პარასკევი, 21 ნოემბერი, 2014 თბილისის დრო 21:35

ბლოგები

ნოემბერი 2014

„ნაცები“ და „ქოცები“

„ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, დაიწყო ლაპარაკი იმაზე, რომ ამ ორი ძალის გარდა, შეიძლებოდა გაჩენილიყო მესამე ან მეოთხე ძალაც, რომელიც ქართულ პოლიტიკას გააჯანსაღებდა. ძირითადად, ამაზე ლიბერალები საუბრობდნენ და იგულისხმებოდა, რომ ეს ძალა უნდა ყოფილიყო მემარცხენე ლიბერალური - დაახლოებით ისეთი, როგორიც არის დემოკრატიული პარტია ამერიკაში (ობამას პარტია), ან სოციალისტური პარტია საფრანგეთში (ოლანდის პარტია). მართალია, იდეოლოგიურ პლატფორმაზე ღიად არ უსაუბრია, მაგრამ ორი თვის წინ მსგავსი ძალის გაჩენაზე მიანიშნებდა რადიო „თავისუფლების“ ავტორი გოგი გვახარიაც გოგი გვახარიაც. ბოლო ორი თვის მანძილზე ქართულ პოლიტიკას სპეციალურად ამ გადმოსახედიდან ვაკვირდებოდი და ვცდილობდი დამენახა, გაჩნდა თუ არა იმპულსი ქართულ საზოგადოებაში, რომ რამე განსხვავებული და გამაჯანსაღებელი მიიღოს. „ნაციონალური მოძრაობის“ 15 ნოემბრის მიტინგი და „ქართული ოცნების“ ჯერ კიდევ შეურყეველი რწმენა, სამწუხაროდ, საპირისპიროში მარწმუნებს.

დღესდღეობით, ქართული პოლიტიკა ბრუნავს ორი პოლუსის - „ნაცების“ და „ქოცების“ გარშემო (როგორც ისინი ერთმანეთს დამამცირებლად მოიხსენიებენ). ორივე ძალა არის კონსერვატორული, ნაციონალისტური, მემარჯვენე და კოლექტივისტური მსოფლმხედველობის მატარებელი. ორივე წარმოიშვა საბჭოთა წარსულისგან. „ნაციონალური მოძრაობა“ შინაარსით ეწინააღმდეგება საბჭოთა კავშირს, მაგრამ ფორმით მასზე შორს ვერ მიდის - ვერც ადამიანის უფლებების დაცვის მხრივ, ვერც ავტორიტარული მიდრეკილებებით და ვერც ნაციონალისტური პათოსით. „ქართული ოცნება“ შედგება ხალხისგან, ვისაც მოსწონს ქართული საზოგადოების სტატუს კვო - ის, რომ აქ შეიძლება წლები ისე გავიდეს, რომ არაფერი შეიცვალოს; ვინც ვერანაირ პრობლემას ვერ ხედავს კულტურულ იზოლაციონიზმში, ნეპოტიზმში, ინტელექტუალურ ჩაკეტილობაში და ვისთვისაც, ზოგადად, დრო ნელა მიედინება. გასაკვირი არ არის, რომ „ქართული ოცნება“ მოსწონთ რეაქციულ ულტრანაციონალისტურ ძალებს, რომლებსაც აღიზიანებდათ „ნაციონალური მოძრაობა“ არა მისი ავტორიტარულობის, არამედ მოდერნიზაციისადმი მიდრეკილების გამო.

ეს ორი ძალა უდავოდ ეწინააღმდეგება ერთმანეთს. მათ შორის აშკარა განსხვავებები არსებობს და ამას შეიძლება ფუნდამენტური განსხვავებებიც კი ვუწოდოთ. მიუხედავად ამისა, ორივე ამ პოლუსის უკან დგას ერთი მანკიერი საზოგადოების წესები და ჩვეულებები. ამ საზოგადოებაში კოლექტივი ბატონობდა ინდივიდზე, ხოლო თავად ინდივიდებს შორის კი არანაირი რეალური სოლიდარობის გრძნობა არ არსებობდა.

დასავლური გაგებით, მემარცხენე ლიბერალური პარტია დამოუკიდებელ საქართველოში არასდროს არსებულა და მასზე მოთხოვნა არც არასდროს ყოფილა. საქართველოში ხალხი ერთადერთი რამის გამო გამოდის ქუჩაში: ნაციონალისტური მოთხოვნების წამოსაყენებლად. რატომ გადააყენეს წინა მთავრობა? იმიტომ, რომ არ იყო ეროვნული, არ იყო „ქართული“. რატომ არ მოსწონთ ნაციონალებს ახლანდელი მთავრობა? იმიტომ, რომ არ ემსახურება ნაციონალისტურ ინტერესებს. ეროვნულობა და ნაციონალურობა ყველა შემთხვევაში ბუნდოვანი ტერმინებია და ყველა მხარე, ვინც მათით აპელირებს, მათში ძირითადად საკუთარი მატერიალური ინტერესების დაკმაყოფილებას გულისხმობს. როგორ ესმის „ქართულ ოცნებას“ ეროვნულობა? როგორც საკუთარი „პარტაქტივისტების“ გამდიდრება. როგორ ესმის „ნაციონალურ მოძრაობას“ ეროვნულობა? როგორც საკუთარი ძალაუფლების განმტკიცება და საწინააღმდეგო აზრის ჩახშობა.

ყოველდღიურ ცხოვრებაშიც, ხალხს რომ ვეკითხები, როგორი მთავრობა გსურთ, რომ ხელისუფლებაში მოვიდეს-მეთქი, მპასუხობენ, რომ „ეროვნული მთავრობა“ უნდათ. კონკრეტულად ეს ეროვნულობა რას გულისხმობს, ჯერჯერობით, ამაზე გასაგები პასუხი არ გვაქვს. დამოუკიდებლობის დღიდან დღემდე არ ყოფილა მიტინგი, სადაც ცენტრალური თემა იქნებოდა არა ბუნდოვანი „ეროვნულობა“, არამედ ადამიანის უფლებების დაცვა, სოციალური თანასწორობა, სიღარიბის აღმოფხვრა, შრომითი უფლებების დაცვა და გარემოს დაცვა. ყველა მიტინგზე ამ კონკრეტულ მოთხოვნებს ფარავს ცარიელი პატრიოტული ლოზუნგები, რომლებიც საბოლოო ჯამში, სემუელ ჯონსონის ცნობილ გამონათქვამს გვახსენებენ: „პატრიოტიზმი ნაძირლების უკანასკნელი თავშესაფარია“. წარსული გამოცდილებიდან გამომდინარე, სხვანაირად ფიქრი მართლა ძნელია.

საბოლოოდ, ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ საქართველოში ხელისუფლებები იცვლება, მაგრამ პოლიტიკური დისკურსი ერთ ადგილზე გაყინული რჩება. გამსახურდიას ხელისუფლებიდან დღემდე ინდივიდის უფლებებს და ინდივიდზე ზრუნვას ფარავს აბსტრაქტული კოლექტივისტური ლოზუნგები, რომელთა უკანაც ცარიელი რიტორიკის გარდა არაფერი დგას.

იმისთვის, რომ ჩვენს საზოგადოებაში რამე სახის ცვლილება მოხდეს, პირველ რიგში მთლიანად პოლიტიკის პარადიგმა არის შესაცვლელი. ამაზე ყველანი კიდევ ერთხელ უნდა დავფიქრდეთ: იქნებ პრობლემა სწორედ იმაშია, რომ ჩვენ თვითონ აბსტრაქტული ლოზუნგების იქით, არაფერ კონკრეტულს არ ვითხოვთ? იქნებ ჩვენი ბრალია ის, რომ პოლიტიკოსები ყოველ ჯერზე ასე უსინდისოდ გვატყუებენ? იქნებ ბოლოს და ბოლოს, ერთი ადამიანი და მისი სულიერი და მატერიალური საჭიროებები უფრო მაღლა დგას, ვიდრე ცარიელი ლოზუნგები, რომლებიც ელიტების კიდევ უფრო გაძლიერებას და გამდიდრებას ემსახურება?

პირადად მე მტკიცედ მჯერა, რომ სანამ ამ რიტორიკულ კითხვებზე სწორი პასუხები არ გვექნება, მანამდე „ნაცების“ და „ქოცების“ ხელში ვიქნებით და ვერაფერი მნიშვნელოვანი ვერ შეიცვლება.


როცა ვერ აყვავდა ნუში

დღესაც მახსოვს ემოცია, რომელიც დიდი ხნის წინ, ჩემი ერთი უფროსი კოლეგის სტატიის წაკითხვის შემდეგ დამეუფლა. “როცა ვერ აყვავდა ნუში” - ასე დასათაურდა რეცენზია ლანა ღოღობერიძის ფილმზე “როცა აყვავდა ნუში”, რომლის პრემიერა ედუარდ შევარდნაძის ხელისუფლებაში მოსვლას და “მავნე ტრადიციებთან ბრძოლის” გამოცხადებას დაემთხვა. წერილის ავტორმა ფილმის ყველა გმირი “განიხილა” და ბოლოს დაიწუნა ლანა ღოღობერიძის ნამუშევარი. მხოლოდ იმიტომ, რომ ფილმში არც ერთი დადებითი გმირი არაა და რომ სესილია თაყაიშვილის მიერ შესრულებული ბებიაც კი საერთო უზნეობის ჭაობშია ჩაფლული. რეცენზია იმიტომაც დამამახსოვრდა, რომ ავტორი ოსტატურად “განიკითხავდა” მხატვრული ნაწარმოების გმირებს, იმდენად ოსტატურად რომ, რაღა დაგიმალოთ, მოვიხიბლე კიდეც სტატიით.

საშუალო სკოლას ვამთავრებდი და “გმირების გარჩევას” შეჩვეული ვიყავი. ასე გავიარე მთელი ქართული ლიტერატურის ისტორია, ასე მასწავლეს - “დადებითი და უარყოფითი გმირები ვეფხისტყაოსანში” და ის აზრიც ჩამინერგეს თავში, რომ ლიტერატურული ნაწარმოები, რომელსაც დადებითი გმირი არ ჰყავს, ვერასდროს შეასრულებს “სულის ინჟინრის” როლს. მკითხველს არ მისცემს საშუალებას, ვინმეს მიბაძოს.

სამწუხაროდ არ ვიცი, როგორ ასწავლიან დღეს სკოლებში ქართულ ლიტერატურას. შემეძლო, რა თქმა უნდა, ცოტა მომეცადა, ხვალ ან ზეგ მენახა ქართული ლიტერატურის სახელმძღვანელო და მერე დამეწერა ეს ბლოგი. მაგრამ გულწრფელად უნდა გითხრათ, ვერ მოვითმინე. მეტისმეტი იყო შოკი, რომელიც ამ დილით, ბაკალავრებთან ჩატარებული პირველი სემინარის შემდეგ მივიღე. სტუდენტებმა ალფრედ ჰიჩკოკის ფილმი “რებეკა” განიხილეს და მიუხედავად ჩემი მცდელობისა, თავი დაგვენებებინა პერსონაჟების დახასიათებისთვის (მით უმეტეს, რომ ჰიჩკოკთან ეს პერსონაჟები მაინც და მაინც არ გამოირჩევიან “ფსიქოლოგიით”), გვესაუბრა ფილმზე, ატმოსფეროზე, სიუჟეტის განვითარებაზე... სტუდენტები მაინც ჯიუტად აგრძელებდნენ გმირების განხილვას. ყველაზე გულწრფელებმა ისიც თქვეს, რომ ფილმი არ მოეწონათ, რადგან “რებეკაში”... არ არიან დადებითი გმირები.

ეს ამბავი აუცილებლად დარჩებოდა ჩემსა და ჩემს სტუდენტებს შორის, რომ არა ეროვნული განათლების სისტემის კატასტროფული - მე ვიტყოდი, “სტალინური” - მემკვიდრეობა, რომელსაც, როგორც ჩანს, განათლების რეფორმამ ვერ უშველა. აგერ გია დვალი გვეუბნებოდა ანალიზის პრიორიტეტზე განათლებაში, მაგრამ დვალი სადაა? დვალის და ანალიზის ნაცვლად მივიღეთ მინისტრი, რომელსაც სამეცნიერო კონფერენციებზე (მაგალითად, ბაკურიანში, კონფერენციაზე, რომელსაც პირადად დავესწარი) ტელეოპერატორები დაჰყვებიან... ეს ოპერატორები, მინისტრიანად, შედიან გერმანელი პროფესორის ლექციაზე, აწყვეტინებენ მას და იწერენ ინტერვიუს... განათლების პრიორიტეტებზე. პროფესორების ფონზე, ცხადია.

ანალიზი არ არსებობს. თუ არ ჩავთვლით ბიძინა ივანიშვილს, რომელიც ანალიზის სწავლას გვპირდება მომავალში. პრინციპში ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა უკვე დაიწყო ანალიზი. პროკურატურის “მწირ ინფორმაციას” დაეყრდნო და, ანალიზის გასაოცარი უნარის წყალობით, სულ დეტალებში გვიამბო “ალასანიას საქმის” შესახებ.

მაგრამ ივანიშვილი იქით იყოს. ის ჩემი უფროსი კოლეგაც იქით იყოს და დაე, მეც გავყვე მათ. 2030 წლამდე არა მგონია მაინც გავძლო. ახალგაზრდებს დავუბრუნდეთ, იმ სტუდენტებს, რომლებიც ყოველ წინადადებაში “ანუს” ვერ ელევიან და “რებეკას” გმირებს განიხილავენ დიდი, დიდი ვნებით.

“ჩვენ პროკურორები არა ვართ!”, ეს ვუთხარი და გაეღიმათ. დამაიმედებელი ღიმილია ეს, იმის მანიშნებელი, რომ ქართველი ახალგაზრდები შეეშვებიან ადამიანთა განსჯის ამ რაღაც უსაზღვრო ვნებას ყოველ შემთხვევაში ხელოვნების ნაწარმოების ანალიზის დროს მაინც და, რაც მთავარია, თავს დაანებებენ დადებითი გმირების, რაინდების, მესიების, “ღმერთის გამოგზავნილების”, უნეტარესების და უსუფთავესების ძიებას. თორემ ამ ძიება-ძიებასა და საოცნებო რაინდებზე ოცნებაში დარჩებიან ასე უსიყვარულოდ. უსიყვარულოდ დაოჯახდებიან, უსიყვარულოდ ისწავლიან, უსიყვარულოდ ასწავლიან, უსიყვარულოდ იმუშავებენ, უსიყვარულოდ მართავენ ქვეყანას.

ჩვენი დაუხვეწაობა, დაშლილობა თუ “ნაკლულობა” ერთდროულადაა მადლიც და მძიმე ჯვარიც, რომელსაც ყოველი ჩვენგანი ატარებს. ჩვენი სიცოცხლისთვის უთუოდ მადლია, რადგან სტიმულია, როგორმე მოვასწროთ და გავმთლიანდეთ, ნაწილობრივ მაინც. მაგრამ ეს დაუხვეწაობა მთელი გარემოს, ყველა ადამიანის ჯვარიცაა. ეს დაუხვეწაობა განაპირობებს ამ პლანეტის ყველაზე მთავარ “მონაპოვარს” - მრავალფეროვენებას. დასრულებული მხოლოდ მკვდრები არიან. მკვდრის სიყვარულს კი რა ჰქვია, ეს სტუდენტებმაც მითხრეს. ნეკროფილია! იდეალური გმირი (ე.ი. უმოძრაო და “დასრულებული”), რომელიც “ღმერთმა გამოგვიგზავნა”, რომელიც გადაგვარჩენს, სტალინური რელიგიის ეს ღრმად დამკვიდრებული კლიშე მამა-გადამრჩენზე, ჩემდა გასკვირვად, იმ ახალგაზრდების მსჯელობაშიც დომინირებს, რომლებიც საბჭოთა კავშირს არ მოსწრებიან.

რას უყვება ერთმანეთს “დადებითი გმირების” მაგალითზე აღზრდილი თაობა? როგორ აფასებს, მაგალითად, გასული კვირის ყველაზე საზარელ მოვლენას - ტრანსგენდერი ქალის (დიახ, ქალის) დაწვას? მე ვიტყოდი, “გადაწვას” ან, როგორც ცნობილი პოეტი გვპირდებოდა, მისთვის “ჯოჯოხეთის მოწყობას”? ძალადობის მსხვერპლი ხომ არ იყო მათთვის “დადებითი გმირი”, რომელსაც მივბაძავდით? განა მსხვერპლმა თავად არ თქვა უარი იმაზე, რასაც “ნორმას” ვეძახით და გაბედა ეცხოვრა არა სხვისი, არამედ საკუთარი ცხოვრებით? სიცოცხლის ფასად გაბედა ეს. მის ცხოვრებასაც არჩევენ ფილმივით, აი ისე, ქართულ ყვითელ ტელეშოუებში რომ არჩევენ ხოლმე? ფაქტი ხომ გვაქვს უკვე - “პროკურორები” ახლა უკვე მკვდრებსაც გამოუჩნდათ ქვეყანაში. საზარელ მკვლელობას არჩევენ და მსხვერპლზე განსჯას ასე ასრულებენ - “ღირსი იყო!”

2030 წლამდე ნუში აყვავდებაო, დაგვპირდნენ. არა მგონია, სამოთხის ბაღს მოვესწრო. ღმერთმა დამიფაროს! ასეთ სამოთხეს დაფასთან გამოსული, ცოტა არ იყოს დაბნეული სტუდენტი მირჩევნია, აღელვებული რომ იმეორებს ყველა წინადადებაში ამ რაღაც საშინელ “ანუს”. იმიტომ, რომ სტიმულია პირადად ჩემთვის იმის იმედი, რომ ისწავლის, თვალი აეხილება... ბოლოს და ბოლოს ნახავს კინოს ისტორიაში ყველაზე სასაცილო ფილმს (სხვათა შორის, პირველ “ტრავესტი-შოუს”) და აუცილებლად, აუცილებლად დაიმახსოვრებს ფინალურ ფრაზას ამ ფილმიდან: “ამქვეყნად არავინაა უნაკლო!”


კაპიტანი ღარიბაშვილი

ერთი კვირის წინ ცნობილი გახდა, რომ ბელორუსიაში წელს უკვე მესამე ადამიანი დასაჯეს სიკვდილით. ალექსანდრ გრუნოვი, პაველ სიალიუნისა და გრიგორი იუზეპჩუკის შემდეგ მესამე იყო, რომლის სასიკვდილო განაჩენიც ბელორუსიის ხელისუფლებამ აღასრულა. სამივე მათგანს ჩადენილი ჰქონდა მკვლელობა დამამძიმებელ გარემოებებში.

ბელორუსიაში სიკვდილით დასჯის ფორმაა დახვრეტა, რომელიც საიდუმლოდ აღსრულდება, ხოლო დახვრეტილთა ოჯახებს ცხედრები არ გადაეცემა. საიდუმლოდ რჩებადა საფლავების ადგილიც. ოფიციალურად, ბელორუსიის მთავრობა სიკვდილით დასჯის შესახებ ინფორმაციას, როგორც წესი, არ ავრცელებს, ინფორმაციის წყარო მხოლოდ ბრალდებულთა ოჯახის წევრები არიან, რომლებსაც სახელმწიფო სიკვდილით დასჯილთა პირად ნივთებს აძლევს. გარდა მკვლელობისა, ბელორუსიაში სასამართლოს სიკვდილით დასჯის შეფარდება შეუძლია განსაკუთრებით მძიმე სხვა თერთმეტი დანაშაულისთვის სამშვიდობო პერიოდში და ორი დანაშაულისთვის საომარ პერიოდში.

გეოგრაფიულად ბელორუსია ევროპაშია, თუმცა მას არათუ ევროკავშირის წევრობის პერსპექტივა არ აქვს ახლო მომავალში, ევროპის საბჭოს წევრიც კი არ არის. ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ისაა, რომ ბელორუსია ვერ ელევა სიკვდილით დასჯის პრაქტიკას. 1997 წლიდან ევროპის საბჭოს არც ერთ ქვეყანაში სასიკვდილო განაჩენი არ აღსრულებულა. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად (1950 წელს) ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენცია სიკვდილით დასჯას დასაშვებად მიიჩნევდა, ევროპა ნელ-ნელა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ცივილიზებულ საზოგადოებაში სიკვდილით დასჯა გამორიცხავს სამართალს. 1982 წელს ევროპის საბჭომ პირველი იურიდიულად სავალდებულო დოკუმენტი მიიღო, რომელმაც სიკვდილით დასჯა აკრძალა სამშვიდობო პერიოდში (კონვენციის მე-6 დამატებითი ოქმი). დამატებითი ოქმის რატიფიცირება საბჭოს 47 წევრი სახელმწიფოდან 46-მა მოახდინა. ერთადერთი გამონაკლისი რუსეთის ფედერაციაა, რომელმაც ოქმს ხელი კი მოაწერა, მაგრამ მისთვის რატიფიკაცია არ გაუკეთებია. მიუხედავად ამისა, რუსეთმა 1996 წლიდან, ანუ მას შემდეგ, რაც საბჭოს წევრი გახდა, მორატორიუმი გამოაცხადა სიკვდილით დასჯაზე. 2003 წელს ევროპის საბჭომ ახალი ინსტრუმენტი მიიღო (კონვენციის მე-13 დამატებითი ოქმი) და სიკვდილით დასჯა აკრძალა ყველა (მათ შორის საომარ) გარემოებაში. დამატებითი ოქმი 44 სახელმწიფოს მიერ არის რატიფიცირებული. სომხეთს ჯერ არ გაუკეთებია რატიფიცირება, აზერბაიჯანსა და რუსეთს კი ჯერ ხელიც არ მოუწერიათ.

შედარებისთვის, საქართველოში 1997 წელს გაუქმდა სიკვდილით დასჯა, 1999 წელს კი ქვეყანა ევროპის საბჭოს წევრი გახდა და შეუერთდა ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენციას. საქართველოს ასევე რატიფიცირებული აქვს ზემოხსენებული დამატებითი ოქმები. სიკვდილით დასჯის, როგორც სასჯელის ზომის, ქონა-არქონა ისეთივე საკითხია, როგორც, ზოგადად, ადამიანის უფლებათა აღიარება ან არაღიარება. ევროპული მიდგომის თანახმად, სიკვდილით დასჯა არა მხოლოდ არაადამიანური და ღირსების შემლახავი სასჯელია, რომელიც, გამოკვლევების თანახმად, დანაშაულთა რიცხვსაც კი ვერ ამცირებს, არამედ მისი აკრძალვა ისეთი ფუნდამენტური პრინციპია, რომელიც გადასინჯვას არ ექვემდებარება, თუნდაც უმრავლესობის სახელით. მაგალითად, ბელორუსიის მთავრობა ხშირად იშველიებს 1996 წელს ჩატარებულ რეფერენდუმს, რომლის შედეგების მიხედვითაც ბელორუსთა 80% სიკვდილით დასჯის აკრძალვის წინააღმდეგი იყო.

საქართველოში დიდი ხანია, აღარავინ კამათობს სიკვდილით დასჯის არალეგიტიმურობაზე და, ვფიქრობ, ეს უკვე არის ერთ-ერთი ევროპული ღირებულება, რომლითაც უნდა ვამაყობდეთ. ჩვენგან ძალიან ახლოს, ახლო აღმოსავლეთში, სამწუხაროდ, ჯერ კიდევ იყენებენ სიკვდილით დასჯის ისეთ მეთოდებს, როგორებიცაა თავის მოკვეთა და ჩამოხრჩობა. ჩვენგან ძალიან შორს კი, ჩვენს პარტნიორ ქვეყანაში, აშშ-ში, შედარებით თანამედროვე მეთოდს, სასიკვდილო ინექციას. ბელორუსიის მაგალითი კი, დარწმუნებული ვარ, ბევრ თქვენგანს მოაგონებდა საქართველოს არცთუ შორეულ, საბჭოთა წარსულს.

მიუხედავად ამ ყველაფრისა, ჩვენი ბედის უკუღმართობა იმაში მდგომარეობს, რომ ბელორუსია პოლიტიკური ნების არსებობის შემთხვევაში, გაცილებით მცირე დროში მოახერხებს ევროპულ სტრუქტურებში ინტეგრაციას. მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი გეოგრაფიულად უკამათოდ ეკუთვნის ევროპას. და ბელორუსიას ეს ისეთი ძვირი არ დაუჯდება, როგორც ჩვენ. ამიტომაც, ჩვენ ვერ მივცემთ თავს უფლებას, რაიმე ტრაგიკული შეცდომა დავუშვათ. ისეთ გეოგრაფიულ ხაფანგში, როგორშიც ჩვენ ვართ გამომწყვდეული, ასჯერ უფრო მეტის გაკეთება მოგვიწევს, ვიდრე ბელორუსიას ან, თუნდაც, უკრაინას, რომელსაც მეზობელი რუსეთი ისეთივე პრობლემებს უქმნის, როგორსაც ჩვენ.

გასული კვირის პოლიტიკური კრიზისის წყალობით, საქართველოში უკვე იმაზე ვკამათობთ, ჩვენმა ქვეყანამ ევროპული კურსიდან გადაუხვია თუ არა. საქართველოს ევროპული არჩევანი ისეთი მყიფე აღმოჩნდა, რომ ლამის დავიჯერეთ, რომ ქვეყანამ ერთ ღამეში შეიძლება ასეთი დრამატული ცვლილება განიცადოს. ამის მიზეზი მხოლოდ მინისტრი ალასანია კი არ იყო, რომელმაც ეს აპოკალიფსური ეჭვი გამოთქვა, არამედ პრემიერ-მინისტრი ღარიბაშვილიც, რომელმაც არა როგორც ევროპული სახელმწიფოს მეთაურმა, არამედ აღმოსავლური ყაიდის დიქტატორის დარად დაითხოვა თავდაცვის მინისტრი და ჩემთვის გაუგებარი სიმშვიდით შეხვდა სხვა ორი წარმატებული მინისტრის წასვლას.

ამ პოლიტიკური კრიზისის შემდეგ საქართველოს მთავრობა ზიანის მართვისა თუ კონტროლის რეჟიმზეა გადასული. ზიანის კონტროლის ცნება საზღვაო ინდუსტრიიდან მოდის და ისეთი სიტუაციების საგანგებო კონტროლს გულისხმობს, რომლებმაც შეიძლება, გემის ჩაძირვა გამოიწვიონ. ზიანის კონტროლის თანამედროვე გაგება კი გულისხმობს არა იმდენად უშუალოდ პრობლემისა და მის მიერ გამოწვეული ზიანის თავიდან აცილებას ან შემცირებას, არამედ ამ პრობლემით შერყეულ იმიჯზე და რეპუტაციაზე ზრუნვას.

ქვეყნის ლიდერი, გემის კაპიტნის მსგავსად, სახელმწიფოს საკუთარი მაგალითით უნდა მართავდეს. მას შეგნებული უნდა ჰქონდეს, რომ მარტო არ არის, და რომ მის პირად გადაწყვეტილებებზე ბევრი რამ არის დამოკიდებული. კაპიტანს, რომელიც მხოლოდ შელახული იმიჯის შელამაზებით არის დაკავებული, ბუნებრივია, კაპიტანი არც ეთქმის. ან, თუ ის მხოლოდ იმითაა დაკავებული, რომ გემი ჩაძირვას გადაარჩინოს, ბუნებრივია, ვერაფერს გააკეთებს იმისათვის, რომ გემმა წინ იმოძრაოს.

Tags:პოლიტიკა, ადამიანის უფლებები, სიკვდილით დასჯა


პოლიტიკური დევნის ნიშნები ალასანიას წინააღმდეგ

ამ ორიოდე თვის წინათ ვწერდი შესაძლო განხეთქილებაზე ალასანიასა და ღარიბაშვილს/ივანიშვილს შორის − ორი მიზეზით: ერთი, რომ ისინი აშკარად სხვადასხვა პოლიტიკური პლატფორმის პოლიტიკოსები არიან და მეორე: ალასანიას მთავრობაში ყველაზე მაღალი რეიტინგი ჰქონდა და, ეს შეიძლებოდა საფრთხედ აღექვათ. დღეს უკვე ვიცით, რომ მოვლენები მართლაც ამგვარი სცენარით განვითარდა.

აქვე ვიტყვი, რომ სრულიად ნეიტრალური ვრჩები იმ ბრალდებებისადმი, რაც თავდაცვის სამინისტროს თანამშრომლების მიმართ გამოითქვა. მე მოსამართლე არ ვარ და მტყუან-მართალს ამ ბლოგით ვერ გავარკვევ. ერთადერთი, რაც შემიძლია გავარკვიო, არათანმიმდევრულობაა. არათანმიმდევრულობაში ვგულისხმობ იმას, რომ ამგვარი დარღვევები არსებობდა და, შესაძლოა, დღესაც არსებობდეს სხვა უწყებებშიც, მაგრამ მთავრობას მათზე ასეთი ამბავი არ აუტეხავს.

გთავაზობთ, გადავხედოთ სტატისტიკას. არსებობს ასეთი საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელსაც ჰქვია „საერთაშორისო გამჭვირვალობა“. ამ ორგანიზაციის საქართველოს ფილიალმა 2014 წლის 25 ივნისს გამოაქვეყანა ანგარიში, სადაც ლაპარაკია შესაძლო კავშირებზე მთავრობასა და ტენდერებში გამარჯვებულ კომპანიებს შორის. ამ ანგარიშით ირკვევა, რომ არსებობს პირდაპირი და არაპირდაპირი კავშირები „ქართულ ოცნებასა“ და იმ კომპანიებს შორის, ვისგანაც პროდუქცია და სერვისები სახელმწიფომ კონკურენტული ან გამარტივებული წესით შეისყიდა. ამ პირდაპირი და არაპირდაპირი კავშირების შესახებ ინფორმაცია შეგიძლიათ ცხრილებზეც იხილოთ.

ამ მონაცემებით ირკვევა, რომ უშუალოდ „ქართულ ოცნებას“ (და არა ირაკლი ალასანიას პარტიას, რომელსაც „ჩვენი საქართველო -თავისუფალი დემოკრატები“ ჰქვია) პირდაპირი კავშირი აქვს 16 კომპანიასთან, რომლებმაც ტენდერებში გაიმარჯვეს; არაპირდაპირი კავშირების რიცხვი კი 170-ია (ალასანიას პარტიისა − მხოლოდ სამი). ცხადია, ეს მონაცემები ამომწურავი არც ერთ შემთხვევაში არ არის, მაგრამ აშკარად ბადებს კითხვას: რანაირად არის შესაძლებელი, რომ პროკურატურა მაინცდამაინც თავდაცვის სამინისტროს შემთხვევით დაინტერესდა, როცა ეჭვი ამდენ შემთხვევაზე შეიძლება არსებობდეს?

კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, რომ ამ ბლოგით არავის გამართლება არ მინდა. თუ ბრალი დაუმტკიცდათ, ყველამ უნდა აგოს პასუხი კანონის წინაშე. უბრალოდ, ძალიან საფუძვლიანი ეჭვი მიჩნდება, რომ ეს რიგითი გამოძიება კი არ არის, არამედ მას პოლიტიკური დევნის ხასიათი აქვს.

სადამდე მიგვიყვანს ეს პოლიტიკური დევნა, რომელი ძალა რა მიმართულებით გადაჯგუფდება და რა ბედი ეწევა კოალიციას, ამას მომავალი გვიჩვენებს. ამ ეტაპზე, სულ ცოტა, იმაზე მაინც შეგვიძლია შევთანხმდეთ, რომ კოალიციის შიგნით რღვევა დაწყებულია.

Tags:თავისუფალი დემოკრატები, ირაკლი ალასანია, პოლიტიკური დევნა, დონორები


ირაკლი ალასანიას სამი შეცდომა

4 ნოემბერს მოვლენები საქართველოში ელვის უსწრაფესად განვითარდა. პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი ღარიბაშვილმა თავდაცვის მინისტრის თანამდებობიდან გადააყენა ირაკლი ალასანია, რომელმაც მანამდე თავადვე სცადა შეტევაზე გადასვლა. თუმცა, სტარტზევე მისთვის დამახასიათებელი სიფრთხილე გამოიჩინა და თან, ვფიქრობ, რამდენიმე შეცდომაც დაუშვა.

პირველი შეცდომა იყო იერიში პროკურატურაზე, რომელიც –საქართველოში ბავშვმაც კი იცის – დამოუკიდებლად არ მოქმედებს.

„პროკურატურის მხრიდან ადგილი ჰქონდა მიზანმიმართულ შეტევას თავდაცვის სამინისტროს წინააღმდეგ, რომელიც არის პირდაპირი ჯაჭვი ნატოსთან, ევროკავშირთან, და ვინაიდან საქმე ეხება ჩვენი ქვეყნის პოლიტიკურ ორიენტაციას, პოლიტიკურ მომავალს, ხვალ მივმართავ მმართველი კოალიციის პოლიტსაბჭოს, შევიკრიბოთ და გავხსნათ მსჯელობა, თუ საითკენ მიჰყავს პროკურატურას ჩვენი ქვეყანა“, - განაცხადა თანაგუნდელებით გარშემორტყმულმა ალასანიამ.

მეორე შეცდომა იყო ევროატლანტიკურ მიმართულებასთან საკუთარი თავის გაიგივება. ალასანიამ ყოველგვარი მოკრძალების გარეშე განაცხადა, რომ სამხედრო უწყების რამდენიმე მაღალჩინოსნის წინააღმდეგ პროკურატურის მიერ დაწყებული გამოძიება არის „შეტევა საქართველოს ევროატლანტიკურ არჩევანზე“.

ალასანიას ბევრი მომხრე და თაყვანისმცემელი სწორედ ამ მესიჯს თვლის მინისტრის მიმართვის უძლიერეს ნაწილად. თავად მიმართვა კი პოლიტიკური კრეშჩენდოთი დასრულდა:

„მე მინდა ასევე გითხრათ, რომ კარგად ვიცი, ვისი გორისა ვარ. ვერ შემაშინებს ვერც პროკურატურა, ვერც ის ტალახი, რომელიც იყო ზოგიერთი მედიის წარმომადგენლის მხრიდან ნასროლი. მე გპირდებით ქართულ საზოგადოებას, რომ ბოლომდე მივიყვან ჩემ მიერ დაწყებულ საქმეს და ვუერთგულებთ იმ იდეალებს, რომლისთვისაც საზოგადოებასთან ერთად ჩვენ გავიმარჯვეთ. ახლა მთავარია სიმშვიდე, სიბრძნე და მტკიცედ გავაგრძელოთ საქართველოს პოლიტიკური მომავლისთვის ბრძოლა“, - თქვა ალასანიამ.

ბოლო ორი წლის განმავლობაში თავდაცვის მინისტრს მართლაც ბლომად შეასხა ტალახი ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ და მას სრული უფლება აქვს, გაბრაზებული იყოს შეკვეთილი პუბლიკაციების გამო; ალასანიას არაერთი საყვედურის მოსმენა მოუხდა თავისივე კოალიციის ყოფილი ლიდერისა თუ ამჟამინდელი პრემიერ-მინისტრის მხრიდანაც და, შესაბამისად, მას ასევე სრული უფლება აქვს, მოითხოვოს საქმის გარკვევა პოლიტიკურად ჭრელსა და ფასეულობების მხრივ არცთუ ერთგვაროვან კოალიციაში; ალასანიას შეიძლება ლეგიტიმური ეჭვი ჰქონდეს იმის თაობაზეც, რომ პროკურატურა პოლიტიკურად მოტივირებულ გამოძიებას აწარმოებს სამხედრო უწყების წინააღმდეგ, იმ უწყებისა, რომელზე ხელის შეწმენდაც აქამდე ყოველთვის ადვილი იყო საქართველოს პოლიტიკური ხელმძღვანელობისათვის.

მაგრამ არა მგონია, ალასანიასთვის მოგებიანი ყოფილიყო საკუთარი თავის გაიგივება პროდასავლურ ორიენტაციასთან. მით უფრო, ისეთი აპოკალიფსური სურათის დახატვა, თითქოს მისი კრიტიკით, ან სამხედრო უწყებაში ხელმრუდობის ფაქტის გამოვლენით (თუკი ასეთი რამ მართლაც მოხდა) საქართველოს ევროატლანტიკური მომავალი იღუპებოდეს; რაც, ჩემი აზრით, არის მესამე და მთავარი შეცდომა.

ამ მესიჯის გავრცელებით ალასანია არა მხოლოდ საკუთარ თავს ეწინააღმდეგება, არამედ, ვფიქრობ, კრიტიკის საბაბსაც აძლევს თავის პოლიტიკურ ოპონენტებს, რომლებმაც თავდაცვის აწ უკვე ყოფილ მინისტრს მწარედ შეახსენეს მისი და მისი თანაგუნდელების გამოთქმები და საქციელი.

ოპონენტები მართებულად სვამენ შეკითხვას: განა სააკაშვილის დროინდელი საქართველო სხვა ჩრდილოატლანტიკურ ორგანიზაციაში აპირებდა გაწევრიანებას და ახლანდელმა ხელისუფლებამ სხვა ნატო აღმოაჩინა? განა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მაშინ არ იყო „პირდაპირი ჯაჭვი ნატოსთან, ევროკავშირთან“, როდესაც ირაკლი ალასანია საპროტესტო აქციას მართავდა სამხედრო უწყების წინ და „მკვლელებს“ და „მილიონობით ლარის გამფლანგველებს“ უწოდებდა თავდაცვის მაშინდელ მინისტრებს ბაჩანა ახალაიასა და დიმიტრი შაშკინს? როდესაც საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა ნატოს 2012 წლის ნოემბრის საპარლამენტო ასამბლეის წინ სწორედ ირაკლი ალასანიას კაბინეტში დააპატიმრა გენერალური შტაბის მაშინდელი უფროსი, გენერალი გიგი კალანდაძე, განა მაშინ არ არსებობდა მინისტრისა და გენშტაბის უფროსის პატივისცემის დაუწერელი კანონი?

განურჩევლად ყოფილი მმართველი ძალისადმი დამოკიდებულებისა, გულწრფელად უნდა ითქვას, რომ ნაციონალური მოძრაობის თავდაცვის მინისტრებს, ალასანიასგან განსხვავებით, არასოდეს, არც ერთ ეტაპზე არ მიუციათ საკუთარი თავისათვის უფლება, ეთქვათ: ნატო - ეს ჩვენ ვართო, და არც პროკურატურა გამოუყვანიათ ანტიდასავლური შეთქმულების მთავარ ციტადელად.

ნაციონალური მოძრაობის წევრებს, თუ მეხსიერება არ მღალატობს, არ უთხოვიათ ინდულგენცია საკუთარი პროდასავლური თუ პროამერიკული იმიჯის გამო. 

კანონზე მაღლა არავინ იქნება: ეს იყო ის მთავარი წინასაარჩევნო დაპირება და იდეალიც, რომლის სახელითაც ორი წლის წინ ჩატარებულ არჩევნებში გაიმარჯვა კოალიცია „ქართულმა ოცნებამ“. ამ იდეალების ერთგულება კი შექმნილ ვითარებაში ირაკლი ალასანიასაგან ორ რამეს მოითხოვდა: მას თავადვე უნდა ემხილებინა მის უწყებაში მომხდარი ნაკლოვანებები; ანდა სააშკარაოზე გამოეყვანა ის პოლიტიკოსი თუ თანამდებობის პირი, რომელმაც პროკურატურას „სამხედრო უწყების წინააღმდეგ მიზანმიმართული ბრძოლა დაუკვეთა.“

ალასანიამ ვერც ერთი მოახერხა, და ვერც მეორე. მან მხოლოდ პოლიტიკური ტარიგის როლში ყოფნა არჩია, რითაც მოხერხებულად ისარგებლა აგრესიულმა ირაკლი ღარიბაშვილმა და არა მხოლოდ თანამდებობიდან გადააყენა თავდაცვის მინისტრი, არამედ იგი გამოიყვანა კორუფციის მფარველად და თავისი უწყების პოლიტიზების მსურველ პოლიტიკოსად, რაც ირაკლი ალასანია ნამდვილად არასოდეს ყოფილა. თუმცა, ამას უკვე აღარც აქვს დიდი მნიშვნელობა – კენჭი ნაყარია. 

Tags:თავდაცვის სამინისტრო, სამხედრო უწყება, ირაკლი ალასანია

ნოემბერი 2014

კალენდარი

სხვა მასალები

ვიდეო ხუთ მილიონიანი დახმარება

​აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (USAID) განაგრძობს საქართველოში მედიის განვითარებისთვის აუცილებელი პროგრამების დაფინანსებას.
გაგრძელება

ვიდეო პატიმართა რეაბილიტაცია ციხეში და ციხის გარეთ

ყოფილი პატიმრები ხშირად ჩივიან, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ცხოვრების თავიდან დაწყება უჭირთ.
გაგრძელება

ვიდეო ეტლით მოსარგებლეთა უფლებებისთვის

თბილისში ხშირად შეხვდებით ეტლით მოსარგებლეთათვის განკუთვნილ პარკირების ადგილებზე გაჩერებულ მანქანებს.
გაგრძელება

აუდიო ძალადობის პრევენცია სტრატეგიაში

საქართველოს მთავრობამ დაასრულა მუშაობა ძალადობის პრევენციის ეროვნული სტრატეგიის პროექტზე, რომლის პრეზენტაცია შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამართა.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული