური იერარქიები და საზოგადოება კვლავ დაიყო ჰეგემონიურ ელიტად და ტოტალურად სუბალტერნულ ქვედა ფენებად. სოციალისტური საბჭოთა კავშირის რეალობა კორუმპირებული ელიტის მიერ გაღატაკებული და დაკაბალებული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის სოციალური ჩაგვრა იყო. სახელმწიფო იდეოლოგიის სოციალისტურობამ, რომელიც მხოლოდ რიტორიკისა და მშრომელთა დღესასწაულების ინსცენირების დონეზე არსებობდა, გამოიწვია სოციალური თემატიკის სრული დისკრედიტაცია, ამან კი შეუძლებელი გახადა სოციალური ცნობიერების გაჩენა-განვითარება. შესაბამისად, არ გაჩენილა ის ენა, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა სოციალური თემატიკის არტიკულაციას და საკუთარ პრობლემებზე ლაპარაკის საშუალებას მისცემდა მეტყველებისა და თვითგამოხატვის უფლებაჩამორთმეულ სოციალურ ფენებს.

1980-იანი წლების ბოლოს, როდესაც საბჭოთა კავშირში დაიწყო „პერესტროიკად“ წოდებული, ზემოდან ნებადართული დემოკრატიზაციის პროცესი, მრავალი წლის მანძილზე დადუმებული საბჭოთა მოქალაქეები ამეტყველდნენ. ადამიანებს, რომლებსაც ჩამორთმეული ჰქონდათ საჯარო სივრცეში ხმის, მეტყველების, საკუთარი აზრის ქონისა და გამოთქმის უფლება, საშუალება მიეცათ, ალაპარაკებულიყვნენ. მათ მიეცათ სივრცე, სადაც გამოჩნდებოდნენ და საკუთარ არსებობას დააფიქსირებდნენ. საქართველოში „ეროვნული მოძრაობის“ გაჩენით ამოძრავდა ათწლეულების მანძილზე ჩახშობილი ენერგიები, მაგრამ ის არ ყოფილა მიმართული სოციალური ემანსიპაციისაკენ და „განმათავისუფლებელი“ ამ მოძრაობას იმდენად შეიძლება ეწოდოს, რამდენადაც მან გარეთ გამოიტანა დათრგუნვილი და შეკავებული ენერგიები და მისთვის მიმართულების მიცემა სწორედ თავისუფლებისა და სოციალური ემანსიპაციის გვერდის ავლით სცადა. სცენაზე გამოსული ხალხი არ ალაპარაკებულა საკუთარი ხმით, არამედ ეროვნული მოძრაობის ლიდერები მას მოევლინენ სუფლიორებად, რომლებიც ცდილობდნენ, საკუთარი პოლიტიკური ბრძოლის ინსტრუმენტებად გამოეყენებინათ გამოთავისუფლებული ენერგიები და ამით ხალხთან მოპყრობის ზუსტად იმავე პრინციპს იყენებდნენ, რომელსაც ათეული წლების მანძილზე საბჭოთა ხელისუფლება მიმართავდა. ეს უკანასკნელი „მშრომელ ხალხს“ მისთვის სრულიად გაუგებარი ენითა და ლოზუნგებით ალაპარაკებდა, იქნებოდა ეს მარქსიზმ-ლენინიზმის იდეალების განდიდება თუ მტრული, კაპიტალისტური იმპერიალიზმის გმობა. საქართველოში სოციალურად დაქვემდებარებული, სუბალტერნული ფენები ისე ამეტყველდნენ, რომ მათ საკუთარი ენის შექმნა ვერ მოასწრეს და მათთვის უცხო საბჭოური ლოზუნგებიდან პირდაპირ ეროვნული მოძრაობის ასევე სრულიად უცხო და არაბუნებრივ შეძახილებზე „გადამეტყველდნენ“.

უკმაყოფილება, რომელიც ამოძრავებულ მასებში იყო დაგროვილი და მათ ამამოძრავებელ ძალას წარმოადგენდა, არ შეესაბამებოდა პროტესტის გამოხატვის ფორმას. არტიკულაციის შინაარსსა და ფორმას შორის ამგვარი აცდენა, რომელიც გამოსახატავი ენის არარსებობითაა განპირობებული, მიუთითებს თავად იმ ცნობიერების არარსებობაზე, რომელიც პრობლემის გამოთქმის შესაძლებლობას წარმოქმნიდა. ამიტომაც უმეტყველო უმრავლესობა ისევ იმ ენაზე ამეტყველდა, რომელიც მას ისევ „ზემოდან“ უკარნახეს − ამჯერად უკვე ეროვნული მოძრაობის ლიდერებმა. ამგვარად, ანტისაბჭოურობამაც ხალხის ინსტრუმენტალიზაციისა და მანიპულაციის საბჭოთა პრინციპი გაიმეორა. დისკრედიტებულ სოციალურ თემატიკას კი თავდაპირველად ჩაენაცვლა ეროვნულ-ეთნიკური ლოზუნგები, კლასობრივს − ეროვნული შუღლი.

ეროვნული მოძრაობის მიერ ორგანიზებულ მიტინგებსა და მანიფესტაციებზე შეიქმნა სოციალური თანასწორობის მოჩვენებითობა: მთავრობის სასახლის წინ ერთ სიბრტყეზე განლაგდნენ „ზედა“ და „ქვედა“ ფენები, „თბილისელი“ და „სოფლელი“. ამ წარმოსახვით საბრძოლო ერთობას, რომელსაც გამოღვიძებული ქართველი ერი ეწოდა (მახსენდება გოგა ხაინდრავას 1990 წელს გადაღებული დოკუმენტური ფილმი „საქართველო - ერის გამოღვიძება“, რომელიც 1988-89 წლების მანიფესტაციებს ასახავს), საკუთარი მთლიანობისა და ერთობის შესაგრძნობად ესაჭიროებოდა საერთო მტერი, რომელსაც ის დაუპირისპირდებოდა და დაამარცხებდა. სწორედ ამ ბრძოლასა და ჭიდილში ხდება შესაძლებელი განსხვავებული ინტერესებისა და სოციალური ფენების ერთ სხეულად გარდაქმნა. საერთო მტერი - საბჭოთა იმპერია - ამ ბრძოლის საერთო მიზანს წარმოსახავს, მაგრამ ის, გარდა აღმატებული ძალისა, საკმაოდ აბსტრაქტული და ხელმიუწვდომელია იმისათვის, რომ მასთან ჭიდილმა რეალური ბრძოლის განცდა გააჩინოს. განსაკუთრებით 1989 წლის 9 აპრილის შემდეგ, როდესაც საბჭოთა იმპერიამ საკუთარი სადამსჯელო ძალის დემონსტრაცია მოახდინა, რამაც „გამოღვიძების“ პროცესში მყოფ საქართველოს ფიზიკური უძლურება განაცდევინა, კიდევ უფრო მეტი აქტუალობა შეიძინა ისეთი რეალური, ხორციელი მტრის არსებობის აუცილებლობამ, რომელიც ქართველს საკუთარ ძალას და აღმატებულობას აგრძნობინებდა. ასეთი „მტერი“ აღმოჩნდნენ ეგრეთ წოდებული „უმცირესობები“. სოციალურმა უთანასწორობამ და ჩაგვრამ ჯერ ეთნიკური, შემდეგ რელიგიური და სექსუალური შინაარსები შეიძინა.

ის, რასაც „ეროვნული თვითგამორკვევა“ ეწოდება, 1980-იანი წლების მიწურულის საქართველოში დაიწყო, ერთი მხრივ, საბჭოთა ხელისუფლებასთან დაპირისპირებით, მეორე მხრივ კი ქართულის არაქართულთან გამიჯვნით. რამდენადაც ქართველი, ზოგადად ეროვნული, მთლიანად ეთნიკურთან იყო გაიგივებული, საქართველოში მცხოვრები ყველა ეთნიკურად არაქართველი „სტუმრად“, „უცხოდ“ და მტრულ ელემენტად გამოცხადდა. ამ თვალსაზრისით, ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ ეთნიკური თუ ეთნოცენტრისტული შინაარსი შეიძინა, რაც ქართველის არაქართულისგან გათავისუფლებას და გაწმენდას გულისხმობდა. სწორედ აქ მოხდა სოციალურის ეთნიკურით ჩანაცვლება, სუბალტერნმა სოციალურის ნაცვლად ეთნიკური შინაარსი მიიღო, რისთვისაც ნიადაგი უკვე საბჭოთა ხანაშივე შემზადებული იყო. საქართველოს ეთნიკურად არაქართველი მოსახლეობის მიმართ ქართველების ქედმაღლური დამოკიდებულების მიზეზი უფრო მეტად კლასობრივ-სოციალური შინაარსის იყო, ვიდრე კულტურული: ადგილობრივი არაქართველი დაბალ სოციალურ ფენად, სუბალტერნულად აღიქმებოდა. სომეხი − ვაჭარი და პარიკმახერი, ქურთი − მეეზოვე, ებრაელი − სპეკულანტი, აზერბაიჯანელი − მემწვანილე: ასეთი სტერეოტიპებით იყო გაჟღენთილი ქართული ცნობიერება, რომელიც ახალი ეროვნული იდენტობის პირველმასალად იქცა.

ამასთანავე, ეთნიკური უმცირესობის, როგორც მტრული ელემენტის თემატიზაციით, ამოქმედდა უმრავლესობის, შეიძლება ითქვას, იმპერიული ლოგიკა, როდესაც „უმრავლესობა“ ძალის აღმატებულობის აღმნიშვნელია და ის საკუთარ აღმატებულობას უმცირესობაზე ძალადობით განიცდის. ამ თემაზე უფრო დაწვრილებით შემდეგ წერილში ვისაუბრებ.


თავისუფლებასთან ახლოს

(წერილები კანიდან - 3)

კანის 68-ე კინოფესტივალის სიმბოლოდ ინგრიდ ბერგმანი აირჩიეს. ფესტივალის დირექცია ამ გადაწყვეტილებას დიდი მსახიობის 100 წლის იუბილით ხნის. 2015 წელი უხვია კინემატოგრაფისტთა იუბილეებით. ბოლოს და ბოლოს ერთი საუკუნე შეუსრულდა ყველა დროისა და ხალხის საუკეთესო ფილმის ავტორს, ორსონ უელსს. მაგრამ კანში სწორედ ინგრიდ ბერგმანი აირჩიეს, სწორედ ინგრიდ ბერგმანი გვიღიმის წითელ ხალიჩაზე დილის 8 საათზე, როცა პრესა ცდილობს, მიაგნოს ადგილს ძმები ლიუმიერების მთავარ დარბაზში, წელს საგანგებოდ რომ გაარემონტეს და განაახლეს.

არჩევანი არ უნდა იყოს შემთხვევითი - მსოფლიო კინოში სტანდარტიზაციის მომძლავრების ფონზე ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული, განსხვავებული, სწორედ სტანდარტებთან და კლიშეებთან მებრძოლი ქალის სახე 2015 წლის კანის კინოფორუმის პოსტერზე თითქოს გვახსენებს, რომ ჯერ კიდევ არის შანსი გადარჩეს კინო, რომელსაც მხარი დაუჭირეს 70 წლის წინ კანის ფესტივალის დამაარსებლებმა - ეგრეთ წოდებული “საავტორო კინო”. ამისათვის ნიჭზე მეტად, შესაძლებელია, თავისუფლების შეგრძნება და სიყვარულია საჭირო, აი, ისეთი სიყვარული, ინგრიდ ბერგმანმა რომ აჩუქა 30-იანი, 40-იანი წლების ჰოლივუდს მისთვის დამახასიათებელი უბრალოებითა და თითქმის მონუმენტური დიდებულებით ერთდროულად... მერე კი აჩუქა ომისშემდგომ იტალიურ კინოს, როცა აშკარა გახდა, რომ იტალიურ ნეორეალიზმს გაღრმავება და სინამდვილის მხატვრული გააზრების ახალ საფეხურზე ასვლა სჭირდებოდა.

სწორედ ინგრიდ ბერგმანმა მიატოვა ჰოლივუდი, მიატოვა საყვარელი ოჯახი, გაჰყვა რობერტო როსელინის იტალიაში და მასთან ერთად შექმნა “ევროპა 51” - გენიალური ამბავი ახალ ევროპაზე, ახალ მსოფლიოზე, რომელიც აქ ვალდებული ხდება, თვალი აიხილოს, რათა აღარასდროს განმეორდეს ოსვენციმი. ინგრიდ ბერგმანის გმირს, დედას ყველაზე საზარელი მსხვერპლი დასჭირდა, მცირეწლოვანი შვილის თვითმკვლელობა დასჭირდა იმისთვის, რომ თვალი ახელოდა და ის სამყარო დაენახა, რომელიც მისთვის აქამდე საერთოდ არ არსებობდა. მოგვიანებით ერიკ რომერი თავის სტატიაში როსელინის ფილმზე “მოგზაურობა იტალიაში” აღნიშნავს: “ამას მე არ ვამტკიცებ. ამ ფილმების ნახვის შემდეგ გახსენდება ფაქტი - რაც უფრო თავისუფალი ხარ, მით უკეთ ხედავ”.

“უკეთ დანახვას” არა აქვს ლიმიტი. ეს პროცესი უსასრულოა, როგორც უსასრულოა თავისუფლებასთან მიახლოება. შესაბამისად, პირადად ჩემთვის უკვე ძალიან მოსაბეზრებელი ხდება მსჯელობა იმაზე, რომ კულტურაში ყველა სტილი “გასინჯულია” და ამოწურული, რომ ახლის შექმნა დღეს უკვე შეუძლებელია. რატომღაც სრულიად დარწმუნებული ვარ, რომ ეს მოსაზრება - წლევანდელ კანის ფესტივალზე მუდმივად რომ იმეორებენ კრიტიკოსები - სამართლიან ეჭვს გამოიწვევდა ინგრიდ ბერგმანსა და რობერტო როსელინიში, შესაძლებელია, მათ ქალიშვილშიც, იზაბელაში, რომელიც წელს კანის ფესტივალის რიგით მეორე მნიშვნელობის კონკურსის, “განსაკუთრებული მზერის” პროგრამის ჟიურის თავმჯდომარეა.

სწორედ ამ პროგრამის ფარგლებში უჩვენეს კანის ფესტივალის “ოქროს პალმის” ლაურეატის, აპაჩანტპონგ ვეერასეტაკუნის ახალი ფილმი “ბრწყინვალების სასაფლაო”. თავად ეს ჩვენება უკვე არის სკანდალი. ტაილანდელი რეჟისორი “ოქროს პალმის” პირველი მფლობელია, რომლის ახალი ფილმი არა კონკურსში, არამედ შედარებით ახალგაზრდა და ნაკლებად ცნობილი რეჟისორების დათვალიერებაში მოხვდა. ერთ ინტერვიუში აპაჩანტპონგი ვერ მალავს წყენას - დამპირდნენ კანოს ფესტივალის კონკურსს, რაღა დაგიმალოთ და ძალიან სჭირდებოდა ეს ჩემს ფილმს, მაგრამ მოულოდნელად სულ სხვაგან აღვმოჩნდიო. ფილმის პრემიერამდე ყველა დარწმუნებული იყო, რომ “ოქროს პალმის” ერთ-ერთმა ყველაზე ახალგაზრდა, მფლობელმა გადაიღო ბევრად უარესი, ვიდრე სახელგანთქმული “ბიძია ბუმი”, კანის ფესტივალების ისტორიაში ყველაზე საკამათო გამარჯვებული. მაგრამ სულ პირიქით აღმოჩნდა. როგორც არ უნდა გვაღიზიანებდეს აპაჩონტპოგის ფილმების უნელესი რიტმი, გადაჭარბებული პირობითობა, მსახიობების თამაშის თითქოს პრინციპულად ყალბი მანერა, “ბრწყინვალების სასაფლაოთი მტკიცდება, რომ თანამედროვე კინოს ჰყავს მკაფიო ინდივიდუალობის ავტორი, რომლის ფილმების კადრსაც კი იცნობ, სულერთია, გაქვს ნანახი ეს ფილმი თუ არა. მთავარია, აპაჩონტპონგის ერთი ფილმი მაინც გქონდეს ნანახი. ჰოდა სადღაა ეგრე? აბა, რომელი რეჟისორის გამოცნობა შეგვიძლია დღეს ერთი კადრით?

“ბრწყინვალების სასაფლაოში” რეჟისორი გვიამბობს ერთ უცნაურ კლინიკაზე, რომელიც ყოფილი სკოლის შენობაში განათავსეს. უფრო სწორად, არა იმდენად კლინიკაა უცნაური, რამდენადაც მისი პაციენტები - ჯარისკაცები, რომლებიც “საღათას ძილის” ვირუსით დაავადდნენ. მათ სძინავთ, ექიმები კი ფერებით მკურნალობენ. აქვე არიან ქალები, რომლებიც დაძინებულ ჯარისკაცებს თავიანთ ცხოვრებას უამბობენ. ტაილანდელი რეჟისორი, ახალგაზრდობაში სერიოზულად გატაცებული ბუდიზმით, ისევ ისეთი მოსაწყენია, ისევ ისე გვაძინებს, როგორც თავის ადრეულ ფილმებში. ოღონდ აქ სიუჟეტის დონეზეც კი ამართლებს თავის ხელწერას - როგორც თავად ავტორი ამბობს, მან ზუსტად იცის, რომ სიზმარი დაახლოებით 90 წუთი გრძელდება. ანუ ზუსტად იმდენი, რამდენიც კლასიკური ფილმი.

ადვილი საყურებელი არაა და, მით უმეტეს, არაა სახალისო წლევანდელი კანის ფესტივალის კიდევ ერთი აღმოჩენა - ფილმი, რომელსაც დიდი შანსი აქვს, მოხვდეს გამარჯვებულებს შორის: ასევე ახალგაზრდა უნგრელი რეჟისორის, დებიუტანტის, ლასლო ნემეშის “სოლას შვილი”. სურათის გმირი საკონცენტრაციო ბანაკის ტყვეა. როგორც ახალგაზრდა და ჯერ კიდევ ჯანმრთელი კაცი, ჩართულია “მომსახურების” პროცესში. ნაცისტები მას ყველაზე შავი სამუშაოს შესრულებას ავალებენ - ტყვეების დაწყობას რიგებად, მათ მომზადებას გაზის კამერისთვის და ბოლოს, უშუალოდ კამერაში შეყრას.

აბა, გაიხსენეთ, რამდენი ფილმი გინახავთ ჰოლოკოსტზე. დამეთანხმებით ალბათ, რომ ეს სურათები უკვე ძალიან დაემსგავსა ერთმანეთს. პირადად მე მთელი ამ “შინდლერის სიებისა” და “ცხოვრება მშვენიერიას” ფონზე ნოსტალგიითაც კი მაგონდება, როგორ ღრმად, უკომპრომისოდ ასახავდნენ საკონცენტრაციო ბანაკების სამყაროს პოლონელი და უნგრელი რეჟისორები 60-იან წლებში. “სოლას შვილში” ნემეშმა შექმნა ნამდვილი ჯოჯოხეთი, გამოხატული არა დრამატურგიით (დრამატურგია სწორედ ყველაზე სუსტი აქვს უნგრულ ფილმს), არამედ კინოენით - საერთოდ თანამედროვე კინოში ერთ-ერთი საუკეთესოა ეპიზოდი, როცა გაშიშვლებული ქალები, მოხუცები, ბავშვები გაზის კამერაში შეჰყავთ, თან ისე, რომ ეკრანზე ვხედავთ არა მათ, არამედ მხოლოდ მთავარ გმირს (მთელი ფილმი ფაქტობრივად მის ახლო ხედზე თამაშდება), მაგრამ გვესმის ამ ტყვეების ხმები - ადამიანების სასიკვდილო ქორო.

გამოდის, რომ შესაძლებელი ყოფილა თანამედროვე კინოშიც გააკეთო ის, რაც შენამდე არ გაკეთებულა. როგორი პრეტენზიებიც გვქონდეს კანის წლევანდელი ფესტივალის მიმართ, როგორც უნდა ვიქილიკოთ წლევანდელ კონკურსზე (კრიტიკოსთა გამოკითხვით თუ ვიმსჯელებთ, კონკურსში ორი ფილმია უკვე შეფასებული ერთიანზე ნაკლები ქულით - გას ვან სენტის “ხეების ზღვა” და ფრანგი რეჟისორის, ვალერი დონზელის ფილმი ინცესტზე “მარგერიტი და ჟულიენი”. არადა ერთიანზე ნაკლები ქულა ხუთბალიან სისტემაში, დიდი ხანია არ ახსოვს ასეთ რეიტინგებს კანში. ფაქტია, რომ კანის კინოფორუმი აგრძელებს ტალანტების ძებნას, ტალანტების, ანუ იმ ადამიანების, რომლებიც მიუახლოვდნენ თავისუფლებას.

 

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


„ევროვიზია“ ნაგავია, მაგრამ საჭირო ნაგავია

ნიკო ნერგაძე

„ევროვიზიას“ მუსიკასთან იმდენივე აქვს საერთო, რამდენიც სპორტთან აქვს იმ უცნაურ სანახაობას, „ევროსპორტზე“ რომ გადის. აი, ლამბერები მორებს სწრაფად რომ ხერხავენ.

The Best of Ace of Base უკეთესი ალბომია, ვიდრე The Best of Eurovision. ალბათ. არც ერთი მომისმენია, არც მეორე. მაგრამ, თუ მომისაჯეს ამ ორიდან რომელიმეს არჩევა, არც დავფიქრდები. ეპი ნეიშან, ვილივინინა ეპი ნეიშაან. აუ, ბოდიში. ძალიან ვწუხვარ, რომ ეს სიმღერა აგეკიდა. (ჰაჰა. სინამდვილეში სულ არ ვწუხვარ. ღირსი ხარ. იცი შენ, რატომაც.)

წარმოდგენა არა მაქვს, როგორ შეიძლება ვინმე „ღირსეულად წარდგეს“ „ევროვიზიაზე“. ასევე არ მესმის, როგორ არჩევენ იქ, რომელი უკეთესი სიმღერაა და რომელი - უარესი. დიდწილად ყველა ერთი ნაგავი არაა?

არა, მართლა. „ევროვიზია“ რომ მთავრდება, მაგ სიმღერებს ვინმე უსმენს? შეგიძლია, მაგალითად რუსლანას ის სიმღერა წაიღიღინო, რითაც გაიმარჯვა? იცი, ვინ არის ემილი დე ფორესტი? მეც არ ვიცოდი. Eurovision winner 2013 დავგუგლე და ამომიგდო. არც შარშანდელი კონჩიტა ემახსოვრებოდა ვინმეს, დასამახსოვრებელი გარეგნობა რომ არ ჰქონდეს.

(რადგან კონჩიტა ვახსენეთ, კი არ არის აქ მაგის ადგილი, მაგრამ რავი, ტექსტში ადგილი მაქვს, რადგან პირველი ნაწილი, სადაც „ევროვიზიის“ მუსიკალურ მხარეზე ჩემი აზრი მინდოდა მეთქვა, უკვე დავწერე, მაგაზე სათქმელი აღარაფერი მაქვს და ბოლოშიც სულ ორი აბზაცი მაქვს მისაწერი, ასე რომ, თან ტექსტი ცოტა უნდა მოვასუქო, რომ ფეისბუკის სტატუსზე უფრო გრძელი გამოვიდეს და თან დიდი ხანია, მაინტერესებს ეგ და კი, შეიძლება რაღაცა არ მესმის, მაგრამ, მაინც. ანუ, ეგრეა ეხლა, რომ ყველა უკვე შევთანხმდით, რომ ადამიანის აბრევიატურით მოხსენიება კარგი პონტია? მესმის, რომ მოძრაობასთან დაკავშირებით ტერმინი „ლგბტ“ შეიძლება გამართლებული იყოს, მაგამ ადამიანთან არ ტეხავს? ანუ, რიტორიკულ შეკითხვას კი არა ვსვამ, მართლა მაინტერესებს. „ლგბტ პიროვნება“ ან „ლგბტ თემის წარმომადგენელი“ ჯობია „გეის“? ან ერთი ადამიანი როგორ იქნება თან ლ, თან გ, თან ბ და თან ტ? ალბათ, ტექნიკურად შესაძლებელია, მაგრამ არაა მარტივი. თან, რავი, ყველა ერთი თემის წევრია? უფრო ადვილი არაა, აბრევიატურა გძულდეს, ვიდრე ადამიანი? თუმცა, ეგეცაა, რომ ზოგი მიუშვი და ყველაფერს შეიძულებს. მივუბრუნდეთ ისევ საქმეს.)

ნინა სუბლატი ვენაში გამართული პრესკონფერენციის წინ (12 მაისი, 2015)ნინა სუბლატი ვენაში გამართული პრესკონფერენციის წინ (12 მაისი, 2015)
x
ნინა სუბლატი ვენაში გამართული პრესკონფერენციის წინ (12 მაისი, 2015)
ნინა სუბლატი ვენაში გამართული პრესკონფერენციის წინ (12 მაისი, 2015)

ჰოდა, სულ ვფიქრობდი, რა ჭირად გვინდა „ევროვიზია“-მეთქი. იქნებ, არ ღირდეს მაგ ცირკში ფულის ყრა? მერე, ამ ერთი კვირის წინ დამარტყა თავში. დარწმუნებული ვარ, შენ ამაზე დიდი ხნით ადრე გიფიქრია და „ვა, საღოლ, ნიკო, ეს რა მაგარი რამე მოგიფიქრებიაო“ - დამცინავად მეტყვი. ამაზე მხოლოდ ერთი პასუხი მაქვს - ეპი ნეიშან, ვილივინინა ეპი ნეიშაან, ო ზი პიპლ ანდერსტენდ, პარარარა პარარა. სითუეიშეენ, პარარარა რაღაცაეიშეენ... ეგეც შენ, დამპალო. იმის ღირსიც კი არ ხარ, რომ ტექსტი მოვძებნო და ისე დაგიწერო. იარე ეხლა ამსიმღერააკიდებულმა.

ჰოდა, იმისდა მიუხედავად, როგორი მდარეა „ევროვიზია“, საქართველოსთვის ამ კონკურსში მონაწილეობა ძალიან საჭირო რამაა. მარტო იმიტომ, რომ, 122 მილიონზე მეტი ადამიანი უყურებს. ძირითადად, ევროპაში. რატომ უყურებენ, არა აქვს მნიშნელობა. მთავარია, რომ უყურებენ. ამიტომ საჭიროა რომ გერმანელ ბიურგერს, რუს ობივატელს, ჰოლანდიელ ამ სიტყვების ჰოლანდიური სინონიმი რაცაა იმას, ავსტრიელს, ნორვეგიელს, პოლონელს, ყველას, კიდევ ერთხელ მოეჩხიროს თვალში Georgia. მით უმეტეს კონკურსში, რომლის სათაურშიც Euro ურევია. თუ წარმატებულად გამოვედით, ხომ ძალიან კარგი, მაგრამ, თუ არ გამოვედით, მაგასაც არა უშავს. მთავარია, სასტავში ვიყოთ გარეულები. დიდ შედეგს, ცხადია, ეგ არ გამოიღებს, მაგრამ ევროპასთან ინტეგრაციის საქმეში ჩვენთვის ხომ ყველა მისხალი მნიშვნელოვანია!

ისე კი, მაგას რომ თავი დავანებოთ, ცხადია, „ევროვიზიაზე“ ნინა სუბლატისკენ ვარ. არ ვიცი, იქ ვინმეს ჯობია თუ არა, იმიტომ რომ არ მიყურებია და რომც მენახა, მაინც ვერ გავარჩევდი. მაგრამ მთელი გულით ვგულშემატკივრობ. თუ გაიმარჯვებს, ისევე გამეხარდება, როგორც ოლიმპიური ოქრო მიხარია ხოლმე. როგორც წესი, სულ არ ვიცი, თუ რა ხდება შეჯიბრში 66 კილოგრამამდე წონითი კატეგორიის ძიუდოისტებს შორის. ერთადერთი ასეთი ორთაბრძოლა მაქვს ნანახი, სამი წლის წინ. წარმოდგენა არ მქონდა, რა ხდებოდა ეკრანზე. მაგრამ მერე რა? შავდათუაშვილის სადღეგრძელო არ დამილევია, რო? მოიგოს და სუბლატისასაც დავლევ.

Tags:"ევროვიზია", ნინა სუბლატი, სიმღერის კონკურსი, ბლოგი


“პასტიში” ჰომოსექსუალობაზე

(წერილები კანიდან - 2)

პოსტმოდერნიზმის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სპეციალისტი ფრედერიკ ჯეიმისონი თანამედროვე კულტურის კვლევისას მუდმივად ცდილობს, ჩაანაცვლოს სიტყვები “სტილიზაცია”, “პაროდია” სიტყვით “პასტიში”... “პასტიში” უფრო მეტია, ვიდრე უბრალოდ მიბაძვა, რომელიმე დიდი ავტორის სტილის უტრირება. და მით უფრო მეტია, ვიდრე პაროდია. “პასტიში” არ გულისხმობს ირონიას იმის მიმართ, რასაც აღადგენ, არც ბრეხტისეულ დისტანციას. “პასტიში” კულტურას მთლიანად აშორებს რეალობას და აქტუალურს ხდის იმას, რაც ნამდვილად იყო აქტუალური (ან პოპულარული) წარსულში, მაგრამ დღეს ამ კონკრეტულ დროსა და სივრცეში მოძველდა. გაგახსენებთ, რომ თავის დროზე პოსმოდერნიზმის კრიტიკოსებმა მასკულტურის ოსტატთა მზაკვრობად მონათლეს, მაგალითად, ამერიკული მიუზიკლი “მუსიკის ჰანგები”... უფრო მეტიც, ბობ ფოსის “კაბარეც” კი.

“რეტრომოდამ”, ანუ მოდამ პასტიშზე აღადგინა ფაშიზმის ეპოქის “დიზაინი” და ჰოლოკოსტის ტრაგედიაც კი მასკულტურას, თანაც ძალიან მაღალი დონის მასკულტურას დაუმორჩილა. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ დასავლეთს არა იმდენად თემები თუ სტილები, არამედ ვნებები შემოაკლდა. მასკულტურას მოსწყინდა პოსტმოდერნიზმის ხანაში და ისტორიის, უფრო სწორად, ვნებიანი ისტორიის... პირდაპირ ვთქვათ... გაყიდვა დაიწყო.

უცნაური დამთხვევა მოხდა - ჩემი ერთ-ერთი პირველი ფილმი კანის წლევანდელ კინოფესტივალზე აღმოჩნდა სწორედ პასტიში ჰომოსექსუალობის თემაზე. 17 მაისის საქართველოდან გადმოვფრინდი 18 მაისის ევროპაში და რეალობიდან - ჰომოსექსუალებისთვის კი შეიძლება ითქვას სასტიკი რეალობიდან (მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ჩემი მეგობარი 2015 წლის 17 მაისს თემის “გამარჯვებად” მიიჩნევს) - პირდაპირ აღმოჩნდი კინობაზრობის დარბაზში, სადაც კანის ფესტივალის ამერიკულ საკონკურსო ფილმს, ტოდ ჰეინსის “კეროლს” უჩვენებდნენ - რეტროდრამას ლესბოსურ სიყვარულზე, პატრიცია ჰაისმითის რომანის ეკრანიზაციას.

17 მაისის თბილისიდან ლესბოსური ფილმის სანახავად რომ მიდიხარ, თანაც როცა ღამე ნამგზავრი და უძინარი ხარ (და როცა უძინარს თვითმფრინავში ლეპტოპი გრჩება, ერთადერთი ტექსტით წიგნისთვის ერიკ რომერზე*), როგორც არ უნდა მოიხიბლო კანის მზითა და პალმებით, მაინც მოელი ტრაგიკულ, ან თუნდაც მელოდრამატულ ისტორიას შეუწყნარებლობასა და უმცირესობათა დისკრიმინაციაზე. მით უმეტეს, რომ იცი - “კეროლის” მოქმედება 50-იანი წლებში ხდება. იმ დროში, როცა ამერიკელებიც არბევენ ჰომოსექსუალებს (და ზოგჯერ “ტაბურეტკებზე” უფრო საშიში იარაღით), როცა ჰოლივუდის არაერთი სახელგანთქმული ვარსკვლავი იძულებულია, დამალოს თავისი ორიენტაცია, რათა მერე უარი აღარ უთხრან გაპრანჭული, წითელტუჩება მაჩოს როლებზე - აი ისეთებზე, კინოს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე დაუფასებელ ამერიკელ რეჟისორს, დაგლას სირკს რომ უყვარს.

ტოდ ჰეინსი არასდროს მალავდა, რომ დიგლას სირკი მისი კერპია და თავისი სახელგანთქმული ფილმი “შორს სამოთხიდან” (2002) მან სწორედ სირკს მიუძღვნა - უფრო სწორად, მიმართა რა სირკის 50-იანი წლების დიზაინს, სირკის საყვარელ ჟანრს, “საპნის ოპერას”, ჰეინსმა წინ წამოსწია თემა, რომელსაც სირკი მხოლოდ გაკვრით ეხებოდა - ჰომოსექსუალობა და საზოგადოება. საბოლოოდ მივიღეთ მშვენივრად სტილიზებული ფილმი, რომლესაც 11 სექტემბრის შემდგომი ამერიკისთვის უნდა გაეხსენებინა, რომ ოჯახი სულაც არაა ის ერთადერთი და უმაღლესი ღირებულება, რომელსაც წლების მანძილზე ამკვიდრებდა ჰოლივუდი (“ოჯახის სიწმინდეც” ცხადია).

“კეროლში” ხელახლა გათამაშდა ეს თემა. მაგრამ ძალიან, ძალიან უცნაურად. ქალების რომანი (დაოჯახებული დიასახლისის და სუპერმარკეტის მოლარისა) ისე იწყება, ისე ვითარდება, თითქოს არა 50-იანი წლების ამერიკას, არამედ 21-ე საუკუნის დანიას, ანდა ჰოლანდიას ვხედავდეთ. ლესბოსული სიყვარული არავის აკვირვებს. რაიმე აგრესიის გამოხატვაზე ხომ ლაპარაკიც ზედმეტია. და სწორედ ესაა “კეროლის” მთავარი ტრიუკი - სასიყვარულო დრამისგან ელი ერთს და იღებ სულ სხვას. ისეთი შთაბეჭდილება რჩება, რომ ავტორმა უბრალოდ აიღო და გადაიტანა ობამას ამერიკა 50-იან წლების ამერიკაში. ამ ეფექტმა კანში, როგორც ჩანს, ძალიან კარგად იმუშავა - ფესტივალის პირველი ნახევარი დასრულდა, მაგრამ ეს ფილმი ლიდერობს ყველა გამოკითხვაში. ჰეინსის ფილმის წარმატებას, ცხადია, ხელს უწყობენ მსახიობები და საოცრად ლამაზი გამოსახულება, ასევე წარმოდგენილი “პასტიშის” ეფექტით - რჩება შთაბეჭდილება რომ ვუყურებთ სირკის ახალ ფილმს, ოღონდ გადაღებულს არა ფირზე, არამედ ვიდეოზე.

“კეროლით” აღფრთოვანებული კანის პუბლიკა, ცხადია, მოძველებულად მიიჩნევდა ფილმს ჰომოფობიასა და ლესბოსელი ადამიანების დისკრიმინაციაზე. მეეჭვება იმ ხალხმა, ჰეინსის “პასტიში-შოკოლადით” რომაა მოხიბლული, იცოდეს, რომ სადღაც საქართველოში ჰომოფობებს კვლავაც არ უნდათ იმის გაგება, რომ 17 მაისი ჰომოფობიის წინააღმდეგ ბრძოლის დღეა, და, საერთოდ, არ უნდათ იმის გაგება, რომ დედამიწა მრგვალია.

კანში თითქმის ყველა ერთად უწინასწარმეტყველებს “კეროლს” ფესტივალის მთავარ პრიზს, „ოქროს პალმას“. ერთადერთი პრობლემა, რომელიც შეიძლება ჰქონდეს სურათს (ცხადია, თუ ფესტივალის მეორე ნახევარში აქ რაიმე განსაკუთრებული არ მოხდა) არის თავად კანის ფესტივალის ისტორია. აქ, როგორც წესი, არ უყვართ ერთსა და იმავე თემებზე ფილმების ხშირი დაჯილდოება და, საერთოდ, მხარს უჭერენ მრავალფეროვნებას. ლესბოსური სიყვარულის ვნებების ეკრანული ვერსია, ოღონდ ფრანგულ-არაბული, „ადელის ცხოვრება“ კი სულ ახლახან აღინიშნა “ოქროს პალმით”. ერთი განსხვავებით - ფრანგულ ფილმში ვნებები ბობოქრობს, ამერიკულში კი სტილი, დიზაინი. ვნება კი არა, აქ გრძნობებიც რაღაცნაირი გაყინულია. აღმოჩნდა, რომ სწორედ ეს მოსწონს დღეს კანის პუბლიკას. მოეწონებათ თუ არა ეს გაყინულობა ჟიურის წევრებს და პირველ რიგში ცინიკური იუმორით ყოველთვის გამორჩეულ ძმებ კოენებს, ამას მხოლოდ კვირას შევიტყობთ.

                      

* „თურქეთის ავიახაზებმა“ თვითმფრინავში დარჩენილი ლეპტოპი დამიბრუნა. თან დააყოლეს - ეტყობა, ძალიან გეჩქარებოდათ კანშიო.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


წითელ ხალიჩაზე, “უბრალო ხალხის” დარდით

(წერილები კანიდან - 1)

აკრედიტაციის აღებამდე კანის კინოფესტივალის პრესცენტრის სარდაფში ყვითელი ფერის ბროშურა გადმომცეს: გვიხსნიდნენ, როგორ უნდა მოვიქცეთ კინოდარბაზში სეანსის დროს. გაგვახსენეს, რომ არსებობს სისტემა Periscope, რომელიც ყველაფერთან ერთად პირდაპირი რეპორტაჟის საშუალებას იძლევა კინოდარბაზიდან... ანუ ჩვენ შეგვიძლია აქ, ძმები ლიუმიერების დარბაზში, სადაც წლის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფილმების პრემიერა ეწყობა, მობილური ტელეფონით “გადავცეთ” ფილმი და ვუჩვენოთ თუნდაც ჩვენს მეგობრებს. ბროშურაში გვიხსნიდნენ, რომ მობილურ ტელეფონებზე კონტროლი გამკაცრდება და სეანსის დროს ტელეფონის ჩართვის შემთხვევაში აკრედიტაცია გაუქმდება

მოკლედ, ახალი პრობლემა გაუჩნდა კინოინდუსტრიას და საავტორო უფლებებს. არადა რა მაგარია - ეს რაღაც სისტემა რომ მქონდეს, რამდენ ადამიანს ვუჩვენებდი იმას, რაზეც წერა მომიხდება მთელი ეს კვირა, კანის 68-ე ფესტივალის დახურვამდე. და მომავალ კვირაშიც.

მოხდა ისე, რომ წელს კანის კინოფორუმზე დაგვიანებით ჩავედი. საკონკურსო პროგრამის მესამედი უკვე ნაჩვენები იყო. თუმცა კვირის ბოლოს, სწორედ იმ დღეს, როცა ძმები კოენების ჟიური საუკეთესოებს გამოაცხადებს (წელს ფესტივალის დირექციამ 4 500 ფილმი ნახა და იქიდან მხოლოდ 19 ფილმი შეარჩია კონკურსისთვის), კანში გაიმეორებენ ყველა საკონკურსო სურათს, რაც საშუალებას მომცემს, ლამის ერთ დღეში ვნახო მთელი კონკურსი. ეს მობილურის რაღაც ჯადოსნური პროგრამა რომ მქონდეს და ასეთი აუტანელი კანონმორჩილი რომ არ ვიყო, ჩავრთავდი და თქვენც შემოგიყვანდით კანის სამოთხეში! მართლა სამოთხეში. სამოთხეში კინოს მოყვარულისთვის, რომელსაც აქ არასდროს მოსწყინდება. საკონკურსო პროგრამა თუ არ ვარგა (არადა თითქმის ყველა დიდი რეჟისორი აგერ უკვე 70 წელია თავისი ფილმის პრემიერას კანის ფესტივალს ამთხვევს ხოლმე), კონკურსგარეშე ექსპერიმენტებს ნახავ სექციაში “სხვა მზერით”, კლასიკას ნახავ ბოლოს და ბოლოს დიდ ეკრანზე... არანაკლებ საინტერესოა იმის ყურება, თუ როგორ უყურებენ ფანატები თავიანთ კერპებს წითელ ხალიჩაზე. როგორ ეძახიან, კოცნას უგზავნიან და ესენიც, ვარსკვლავები, რომელთა უმრავლესობამ დაიბერა ტუჩი, მოიჭრა ცხვირი და რაღაცნაირი, სასაცილო მზერა გაუხდა, ამ ჰაეროვან კოცნას კოცნით პასუხობენ. მაგალითად, 71 წლის კატრინ დენევივით - ფესტივალის გახსნაზე რომ გაიარა წითელ ხალიჩაზე, “გახსნის ფილმის”, “მაღლა აწეული თავის” პრემიერის წინ.

ჯერ კიდევ აპრილში გამართულ პრესკონფერენციაზე ფესტივალის დირექტორმა ამაყად გამოაცხადა, რომ წელს კანის კინოფორუმი ორიგინალურად გაიხსნება - 68-ე ფესტივალი დაიწყება არა ტრადიციულად, სანახაობრივი, გასართობი ფილმით, არამედ სოციალური დრამით, რომლის ავტორი, არც მეტი და არც ნაკლები, ქალია... ჰო, ეს “ქალი” განსაკუთრებით ხაზგასმული იყო. როგორც ჩანს, იმ ფემინისტების გასაგონად, რომლებმაც 2 წლის წინ აქცია მოაწყვეს წითელ ხალიჩასთან კანში გენდერული ბალანსის სრული იგნორირების გამო. თუმცა არა მგონია, ფემინისტები კანის ფესტივალის ამ სიახლეს დაეკმაყოფილებინა; წლევანდელ კონკურსში მხოლოდ ორი რეჟისორი ქალია წარმოდგენილი. საქმეს ვერც ფესტივალის დღეებში დაგეგმილი საპატიო “ოქროს პალმით” დაჯილდოება შველის - წელს ამ პრიზს დიდ ფრანგ რეჟისორს, ანიეს ვარდას გადასცემენ, ადამიანს, რომელმაც, შესაძლებელია, არც გადაიღო “ფემინისტური ფილმები”, მაგრამ გააკეთა მთავარი - გადაიღო გენიალური ფილმები!

“მაღლა აწეული თავით” ფესტივალის გახსნა ფემინისტებს იმიტომაც არ დააკმაყოფილებდა, რომ “გახსნის ფილმს” არანაირი შანსი არა აქვს, გაიმარჯვოს ფესტივალზე. მით უმეტეს, რომ კანში არ უყვართ სატელევიზიო ესთეტიკა, რომელიც სურათის რეჟისორმა ემანეულ ბერკომ აირჩია. თუმცა უყვართ ვარსკვლავები, განსაკუთრებით ფრანგი კინოვარსკვლავები... კატრინ დენევზე კი, რომელმაც ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში, უბრალოდ ჭკუას კარგავენ. აქ, კანში, წითელ ხალიჩაზე იგი თავისებური დიასახლისია. ძნელია გაიხსენო კანის კინოფორუმი დენევის გარეშე.

ამ კვირაში “შარლი ებდო” კანის ფესტივალს კატრინ დენევის კარიკატურით გამოეხმაურა. ჟურნალის ყდაზე გამოხატულია მრგვალი ფორმის უსახო მასა ვარდისფერ კაბაში და დართულია წარწერა “კრუაზეტის სანაპიროზე საეჭვო საგანი აღმოაჩინეს!”... “ჟურნალის ყდა ჯერ არ მინახავს, იმედია სასაცილოა”, აღნიშნა დენევმა პრესკონფერენციაზე, იქ, სადაც ფესტივალის გახსნის ფილმზე საუბრობდნენ - სოციალურ სიდუხჭირეზე, ე.წ. “ძნელად აღსაზრდელებზე”, რომელთაც არა აქვთ საშუალება, მიიღონ სრულფასოვანი განათლება, საზოგადოების გულგრილობასა და აგრესიაზე იმ ადამიანების მიმართ, რომლებიც, როგორც ფილმის რეჟისორმა თქვა, “ბურჟუაზიულ წესრიგს” არ ექვემდებარებიან. სხვათა შორის, “შარლი ებდო” სხვა კონტექსტშიც ახსენეს - კანის 68-ე ფესტივალის გახსნის დღესვე ითქვა, რომ ტერორისტები ასევე იყვნენ სოციალური უსამართლობის მსხვერპლნი და ძალადობის მთავარი მიზეზი არა “ადამიანის ბუნებაა”, არამედ ახალი იერარქიულობა, რომელსაც ზოგჯერ “ბურჟუაზიულ წესრიგს” უწოდებენ.

1968 წლამდე კანის ფესტივალზე გამართულ პრესკონფერენციებზე, როგორც წესი, ამის თქმას ვერ ბედავდნენ. პოსტნეორეალისტური კინო, რომლის დაბადებას დაემთხვა კანის ფესტივალის პოპულარობა, აქცენტს ადამიანის იდენტობის კვლევაზე, ეგზისტენციალურ კრიზისზე აკეთებდა. 1968 წელს კინემატოგრაფისტთა ახალმა თაობამ ჩაშალა კანის ფესტივალი - სმოკინგების და საღამოს კაბების ეს ყოველწლიური აღლუმი, მეამბოხეებს შორის იყო ოქროს პალმის რტოს მფლობელი, ჟაკ დემი, რომელმაც თავის “შერბურის ქოლგებში” ფაქტობრივად პირველმა გააცნო მსოფლიოს კატრინ დენევი. საფრანგეთში იგი 60-იანი წლების თავისებურ სახედ იქცა, შეიძლება ითქვას, 60-იანი წლების “დიზაინად”.

რა გვაქვს ახლა? წითელ ხალიჩაზე მიმავალი კანდაჭიმული ვარსკვლავი, რომელიც ფესტივალის გახსნის ფილმში, დენევის მიმართ ყველაზე კეთილგანწყობილი კრიტიკოსების აზრითაც კი, “წვალობს”, რათა დააჯეროს მაყურებელი, რომ აწუხებს სოციალური უთანასწორობა. წვალობს დენევი და წვალობს მსოფლიოს ნომერი პირველი კინოფორუმის დირექციაც - 4 500 ფილმიდან ქმნის 19 სურათისგან შედგენილ თაიგულს ქალთა თანასწორობაზე, უმცირესობების “ღირსებებზე”, სოციალურ უსამართლობაზე, აღფრთოვანებას ვერ მალავს ფილმით “მაღლა აწეული თავი”, რომლის ავტორი ძალადობის მიზეზად განათლების და კულტურის თანამედროვე სისტემას ასახელებს - სისტემას, რომელიც არ არის ყველასთვის!

აღფრთოვანებას ვერ მალავს ასეთი კინოთი და თან არიგებს ყვითელი ფერის ბროშურას, რომელშიც გვახსენებენ, რომ სეანსის დროს მობილური ტელეფონის ჩართვა, გადაღება სასტიკად აკრძალულია. აღფრთოვანებას ვერ მალავს ასეთი კინოთი და ჟურნალისტებს ყოფს “თეთრი”, “წითელი”, “ცისფერი”, “ყვითელი” აკრედიტაციებით - პრივილეგირებულებით და ნაკლებად პრივილეგირებულებით... ესაა კანის კინოფესტივალი, რომლის დირექციას, საბედნიეროდ, ეცინება “შარლი ებდოს” კარიკატურაზე, რადგანაც თავადაც კარგად იცის - ეს დაცინვა ნამდვილად სამართლიანია.

 

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი


ბორკილების ხმა

„თუ ფლოქვების ხმა გესმით, ზებრებზე კი არა ცხენებზე იფიქრეთ“ −აშშ-ის სამედიცინო წრეებში დღეს უკვე დამკვიდრებული ეს რჩევა 1940-იან წლებში მერილენდის უნივერსიტეტის მედიცინის სკოლის პროფესორმა თეოდორ ვუდუორდმა მისცა ახალგაზრდა ექიმებს. ბუნებრივია, მერილენდში ცხენი ხშირად, ზებრა კი იშვიათად შეგხვდებოდათ; შესაბამისად, ფლოქვების ხმა თუ გესმოდათ, უნდა გევარაუდათ, რომ ის ცხენებს ეკუთვნოდა.

ამ რჩევის მიღმა ერთი საჭირბოროტო საკითხი იმალება: ხშირად ახალბედა ექიმები პაციენტებს თურმე, იშვიათი დაავადებების დიაგნოზს უსვამენ, რადგან იშვიათი დაავადებები იოლად ამახსოვრდებათ და ახსენდებათ. ვუდუორდის რჩევა კი ექიმებს ეხმარება დიაგნოზის სწორად და ფრთხილად განსაზღვრაში. მოკლედ, პაციენტის ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანია, ექიმებმა ცხენებზეც იფიქრონ და ზებრაც მხედველობაში ჰყავდეთ. და, რაც მთავარია, გაითვალისწინონ, რომ ამა თუ იმ დაავადების არსებობა ალბათობებზე არ არის დამოკიდებული. რადგან დაავადებები კომპლექსურია და ინდივიდუალურ ანალიზს მოითხოვს.

ამ ბლოგს ვწერ საქართველოში ფესვგადგმულ ერთ დაავადებაზე, რომელსაც მიზოგინია ანუ ქალთმოძულეობა ჰქვია. ქალების პრობლემები დღეს უკვე იმდენად აშკარა და მკაფიოა, რომ მათი არსებობა ყველას გვესმის. თუმცა მძიმე დიაგნოზის დასმა ბევრს მაინც უჭირს. ზოგიერთისთვის ეს იშვიათი დაავადებაა, რომელიც თამარ მეფის ქვეყანაში ფეხს ვერ მოიკიდებს, ზოგიერთი კი ამ სენს ყოველდღიურად ებრძვის.

სამწუხაროდ, ქართული მიზოგინია არ არის ფემინისტების მიერ დასმული ეგზოტიკური დიაგნოზი და არ არის მხოლოდ ქალების სიძულვილი, არამედ ეს არის მათი უგულებელყოფა, უპატივცემულობა, უარყოფა, მათ მიმართ გამოხატული უნდობლობა − ყველაფერი ის, რაც საფუძვლად დაედო ქალებისადმი არნახულ ძალადობას ბოლო პერიოდში და ყველაფერი ის, რაც საფუძვლად უდევს ქალთა პოლიტიკური გაძლიერების მიმართ ზედაპირულსა და, ამავე დროს, თავგამოდებულ წინააღმდეგობას.

როცა საქართველოს პრეზიდენტმა ეს წელი ქალთა წლად გამოაცხადა, ისეთივე შეგრძნება მქონდა, როგორიც 2013-ში, როცა პრემიერ-მინისტრმა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანების წლად გამოაცხადა წელი, როცა მათი უფლებების დასაცავად ისევ არაფერი (ან თითქმის არაფერი) გაკეთდა. თუმცა, მიმდინარე წელს ქალი პირველად იქნა არჩეული უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ და ქალი პირველად ჩაუდგა სათავეში თავდაცვის სამინისტროს. და სწორედ მაშინ, როცა ქალებმა, როგორც იქნა აიღეს ძალაუფლების რამდენიმე სიმაღლე და საამაყო მაგალითების საძიებლად პატრიოტებს მე-12 საუკუნეში მოგზაურობა აღარ უნდა გვჭირდებოდეს, ისევ მოგვევლინა მიზოგინია, მთელი თავისი დამანგრეველი ძალით.

მაგალითად გამოგვადგება ნაწყვეტი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის, ნინო გვენეტაძის ერთი  ამასწინანდელი ინტერვიუდან:

- არ გიხსენებიათ მეუღლე...

- არ მყავს. მე და ჩემი და ვზრდით ორ გოგონას.

- სამწუხაროა, რომ ასე მოხდა...

- მგონი, არც ისე. ჩვენ ამ ცხოვრების სტილს უკვე დიდი ხანია, შევეგუეთ. ასე რომ, ეს ჩემთვის დისკომფორტი ნამდვილად არაა.

- გვეტყვით, ვინ იყო თქვენი მეუღლე?

- მეტ კომენტარს ამ თემაზე არ გავაკეთებ.

- თიკოს რა გვარი აქვს?

- გვენეტაძეა.

მანამდე კი, ნინო გვენეტაძის კანდიდატურის მორიგი განხილვისას, ერთი მამაკაცი სრული სერიოზულობით წერდა ფეისბუკზე, რომ, მისი აზრით, სასამართლოს თავმჯდომარე აუცილებლად სიმპათიური მამაკაცი უნდა ყოფილიყო. მხოლოდ ეს ორი კრიტერიუმი − „სიმპათიური“ და „მამაკაცი“ − საკმარისი იყო ძალაუფლების, ავტორიტეტის, გავლენის და ნდობის მოსაპოვებლად. ანუ ყოველივე იმის მისაღებად, რაშიც საქართველოში ქალობა გვიშლის ხელს.

თინათინ ხიდაშელის თავდაცვის მინისტრობას კი სრული მიზოგინიური აპოკალიფსი მოყვა. აი, ამონარიდები ბოლოდროინდელი პრესიდან:

„მე, ერთი კაცი, ელიზბარ ჯაველიძე, შეურაცხყოფილი ვარ იმიტომ, რომ თავდაცვის მინისტრად თინა ხიდაშელი დასახელდა. ისტორიულად სულ ბრძოლაში ვიყავით, ბრწყინვალე მთავარსარდლები გვყავდნენ და დღეს ამ სფეროს მინისტრად გვინიშნავენ თინა ხიდაშელს. მინდა ამ ქალბატონს ვკითხო - უკაცრავად და ახლა როგორ იქნება, სამხედროები ფეხზე მდგომი მოშარდავენ, თუ დაჯდომით?“

„ღარიბაშვილის ხვაშიადში ქალისა და მით უმეტეს, თინა ხიდაშელის გათავდაცვისმინისტრება ისევე ზის, როგორც ნინა წკრიალაშვილი გახდება ამერიკის მეექვსე ფლოტის ადმირალი, ხოლო ირაკლი ვაჭარაძე ჩოხოსანი.” „დიახ, ვისაც ეგონა, რომ თინა ხიდაშელის გამინისტრებით, თავდაცვის უწყებას ოდენ ბანალური კრიტიკული დღეების პრობლემა ექნებოდა, ძალიან შემცდარა! თინა ხიდაშელის ხელში ქართველ სამხედროებს ამერიკელი გეი-სამხედროების საზოგადოება ემუქრება, ხოლო ვაზიანისა და მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის შინაურ ცხოველებს (განსაკუთრებით, მსხვილფეხას) - ზოოფილი სამხედროების რისხვა.“

გვენეტაძე და ხიდაშელი კიდევ დიდხანს იქნებიან მიზოგინიის მსხვერპლნი. ეს ყველაფერი კი მხოლოდ მაშინ შეიცვლება, როცა უფრო მეტი ქალი იქნება ადგილობრივ თუ ცენტრალურ სახელმწიფო ორგანოებში, როცა უფრო მეტ ქალს ექნება გავლენა და ძალა, შეეწინააღმდეგოს ამ საშინელ დაავადებას.

კიდევ ერთი ციტატა სტატიიდან, სადაც სხვა ქალი (ყოფილი და მოქმედი) მინისტრებიც, მაია ფანჯიკიძე და თეა წულუკიანი არიან თავდასხმის ობიექტები:

„ამ დროს ვიღაც ტუტუცები გამოდიან და აქციებს ატარებენ - მეტი ქალი პარლამენტში და მთავრობაშიო! ნამუსი აღარ გაქვთ, ადამიანებო? ცოდონი არ არიან? ან ჩვენ მაინც დაგვინდეთ, სამი-ოთხი ასე აწუწუნებული და აწიკვინებული ქალი კიდევ ჯანდაბას! მეტი და მეტი ქალი რომ აწიკვინდება, - მძიმეა ეს მინისტრობა და ნუ გვტენითო, რა გაუძლებს მერე მაგათ?!“

მაშინ, როდესაც ჩვენი პრესა მიზოგინიის გაღვივებით არის დაკავებული, აშშ-ში დაიწყო საზოგადოებრივი მოძრაობა, რათა ქალებისთვის საარჩევნო ხმის უფლების მინიჭების 100 წლისთავზე 20-დოლარიანზე ქალი იქნეს გამოსახული. რამდენიმე კანდიდატს შორის, ხმათა უმრავლესობით გაიმარჯვა ჰარიეტ ტაბმენმა − შავკანიანმა ქალმა, რომელიც მონობაში დაიბადა და არა მხოლოდ საკუთარი თავი, არამედ მრავალი ასეული ადამიანი იხსნა მონობისგან. ჰარიეტ ტაბმენს ეკუთვნის ცნობილი სიტყვები: „მე გავათავისუფლე ათასი მონა და გავათავისუფლებდი ათასით მეტს, მათ რომ სცოდნოდათ, რომ მონები იყვნენ.“

მონობის აღიარება, ალბათ, ხანგრძლივი და მტკივნეული პროცესი იქნება. ალბათ, ნინო გვენეტაძემ და თინათინ ხიდაშელმაც სწორედ ახლა გააცნობიერეს ყველაზე უკეთ, ნეგატიური სტერეოტიპებითა და ცრურწმენებით ნაკვები რამდენი ბარიერის გადალახვა უხდებათ ქალებს. სანამ ბორკილებს არც კი ვიმჩნევთ, არაფერი შეიცვლება. ბორკილები ხომ, როგორც ამბობენ, ხმას მხოლოდ მაშინ გამოსცემენ, როცა მოძრაობას ვიწყებთ. ეს ხმა ნამდვილად არ ეამება იმათ ყურებს, ვინც ამ ბორკილებისგან სარგებელს იღებს, მაგრამ მნიშვნელოვნად დაეხმარება ბევრ ქალს, რომლებიც მალე მრავლად იქნებიან ადგილობრივ თვითმმართველობაში, პარლამენტში, მთავრობაში თუ სასამართლოში.

Tags:ქალები პოლიტიკაში, თინა ხიდაშელი, ნინო გვენეტაძე


მრუდე სოციოლოგია

თუ ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის (NDI) მიერ ჩატარებული საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვის სულ ახლახან გამოქვეყნებულ პოლიტიკურ შედეგებს შევხედავთ, როგორც ცალკე აღებულს, მაშინ ასეთი სურათი იქმნება: მმართველი კოალიციის რეიტინგი სწრაფად და კატასტროფულად ეცემა, დღეს არსებულ ოპოზიციურ პარტიებს პოლიტიკური „წონა“ არ ემატება, ამომრჩეველი გაბრაზებული და იმედგაცრუებულია, საზოგადოება ახალი პოლიტიკური ძალის მოლოდინშია…

თუმცა, გვაძლევს კი ეს კვლევა ასეთი დასკვნის დამაჯერებლად გაკეთების საფუძველს? ამ ეჭვიან შეკითხვას ცოტა ხნის წინ, საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) მიერ ჩატარებული გამოკითხვის შედეგები ამაგრებს.

რა მაქვს მხედველობაში?

სანამ პრობლემის არსზე გადავიდოდე, ერთ მცირე თეორიულ შენიშვნას გავაკეთებ: ადამიანთა განწყობები და დამოკიდებულებები ცვალებადია, ისინი დამოკიდებულია კონტექსტზე, სიტუაციაზე. თუმცა, ზოგიერთი განწობა უფრო გამძლეა სიტუაციური ცვლილებების მიმართ, იქამდე, სანამ დადგება ორი ვითარება: ა) განწყობის შეცლაზე მიმართული კონტექსტი არ გახდება განმეორებადი და ბ) თუ სიტუაცია იმდენად შოკური აღმოჩნდა, რომ მთელი წინა გამოცდილება გადაწონა. მაგალითად, მე შეიძლება ჩემი კოლეგის მიმართ დადებითი განწყობა არ შემეცვალოს, თუ მან იშვიათად, თანაც „ზომიერად“ მაწყენინა. მაგრამ ჩემი დამოკიდებულება მის მიმართ ნეგატიური გახდება. თუ ასეთი წყენა დროში ხანიერი გახდა, ან თუ მან ერთხელ, მაგრამ ისე ძლიერ მაწყენინა, რომ უპატიებლად ჩავთვალე. პოლიტიკური განწყობები, თავისი არსით, სწორედ ისეთია, რომ მათ შეცვლას ან განმეორებადი პრაქტიკები სჭირდება, ან - შოკური ფონი.

ახლა უშუალოდ საქმეზე.

მასობრივ სოციოლოგიურ გამოკითხვებს ბევრი ხიბლი აქვს. მათ შორის ერთი უთუო ხიბლი ისაა, რომ თუ სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული კვლევები ტარდება პროფესიული სტანდარტების დაცვით, ერთსა და იმავე თემაზე, დროის ერთსა და იმავე შუალედში და მსგავსი მეთოდების გამოყენებით, შედეგებმა ერთმანეთი უნდა გაიმეოროს (ცხადია, დასაშვები ცდომილების ფარგლებში).

საერთაშორისო რესპუბლიკურმა ინსტიტუტმა (IRI) საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვა 2015 წლის 3-28 თებერვლის შუალედში ჩაატარა, ხოლო ეროვნულ-დემოკრატიულმა ინსტიტუტმა (NDI) – 27 მარტი-19 აპრილის შუალედში. ანუ „მანძილი“ აღნიშნულ კვლევებს შორის დაახლოებით ერთი თვეა. თუ გავითვალისწინებთ, რომ პოლიტიკურ განწყობებს და პოლიტიკური ძალების მიმართ მხარდაჭერას ყოველთვიური და ყოველკვირეული ცვალებადობა არ ახასიათებს, შეიძლება შევჯერდეთ, რომ ეს ორი კვლევა თვისებრივად დროის ერთსა და იმავე პერიოდშია ჩატარებული.

კვლევის აუდიტორიაც, შერჩევაც და კითხვარის შინაარსიც მსგავსია: გამოკითხვები ჩატარდა საქართველოს მოსახლეობაში, პირისპირ ინტერვიუს მეთოდით, რესპონდენტთა შემთხვევითი შერჩევით, ცდომილების მნიშვნელობით და ა.შ. შესაბამისად, აბსოლუტურად გამართლებულია მოლოდინი იმისა, რომ ამ ორი კვლევის შედეგები დაუახლოვდება ერთმანეთს.

რა ხდება სინამდვილეში? შევადაროთ აღნიშნული ორი გამოკითხვის რამდენიმე ძირითადი და „ცხელი“ შედეგი:

არჩევნებში მონაწილეობა

შეკითხვაზე: „მიიღებთ თუ არა მომავალ (2016 წლის) არჩევნებში მონაწილეობას?“ საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) კვლევაში დადებით პასუხს სცემს 85% (აქედან 51% აუცილებლად წავა არჩევნებზე, ხოლო 34% პასუხობს, რომ „ალბათ წავა“). დიამეტრულად განსხვავებული მონაცემებია ეროვნულ–დემოკრატიული ინსტიტუტის კვლევაში: არჩევნებზე წასვლას აპირებს (გადაწყვეტილად ან სავარაუდოდ) 56%.

როგორც ვხედავთ, სხვაობა ლამის 30%-ია. ეს უზარმაზარი სხვაობაა ორ კვლევას შორის დროის ასეთი მცირე შუალედის ფონზე. ამ სხვაობის რაციონალური ახსნა პრაქტიკულად შეუძლებელია.

პოლიტიკური რეიტინგები და იმედგაცრუებული რესპონდენტები

საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) და ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის (NDI) კვლევებში პოლიტიკურ ძალთა რეიტინგები ასე ნაწილდება:

 

IRI

2015 წლის თებერვალი

NDI

2015 წლის მარტი-აპრილი

კოალიცია „ქართული ოცნება“

36%

24%

„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“

14%

16%

„თავისუფალი დემოკრატები“

10%

5%

„პატრიოტთა ალიანსი“

5%

4%

„ლეიბორისტული პარტია“

6%

3%

„გაერთიანებული დემოკრატები“

5%

< 3%-ზე

(სხვა ნებისმიერმა პარტიამ 3% მოაგროვა ჯამში)

არ ვიცი/უარი პასუხზე

11%

39%

(არ ვიცი – 27%; უარი პასუხზე – 12%)

არცერთს

12%

6%

ამ მონაცემებში ყველაზე შთამბეჭდავი განსხვავებაა პოზიციებში: „არ ვიცი“ და „უარი პასუხზე“. ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის (NDI) კვლევაში ამ პოზიციათა წილი 3,5-ჯერ (ანუ 250%-ით!) მეტია საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) კვლევასთან შედარებით. ანუ, უფრო შინაარსობრივად თუ ვიტყვით, 2015 წლის მარტი-აპრილისთვის, თებერვალთან შედარებით, 350%-ით გაიზარდა იმ ამომრჩეველთა რაოდენობა, რომლებიც არსებულ პოლიტიკურ სპექტრში მათ მოსაწონ პარტიას ვერ პოულობს ან თუ პოულობს, არ ასახელებს (არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ლაპარაკია იმ ამომრჩევლებზე, რომლებიც მომავალ არჩევნებში მონაწილეობის მიმართ დადებითად არიან განწყობილნი).

კვლავ ვკითხულობ: შესაძლებელია ასეთ მოკლე დროში (ერთ თევში) საქართველოში არსებული პოლიტიკური სპექტრისადმი გაუცხოებას ასეთი მასშტაბებისათვის მიეღწია? თანაც, საინტერესოა, რომ ამომრჩეველთა გაუცხოება პრაქტიკულად ყველა პოლიტიკურ ძალას ეხება (პირველ რიგში, მმართველ კოალიციას), ერთადერთი გამონაკლისით - ეს გამონაკლისი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობაა“.

არსებობს ორ კვლევაში პარტიულ რეიტინგებთან დაკავშირებული მონაცემების არაბუნებრივი განსხვავების ახსნის სხვა პერსპექტივაც : მონაცემები ერთმანეთს არ ერგება არა იმიტომ, რომ პოლიტიკური განწყობები და სიმპათიები შეიცვალა რადიკალურად, არამედ იმიტომ, რომ ამ ერთთვიან შუალედში შეიცვალა გარემო ასეთი განწყობების გამოსამჟღავნებლად. კერძოდ, რესპონდენტები არ არიან გულწრფელები გამოკითხვისას, არ ამხელენ საკუთარ პოლიტიკურ სიმპათიებს („უარი პასუხზე“), ან უბრალოდ იოლ გამოსავალს პოულობენ რომელიმე პოლიტიკური ძალის მიმართ საკუთარი სიმპათიის დასაფარად (პასუხი „არ ვიცი“). თუმცა, აქაც ჩნდება ეჭვნარევი კითხვები: როგორც წესი, საკუთარ პოლიტიკურ სიმპათიას ამომრჩეველი მალავს ავტორიტარულ გარემოში, რომლის წყაროც ხელისუფლებაა. შესაბამისად, ასეთ გარემოში რესპონდენტი მოტივირებულია, რომ დამალოს არა სახელისუფლო, არამედ ოპოზიციური პარტიის მიმართ მხარდაჭერა (საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვების უახლეს ისტორიაში ასეთი პრაქტიკის სანიმუშო პერიოდია დაახლოებით ერთწლიანი მონაკვეთი 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე).

თუ ამ ლოგიკას გავყვებით, უნდა ვივარაუდოთ, რომ რესპონდენტების ის დიდი ჯგუფი, რომელიც თავს არიდებს პასუხს შეკითხვაზე, თუ რომელ პოლიტიკურ ძალას დაუჭერდა მხარს (პოზიციები: „უარი პასუხზე“ და „არ ვიცი“ – ჯამში 39%) ოპოზიციურად განწყობილი ამომრჩეველია, რომელიც ხმას მომავალ არჩევნებში რომელიმე ოპოზიციურ პარტიას მისცემს. ასეთი ოპოზიციური პარტია კი შეიძლება სხვადასხვა იყოს და თუ ეს ლოგიკა, ვთქვათ, „თავისუფალი დემოკრატების“ მიმართ მუშაობს (ამ პარტიას ამომრჩეველი ორჯერ შეუმცირდა წინა კვლევასთან შედარებით), მაშინ რატომ არ მუშაობს იგივე კანონზომიერება „ნაციონალურ მოძრაობასთან“ მიმართებაში? („ნაციონალური მოძრაობის“ რეიტინგი NDI-ის კვლევაში არათუ არ შემცირებულა, არამედ ოდნავ გაიზარდა კიდეც). რა ხდება: „თავისუფალი დემოკრატების“ ამომრჩეველი მალავს თავის პოლიტიკურ სიმპათიას და „ნაციონალური მოძრაობის“ ამომრჩეველი – არა? ასეთი დასკვნა ხომ აბსურდულად გამოიყურება?

ამასაც რომ თავი დავანებოთ, არის კი დღეს საქართველოში იმ ტიპის ავტორიტარული გარემო, რომ ოპოზიციურად განწყობილი რესპონდენტები საკუთარი პოზიციის გამჟღავნებას უფრთხოდნენ? ამ კითხვაზე დადებითი პასუხის გაცემა ნამდვილად გამიჭირდება.

განწყობები ევროკავშირის და ნატოს მიმართ

NDI-ის კვლევის მიხედვით, მოსახლეობის 65%-ისთვის მისაღებია საქართველოს მთავრობის მისწრაფება, რომ საქართველო ნატოს წევრი გახდეს (20%-ისთვის ეს მიუღებელია, ხოლო 14%-ს უჭირს პასუხის გაცემა). რაც შეეხება ევროკავშირში გაწევრიანებას, ამ სტრატეგიას მხარს უჭერს 68% (16% წინააღმდეგია, ხოლო 16%-ს უჭირს პასუხის გაცემა).

რა ხდება ამ თვალსაზრისით IRI-ის კვლევებში? ნატოში გაწევრიანებას მხარს უჭერს 78%, ხოლო ევროკავშირში გაწევრიანების მიმართ მხარდაჭერა კიდევ უფრო დიდია - 85%.

მაშ ასე, საგარეო ორიენტაციასთან დაკავშირებულ განწყობებშიც ამომრჩევლებშისერიოზული განსვლაა ნეგატიური მიმართულებით: ნატოსთან მიმართებაში განსხვავება მინუს 13%-ია, ხოლო ევროკავშირთან მიმართებაში უფრო შთამბეჭდავი - მინუს 17%.

ვერაფრით ვიხსენებ 2015 წლის მარტში ნატოს ან ევროკავშირის მაღალჩინოსნების არაორდინარულ განცხადებებს ან მოქმედებებს საქართველოს მისამართით, რასაც მოსახლეობის განწყობებში ასეთი უარყოფითი ბალანსი შეეძლო გამოეწვია თებერვლიდან აპრილამდე.

(აქ არ ვეხები ევრაზიულ კავშირში გაერთიანების მსურველთა 31%-იანი შედეგის კონცეპტუალურ შეუთავსებლობას ნატოსა და ევროკავშირში გაწევრიანების სურვილთან, რადგან ასეთი დისონანსური ცნობიერების მატარებელი ადამიანები რეალურად არსებობენ).

* * *

ვიღაცა იკითხავს - რატომ ვიღებთ ათვლის წერტილად საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის (IRI) კვლევას, იქნებ ისაა არაობიექტური? აქ არ აქვს მნიშვნელობა იმას, თუ რომელ კვლევას ავიღებთ ათვლის წერტილად – IRI-ს თუ NDI-ს. ამ წერილის მთავარი პათოსი, როგორც აღინიშნა, ისაა, რომ კვლევებმა, რომლებიც დროის ასეთ მცირე შუალედში ტარდება, ერთმანეთი უნდა გაიმეოროს და თუ ეს ასე არ ხდება, მაშინ ან ერთი კვლევა „ცოდავს“, ან – მეორე, ან ორივე ერთდროულად.

სწორედ ახლა მივადექით მთავარ შეკითხვას: რა არის ზემოაღნიშნული შეცდომის („ცოდვის“), ანუ ამომრჩეველთა განწყობების არაბუნებრივი და დაუსაბუთებელი ცვლილების მთავარი წყარო?

თავიდანვე ვიტყვი, რომ მე ასეთ წყაროდ არ განვიხილავ ოდიოზურ ვითარებას, როდესაც რომელიმე დონორი ორგანიზაცია ან კვლევითი კომპანია ზის და „აცხობს“ იმ შედეგებს, რომლებიც ვინმეს - ქვეყნის შიგნით თუ გარეთ - აწყობს. არ განვიხილავ არა იმიტომ, რომ ასეთი თვითნებობა პრინციპულად შეუძლებლად მიმაჩნია, არამედ იმიტომ, რომ ასეთი დევიაცია არ ტოვებს არანაირ სივრცეს არა მხოლოდ რაციონალური არგუმენტაციისათვის, არამედ რაიმე კონსენსუსისთვის ვითარების გამოსასწორებლად. ამდენად, თუ ასეთი კოშმარი დავიჯერე, მაშინ ყველანაირ მსჯელობას აზრი ეკარგება.

ჩემი აზრით, მთავარი „დამნაშავე“, რომელიც ხელს უშლის ობიექტური შედეგების მიღებას, სოციოლოგიური კვლევების მეთოდოლოგიური და ტექნოლოგიური ხარვეზებია. მთელი ქვეყნის მასშტაბით მასობრივი გამოკითხვა თავისუფლად შეიძლება შევადაროთ კომპლექსურ წარმოებას, რომლის თითოეულ რგოლს თავისი ჩაუნაცვლებელი ღირებულება აქვს მთელი პროცესისთვის. შესაბამისად, თუ რომელიმე რგოლი „ჩავარდა“ ან უხარისხოდ შესრულდა, ეს აზარალებს მთელ წარმოებას და მის საბოლოო პროდუქტს. მაგალითად, თუ მოხდა ისე, რომ საველე სამუშაოების დროს დაირღვა ოჯახებში რესპონდენტთა შემთხვევითი შერჩევის პროცედურა (ვთქვათ, ინტერვიუერმა გამოკითხა ის, ვინც ოჯახში იმ მომენტისთვის დახვდა ან კარები გაუღო და არა ის, ვინც სპეციალური ინსტრუქციის მიხედვით უნდა შეერჩია), ეს თავს მოუყრის ერთგვაროვან, მაშასადამე, ტენდენციურ რესპონდენტებს (მაგალითად, დიასახლისებს, პენსიონერებს ან უმუშევრებს), რაც კვლევის საბოლოო შედეგზეც ტენდენციურად აისახება (მაგ., მოსალოდნელია, რომ პენსიონერებს, რომლებიც საბჭოთა წარსულიდან მოდიან, ევრაზიული კავშირი ურჩევნოდეთ ნატოს; საჯარო სექტორში განხორციელებული რეორგანიზაციის მსხვერპლი „უმუშევრები“ ხელისუფლების წინააღმდეგ იყვნენ განწყობილები და ა.შ.). ასეთი დეტალები კვლევაში ბევრია და მათ სათანადო გათვალისწინება და ზედამხედველობა სჭირდება.

მეთოდოლოგიური და ტექნოლოგიური დეტალები კვლევის „სამზარეულოს“ ნაწილია, რომელშიც არცერთი დონორი ორგანიზაცია თუ კვლევითი კომპანია არ ჩაგახედებს, თუ ამის ინსტიტუციური ლეგიტიმაცია არ გაქვს. და ვის აქვს ასეთი ლეგიტიმაცია? პროფესიულ ასოციაციებს. ამ შემთხვევაში, სოციოლოგთა ან სოციალურ მეცნიერთა ასოციაციას, რომლის წევრები დარგის წამყვანი სპეციალისტები იქნებიან. ამ ასოციაციის წევრობა ნებისმიერი მკვლევრისთვის თუ კვლევითი კომპანიისთვის პრესტიჟული უნდა იყოს და წარმოადგენდეს პროფესიონალიზმის დემონსტრირების სავიზიტო ბარათს. ამგვარ ასოციაციას, გლობალური მასშტაბით, წარმოადგენს, მაგალითად „საზოგადოებრივი აზრისა და მარკეტინგული კვლევის ევროპული საზოგადოება“ (ESOMAR), რომელიც აერთიანებს მსოფლიოს 130 ქვეყნის 5000 წევრს. ამ ორგანიზაციას აქვს ლეგიტიმური უფლება, „ჩაიხედოს“ მისი წევრის მიერ განხორციელებული კვლევის „სამზარეულოში“, მოიძიოს დეტალური ინფორმაცია, გააკონტროლოს ველი და ა.შ. შესაბამისად, დაწესებულია მკაცრი სანქციები ყველა იმ წევრისთვის, ვინც დაუშვებს პროფესიული სტანდარტებისგან გადახვევას.

საერთაშორისო ასოციაციის წევრობას ვინ ჩივის, საქართველოში არ არსებობს ლოკალური პროფესიული ასოციაცია, რომელიც ასეთ საპასუხისმგებლო ფუნქციას აიღებს თავის თავზე და საქართველოში ჩატარებული საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვების და სხვა (მაგ., მარკეტინგული) კვლევების პროფესიონალიზმის მეტ-ნაკლებად ეფექტიანი ზედამხედველი იქნება.

უკვე წლებია ვსაუბრობ ასეთი პროფესიული ასოციაციის შექმნის აუცილებლობაზე. თუმცა, ისიც ვიცი, რომ მხოლოდ ლაპარაკი არ არის საკმარისი, მოქმედებაა საჭირო. მოკლედ, გვჭირდება სოციოლოგთა ასოციაცია in action.


დიდი სამამულო ომის მითები

„ეს ომი ჩვენი უკანასკნელი სიწმინდეა. თუ ის დაემხო, რაღა დაგვრჩება?“ - დაწერა ერთმა მოსკოველმა სკოლის მოსწავლემ 2001 წელს.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ საბჭოთა კავშირმა, ათეისტურმა ქვეყანამ, ამ კონფლიქტისგან შექმნა ნამდვილი რელიგია თავისი კრედოთი, ლიტურგიით, წმინდა ადგილებითა და წმინდანების პანთეონით. ამ რელიგიის კრედოს მიხედვით, ომი არ დაწყებულა 1939 წლის 23 აგვისტოს (როცა გაფორმდა მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი), არც 1939 წლის 17 სექტემბერს (როცა წითელმა არმიამ აღმოსავლეთი პოლონეთი დაიკავა), არც ამავე წლის 20 ნოემბერს (როცა თავს დაესხა ფინეთს), არც 1940 წლის აპრილში (როცა ბალტიისპირეთის ქვეყნებისა და ბესარაბიის ანექსია მოახდინა); ომი დაიწყო 1941 წლის 22 ივნისს. 22 ივნისი ის დღეა, როცა თავს ესხმიან საბჭოთა ხალხს და ისიც, ერთ მუშტად შეკრული, წინ აღუდგა ფაშისტ აგრესორს... სულ რომ არაფერი ვთქვათ ე.წ. „заградительный отряд“-ებზე, რომლებმაც კაგებეს წინამორბედთან, НКВД-სთან ერთად, 1941-42 წლებში წითელი არმიის 198 ათასი მოსამსახურე დახვრიტეს თვითდასახიჩრების, პოზიციის თვითნებური დატოვებისა და სხვა სახის „დეზერტირული მოქმედებების“ გამო, კონფლიქტის მთელი პერიოდის მანძილზე ვერმახტის, SS-ისა და გერმანიის პოლიციის რიგებში 1,5 მილიონი საბჭოთა მოქალაქე მსახურობდა.

ამ კრედოს მიხედვით წითელი არმია იყო სახალხო არმია: ძმური და თანასწორი პირობების შემქმნელი. არადა, კარგა ხანია ცნობილია, რომ წითელ არმიაში ხშირი იყო ეროვნული შუღლის შემთხვევები, ფართოდ იყო გავრცელებული ანტისემიტიზმი. ამდენად, წითელი არმია ბევრად უფრო არაეგალიტარისტული იყო, ვიდრე ვერმახტი. და ეს ვლინდებოდა როგორც ცალკეული მოსამსახურეების დაჯილდოებისას, ისე მათთვის სამსახურის პირობების შექმნისას, იქნებოდა ეს კვება თუ შვებულება.

საბჭოთა კრედოს მიხედვით, წითელი არმია, გადალახა თუ არა თავისი ქვეყნის საზღვრები, თავისი ინტერნაციონალური ვალის შესრულებას შეუდგა: გაათავისუფლა ჩაგრული ერები და დააპურა ობოლი გერმანელი ბავშვები, ქვრივი გერმანელი ქალები (არავინ ახსენებს გაუპატიურებულ პოლონელ, რუმინელ, თუ იმავე გერმანიაში დეპორტირებულ საბჭოთა ქალებს. არადა, გერმანელი ისტორიკოსის, ბარბარა იორის მიხედვით, წითელი არმიის ჯარისკაცებმა და ოფიცრებმა გააუპატიურეს ორ მილიონამდე გერმანელი ქალი და მოკლეს 100 ათასამდე მშვიდობიანი მოსახლე).

რაც შეეხება საკულტო ადგილებს, ისინი მრავლად იყო მიმოფანტული მთელი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე: იქნებოდა ეს კვარცხლბეკზე შემოდგმული ტანკი T-34 თუ გმირთა ობელისკი. კოლექტიური მეხსიერების ყველაზე მონუმენტური კომპლექსები ომის შემდეგ მოხილვის ადგილებად იქცა. პირველ ყოვლისა, ესენია მამაის ყორღანი ვოლგოგრადში (ყოფილი სტალინგრადი), ბრესტის ციხესიმაგრე, ოდესის კატაკომბები და სოფელი ხატინი მინსკის მახლობლად: ამ დასახელების სოფელი საგანგებოდ იქნა შერჩეული, რათა ხატინს ჩაენაცვლებინა კატინი და აღარავის გახსენებოდა იქ 1940 წლის გაზაფხულზე 25 ათასამდე პოლონელი ოფიცრის დახვრეტა НКВД-ს მიერ.

ფოიერვერკი პოკლონაია გორას მემორიალთან (2012 წლის 23 თებერვალი).ფოიერვერკი პოკლონაია გორას მემორიალთან (2012 წლის 23 თებერვალი).
x
ფოიერვერკი პოკლონაია გორას მემორიალთან (2012 წლის 23 თებერვალი).
ფოიერვერკი პოკლონაია გორას მემორიალთან (2012 წლის 23 თებერვალი).

ბრეჟნევის მმართველობის ხანაში მოსკოვში, პოკლონაია გორაზე, სტალინური არქიტექტურის სტილში აიგო საკულტო ტაძარი, „გამარჯვების პარკი“, რომელიც კიდევ უფრო გააფართოეს ბრეჟნევის მემკვიდრე მმართველებმა: გორბაჩოვმა, ელცინმა, პუტინმა. ამ პარკში ცენტრალური ადგილი უკავია 141,8-მეტრიან „გამარჯვების ობელისკს“ (10 სანტიმეტრი ომის თითო დღის აღსანიშნავად). მის კვარცხლბეკზე მოთავსებულია წმინდა გიორგი, რომელიც ურჩხულს ამარცხებს. იქვეა მართლმადიდებელი ეკლესია და ტანკი T-34... „გამარჯვების პარკის“ არქიტექტურა სტალინისტურია არა მხოლოდ თავისი ესთეტიკით, არამედ შინაარსობრივადაც: 1939-41 და 1944-45 წლებში აღმოსავლეთ ევროპის სოვეტიზაცია ხორციელდებოდა არა მხოლოდ კომუნიზმის დროშის ქვეშ, არამედ პანსლავური და მართლმადიდებლური ლოზუნგებითაც.

რაც შეეხება წმინდანების პანთეონს, იგი კამიკაძეებით არის სავსე: იქნება ეს აალებათი სითხით „შეიარაღებული“ ერთი ჯარისკაცი გერმანიის ტანკების უზარმაზარი არმიის წინააღმდეგ თუ „სტალინის შევარდენი“ მფრინავი (сталинские соколы) რომელიც „ტარანით“ ჩამოაგდებს ლუფტვაფეს თვითმფრინავს. დიდი სამამულო ომის კატეხიზმოს მიხედვით, ბავშვები სკოლებში სწავლობენ წმინდა წამებულების ისტორიას, იქნება ეს ალექსანდრე მატროსოვი, ნიკოლაი გასტელო თუ 28 პანფილოველი. 28 პანფილოველის ამბავი, ალბათ, ყველაზე საინტერესოა. საბჭოთა კატეხიზმოს თანახმად, 1941 წლის 16 ნოემბერს, ვოლოკოლამსკთან, 316-ე დივიზიის 1075-ე პოლკის 28 ჯარისკაცმა, ივან პანფილოვის მეთაურობით, ოთხსაათიანი ბრძოლის შედეგად, გაანადგურა გერმანელთა 18 ტანკი. ვინ მოთვლის, რამდენი რომანი, პოემა, სიმღერა თუ ფილმი მიეძღვნა საბჭოთა კავშირში 28 პანფილოველის ამ გმირობას! მის უკვდავსაყოფად მოსკოვსა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქებში ათობით ქანდაკებაა აღმართული. ასობით ქუჩა თუ მოედანი ატარებს გერმანელთა ტანკების გამანადგურებელთა სახელს. სიკვდილის შემდეგ პანფილოველებს საბჭოთა კავშირის გმირების წოდება მიანიჭეს, რადგან მათ, როგორც 1941 წლის 27 ნოემბერს წერდა გაზეთი „კრასნაია ზვეზდა“, „თავი გასწირეს, მაგრამ გერმანულ ტანკებს მოსკოვისკენ მიმავალი გზა გადაუხერგეს“. მერე რა, რომ მალევე გაირკვა: ამ 28-იდან რამდენიმე „გმირი“ არა მარტო გადაურჩა სიკვდილს, არამედ ფრონტის ხაზიც გადაკვეთა, გერმანელებს ჩაბარდა და კოლაბორაციონისტად იქცა?

1945 წლიდან მოყოლებული საბჭოთა ცენზურა (დღეს კი მისი მემკვიდრე რუსეთის ცენზურა) ფხიზლად ადევნებდა (და ადევნებს) თვალყურს, რომ არავის და არაფერს შეებღალა რწმენის კრედო, არავის გადაეხვია მისგან, ეჭვი არავის გასჩენოდა. ყოველთვის, როცა კომუნისტური ან რუსეთის რეჟიმი სუსტია, იგი საშველად მიმართავს დიდი სამამულო ომის სიმბოლოებს, რათა ამით გაამართლოს თავისი უძლურება ან, პირიქით, ძალის გამოყენება. თუ საბჭოთა ეპოქაში, როდესაც კომუნისტური პარტია უუნარო აღმოჩნდა, შეესრულებინა „დიადი ოქტომბრის“ დაპირებები და კომუნიზმის უმთავრეს მონაპოვრად მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვება გამოაცხადა, დღეს ეს მითი პუტინის სამხედრო ექსპანსიას ემსახურება.


წმინდა გიორგი და ზიგმუნდ ფროიდი, ანუ მფარველი მამის ძიებაში

წმინდა გიორგი, რომლის დღესასწაულიც საქართველოში 6 მაისსა და 23 ნოემბერს აღინიშნება, გამოგონილ წმინდანთა რიცხვს მიეკუთვნება, ანუ ის არა ისტორიული პიროვნება, არამედ სხვადასხვა ისტორიული თუ მითოლოგიური ხატების სინთეზითაა შექმნილი. 325 წელს ნიკეის მსოფლიო საეკლესიო კრებამ, რომელსაც პირველი ქრისტიანი იმპერატორი, თავადვე წმინდანი – კონსტანტინე I თავმჯდომარეობდა, წმინდა გიორგის მოწამეობის ლეგენდები აპოკრიფად გამოაცხადა. V საუკუნეში პაპმა გელასიუს I-მა გიორგის სასწაულებში ეჭვი შეიტანა, ხოლო 812 წელს კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა ნიკეფორუს I-მა წმინდა გიორგის ლეგენდების დიდ ნაწილს „ჰაგიოგრაფიის“ სტატუსი ჩამოართვა და საეკლესიო ხმარებაში აკრძალა.

მიუხედავად თავად ეკლესიის მხრიდან მიღებული ამგვარი ცენზურული ზომებისა, წმინდა გიორგი დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ წმინდანად რჩება და მისი ხატება, უპირველეს ყოვლისა, იწვევს საბრძოლო-საომარ ასოციაციებს, სადაცაა საძიებელი მისი კულტის დასაბამიც. „მე ვარ ჩემი მბრძანებლის (იმპერატორის) - ქრისტეს მეომარი!“ – ასე წარმოაჩენდნენ თავს პირველი ქრისტიანები და სწორედ მათ წიაღში გაჩნდა ქრისტესათვის მოწამე მეომარი წმინდანების კულტები, რომელთა მოტივებიც ყველაზე სრულყოფილად გიორგის ფიგურაში გაერთიანდა.

ამასთანავე, წმინდანის სახე, ისევე, როგორც მისი ცხოვრების ამსახველი ლეგენდები, თითქმის ყოველ ისტორიულ ეპოქაში რადიკალურად იცვლებოდა. შესაბამისად, იცვლებოდა ის შინაარსები, რომლებსაც ეს ცვალებადი სახის წმინდანი გამოხატავდა. წმინდა გიორგის კულტი სავარაუდოდ IV საუკუნეში გაჩნდა და, პირველი ჰაგიოგრაფიული თხზულებების მიხედვით, ის – ადრექრისტიანული ხანის იმ მეომარ-მოწამეთა კატეგორიას მიეკუთვნებოდა, რომლებმაც უარი თქვეს ძალის გამოყენებაზე, იარაღი გადააგდეს და მოწამეობრივი გზა აირჩიეს. მოწამეობა, რწმენისათვის თავგანწირვა, პირველი ქრისტიანებისათვის ქრისტეს მიბაძვად გაიგებოდა. „ერთადერთი გასაღები სამოთხეში შესასვლელად შენი სისხლია“ - წერდა II საუკუნის უდიდესი ღვთისმეტყვეთლი და ეკლესიის მამა ტერტულიანე. დევნილი ქრისტიანები საკუთარ ხსნას ქრისტეს მოწამეობის გამეორებაში ხედავდნენ. წმინდა გიორგის პირველი ლეგენდებიც რწმენისათვის მის თავგანწირვას და სრულიად ფანტასტიურ მოწამეობას აღწერენ. მისი ჯალათი ასევე გამოგონილი მეფე დაციანია. ქრისტიანობის ლეგალიზაციისა და შემდგომ რომის იმპერიის სახელმწიფო რელიგიად აღზევების შემდეგ გიორგი გარდაისახება ქრისტიანების მდევნელ რომის იმპერატორ დიოკლეტიანეს სარდლად, რომელიც პატივსა და დიდებას მოწამეობრივ სიკვდილს ამჯობინებს. აქვე ჩნდება შურისძიების მოტივიც, როდესაც მკვდრეთით აღმდგარი წმინდა მახვილით განგმირავს წარმართ კეისარს. ეს მოტივი გამარჯვებული ქრისტიანობის მხრიდან შეიძლება გაგებულ იქნეს მუქარადაც, რომლითაც ახალი სარწმუნოება მის მოწინააღმდეგეებს ან მისი ძალის აღმატებულებაში დაეჭვებულებს აფრთხილებდა.

აქ ერთი ნიუანსის გახსენებაც შეიძლება: წმინდა გიორგის მიერ კეისარ დიოკლეტიანეს მოკვლის იკონოგრაფია X-XI საუკუნეების საქართველოში ვრცელდება, რაც საქართველოს ბიზანტიასთან დაპირისპირების ხანას ემთხვევა და სავარაუდოა, რომ კეისრის მკვლელობის მოტივში ბიზანტიისგან დაჩაგრული საქართველოს სურვილის ფანტაზია იყოს ჩადებული.

წმინდა გიორგის საყოველთაო აღზევება უკავშირდება მაღალი შუა საუკუნეების მთავარ მოვლენას – ჯვაროსნულ ომებს, სადაც მან ზეციური ლაშქრის მთავარსარდლის, მთავარანგელოზ მიქაელის ადგილი დაიკავა და ქრისტეს მახვილით ხელში იავარქმნა ურჯულოები. XII საუკუნის ბოლოს ინგლისის ჯვაროსანმა მეფემ და რობინ ჰუდის მეგობარმა რიჩარდ ლომგულმა წმინდა გიორგი ინგლისის პატრონად, ხოლო ინგლისი კი წმინდა გიორგის წილხვედრ ქვეყნად გამოაცხადა.

ჯვაროსნული ომების ხანაში რადიკალურად შეიცვალა წმინდა გიორგის ლეგენდებიც და იკონოგრაფიაც: მოწამეობის სიუჟეტს ურჩხულის მკვლელობა და ქალაქის ან მეფის ასულის ხსნა ჩაენაცვლა, რამაც ერთ დროს დიდმოწამე წმინდანი ზღაპრის გმირად აქცია. წმინდა გიორგიმაც სწორედ ასეთი სახით – როგორც ურჩხულის მკვლელმა და გასაჭირში მყოფთა მხსნელმა – დაიმკვიდრა თავი. ასეთი სახითაა ის თანამედროვე საქართველოში წარმოდგენილი – ის ხან საბჭოთა კავშირს გმირავს თავისი მახვილით, ხანაც პუტინის რუსეთს და, როგორც ერთხელ მიხეილ სააკშვილმა თავისუფლების მოედანზე მდგარი წმინდა გიორგის ოქროსფერ მონუმენტთან თქვა, სამუდამოდ ასამარებს იმპერიალიზმს.

შემთხვევითი არ უნდა იყოს, რომ პოსტსაბჭოთა ქართული დემოკრატიის პირველი განსაზღვრება - „დემოკრატია ლობიოობა არაა“ – საქართველოს მხედრიონის დამაარსებელს, ჯაბა იოსელიანს ეკუთვნის. მხედრიონელის ნიშანზე წმინდა გიორგის მიერ ურჩხულის მოკვლაა გამოსახული, რაც საშუალებას გვაძლევს ვივარაუდოთ, რომ მხედრიონის იავარქმნებიც წმინდა გიორგის სიუჟეტის პირველი თანამედროვე ქართული პრაქტიკული ინტერპრეტაცია იყო. თეორიულ-პოეტური გააზრება კი საქართველოს პირველმა პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ შექმნა თავისი ლექსით „წმინდა გიორგი“:

„წმინდაო გიორგი, დიდების მხედარო,

ვუმზერ შენს ხატებას და სული მხნედ არი.…

შემუსრე უწმინდურ დრაკონთა ორგია,

იხსენი სამკვიდრო შენი – გეორგია,

დიდების უფალი მართალთა მწედ არი.

წმინდაო რაინდო, გველი არ დაინდო,

მოგვმადლე იმედი და უფლის სვე-დარი.“

თანამედროვე საქართველოში მომძლავრებული რელიგიურობისა და ეკლესიურობის ფონზე წმინდა გიორგის კულტის როგორც პოლიტიკური, ასევე არაპოლიტიკური ინტერპრეტაციების გაგებაში შეიძლება დაგვეხმაროს გიორგობის დღეს, 6 მაისს, ავსტრია-უნგრეთის იმპერიაში დაბადებული ზიგმუნდ ფროიდი, რომელმაც მთელი თავისი ცხოვრება ადამიანების ნევროზებისგან განკურნებას მიუძღვნა და ამ მიზნით ახალი მოძღვრება – ფსიქოანალიზი – შექმნა. ერთი შეხედვით ფროიდს და ფსიქოანალიზს არაფერი საერთო მეომარ წმინდანთან არ უნდა ჰქონდეს. საერთოდაც, ფროიდი ხაზს უსვამდა საკუთარ ურწმუნობას და რელიგიის თანდათანობით გაქრობას, – რაზეც არაერთი მისი თანამედროვე ინტელექტუალი შიშითა და სინანულით ლაპარაკობდა, – ფროიდი მხოლოდ მიესალმებოდა, რადგანაც, მისი აზრით, რელიგიებმა ადამიანებს არც სულიერი შვება შესძინეს, ისინი არც მორალურ და ზნეობრივ არსებებად განავითარეს და არც სოციალური თანასწორობისა თუ სამართლიანობას უწყობდნენ ხელს. დაპყრობითი და მძარცველური ომების დიდი ნაწილიც რელიგიების სახელით და რელიგიური ინსტიტუციების ლოცვა-კურთხევით იყო განხორციელებული.

ნევროზების მკვლევარი და მკურნალი ფროიდი იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ რელიგია თავადაა ნევროზი, თანაც კოლექტიური, ზოგადსაკაცობრიო, რომელთანაც ისეთივე მოპყრობაა საჭირო, როგორიც ყველა სხვა სახის ნევროზებთან. ფროიდი რელიგიას ეგრეთწოდებულ „აკვიატებულ ნევროზთა“ კატეგორიას მიაკუთვნებდა“. ფსიქოანალიტიკური მოძღვრების თანახმად, ნევროზები სურვილსა და მის ასრულებასთან დაკავშირებული შიშის კონფლიქტის შედეგად წარმოიშვება ადრეულ ასაკში. ყოველ ადამიანში არსებობს ძლიერი სწრაფვა სიამოვნების მიღებისაკენ. მაგრამ მთელი რიგი გარემოებები მას აიძულებენ, უარი თქვას საკუთარ სწრაფვაზე, რაც მის პირველად სურვილებს სახეს უცვლის და შიშითა თუ თავდაცვის მექანიზმით განდევნილი სურვილი ადამიანს ნევროზების სახით უკან უბრუნდება. აკვიატებული ნევროზი ფროიდმა ისეთი სახის ნევროზებს უწოდა, რომლებიც აკვიატებული იდეებისა თუ ქმედებების სახით ვლინდება. იმისათვის, რომ ადამიანმა თავი დაიცვას თავისი საკუთარი ბოლომდე გაუცნობიერებელი სურვილებისა თუ ფიქრებისაგან, ის მიმართავს გარკვეულ რიტუალურ ქმედებებს, შელოცვებს, რომლებსაც ის უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებს და მიაჩნია, რომ მათი დარღვევა, ან არშესრულება კატასტროფის მომასწავებელი იქნება. ასეთი მდგომარეობა ადამიანის აზროვნებისა და სიცოცხლის ენერგიების დამუხრუჭებას იწვევს. ფროიდის აზრით, აკვიატებული ნევროზი ადამიანის ინდივიდუალური რელიგიაა, ხოლო თავად რელიგია უნივერსალური, ანუ ზოგადსაკაცობრიო ნევროზი.

ფროიდის აზრით, "რელიგიის საბოლოო საფუძველი ადამიანის ინფანტილური უძლურებაა." ზოგადი განსაზღვრებებით, ადამიანი უძლურია ბუნების ძალების, ავადმყოფობებისა და სიკვდილის წინაშე. კლასობრივ და სოციალურ-ეკონომიკურად არათანასწორ, ან პოლიტიკურად არათავისუფალ და არასამართლებრივ საზოგადოებებში ადამიანის უძლურება განპირობებულია მასზე ფიზიკურად, სოციალურად თუ პოლიტიკურად აღმატებული ძალების ზემოქმედებით. ამ პრობლემათა რაციონალური გზით გადალახვის სანაცვლოდ, რაც საკუთარი უფლებებისათვის ბრძოლას, გონიერებას, აქტიურ დაპირისპირებას და საკუთარი მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის ძალისხმევას უნდა გულისხმობდეს, ადამიანები ხშირად პასიურ გზას ირჩევენ და ისეთი ძლიერი მფარველის გამოჩენაზე ოცნებობენ ან ისეთი ზეაღმატებული და ყოვლისშემძლე მხსნელის არსებობას იჯერებენ, რომელიც ყველა მის პრობლემას მოაგვარებდა. ამგვარი წარმოდგენის ინფანტილურობა ჰგავს ბავშვის ქცევას, რომელიც, თუკი მას დაჩაგრავენ, მამას მოუხმობს მაშველად. ღმერთის რწმენა, ფროიდის აზრით, სწორედ ასეთი ძლიერი მამის რწმენაა, რომელიც ადამიანს დაიცავს და დაეხმარება.

ახლა ისევ წმინდა გიორგის რომ დავუბრუნდეთ, რომლის კულტიც საქართველოში განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს, შეიძლება ითქვას, რომ ურჩხულის მკვლელი და მჩაგვრელი ურჩხულისგან ხალხის განმათავისუფლებელი წმინდანის ხატება პირდაპირ გამოხატავს ძლიერი მამის კოლექტიურ სურვილს, რომელიც მხსნელად და მაშველად მოევლინება ქვეყანას ბოროტი მჩაგვრელების შესამუსრად. ფსიქოლოგიური კუთხით თუ შევხედავთ, ესაა შურისძიებისა და დასჯის სურვილის სიმპტომი, ერთობ შორს მყოფი ქრისტესეული მიმტევებლობისა და სიყვარულის იდეალებისაგან. თანამედროვე ქართულ პოლიტიკაში ეს სიმპტომი სწორედ დიდი, ძლიერი და შურისმაძიებელი („სამართლიანობის აღდგენა“) „ზეკაცის“ თაყვანისცემაში გამოიხატება, რომელიც ამავე დროს ყველა პრობლემას მოგვიგვარებს, ჩვენ კი სანაცვლოდ მხოლოდ პასიურად მისი თაყვანისცემა გვევალება. არც ისაა შემთხვევითი, რომ მუქარითა და განკითხვა-შეჩვენებებით სახელგანთქმული საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია თანამედროვე საქართველოში ყველაზე მაღალი ავტორიტეტის მქონე ორგანიზაციაა. ამგვარი წარმოდგენების არაადეკვატურობა და გარდაუვალი გაწბილებისათვის განწირულობა კი საქართველოს უახლესი ისტორიაა.

მაისი 2015

კალენდარი

ბლოგერები

სხვა მასალები

ფიფა: კორუფცია, სკანდალი და გადადგომის მოწოდებები

ფიფას პრეზიდენტი, იოზეფ ბლატერი კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა. მსოფლიოს მედია სავსეა მოწოდებებით მისი გადადგომისაკენ.
გაგრძელება

ჯო ბაიდენი: რუსეთის აგრესიამ შეცვალა ევროპის უსაფრთხოების სურათი

აშშ-ის ვიცეპრეზიდენტის, ჯო ბაიდენის განცხადებით, აშშ-მა რუსეთთან უნდა ითანამშრომლოს იმ სფეროებში, რომლებიც საერთო ინტერესს წარმოადგენენ, თუ ეს არ იწვევს „უკანდახევას“ ვაშინგტონისა და მისი მოკავშირეების „უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობისთვის“ მნიშვნელოვან „პრინციპულ საკითხებში“.
გაგრძელება

აუდიო სახელმწიფო ელექტრონული სერვისები საქართველოში

სახელმწიფო ელექტრონულმა სერვისებმა საქართველოს მოქალაქეებს ბოლო რამდენიმე წელია მნიშვნელოვნად გაუიოლა სახელმწიფო სამსახურებთან-საგადასახადოსთან, საჯარო რეესტრთან, აღსრულების ეროვნულ ბიუროსთან, სახელმწიფო შესყიდვების სამსახურთან და ა.შ.
გაგრძელება

აუდიო სოციალური პასუხისმგებლობის პლატფორმა

ბიზნესკომპანიებმა, სამოქალაქო და აკადემიურმა ორგანიზაციებმა და მედიამ, სხვადასხვა პროფილის 50-მდე ორგანიზაციამ დააფუძნა სოციალური პასუხისმგებლობის კლუბი.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)