ოთხშაბათი, 17 სექტემბერი, 2014 თბილისის დრო 01:25

ბლოგები

სექტემბერი 2014

შეთავაზება მთავრობას

მინდა, ამ ბლოგპოსტით განვმარტო, როგორ ვხედავ ჩვენი ქვეყნის განვითარების საფრთხეებს და პერსპექტივას იმ კუთხით, რა კუთხესაც ჩემი თვალსაწიერი სწვდება.

დავიწყებ იმით, რომ, ჩემი აზრით, ქვეყნის სახე მის სახელმწიფო ბიუჯეტში ჩანს - რითი ივსება ბიუჯეტი და როგორ ნაწილდება თანხა პრიორიტეტების მიხედვით. ჩემთვის ბიუჯეტის ხარჯვა ორ ძირითად ნაწილად იყოფა - ქვეყნის განვითარებისთვის გამოყოფილი რესურსი და სოციალური ვალდებულებები, რომლებსაც სახელმწიფო იღებს საკუთარ თავზე. ჩემი აზრით, რაც მეტია განვითარება, მით მეტი ვალდებულების აღების საშუალება აქვს ბიუჯეტს; და პირიქით, რაც ნაკლებია განვითარებისთვის გაღებული თანხა, მით ნაკლები უნდა იყოს სოციალური პროექტების დაფინანსებაც. ეს არის ლოგიკური ჩარჩო. თუმცა, ცხადია, სხვადასხვანაირი სახელმწიფო არსებობს და ყოველი ახალი ხელისუფლება თავის მოსახლეობასთან ახლებურ ხელშეკრულებას დებს, პირველ რიგში, საარჩევნო პროგრამის სახით.

ჩვენს ქვეყანაში 2012 წლის ოქტომბერში მოსულმა ხელისუფლებამ ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტად მიიჩნია საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის განხორციელება. ვფიქრობ, ეს იყო ძალიან ჰუმანური გადაწყვეტილება, რომელიც ქვეყნის ყველა ფენის მოსახლეობას ღირსეული ავადმყოფობის საშუალებას აძლევდა. ჩემმა ოჯახმაც, ჩემი ახლობლების ოჯახებმაც ვისარგებლეთ საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით და საკუთარი თვალით ვნახე, როგორ ფასდაუდებელ სამსახურს სთავაზობს სახელმწიფო თავის მოქალაქეებს.

მადლიერების გრძნობის პარალელურად, მიჩნდებოდა და მიჩნდება კითხვა - რის ხარჯზე ხორციელდება ეს ჰუმანური პროექტი? გვაძლევს თუ არა განვითარების პარამეტრები საშუალებას, რომ ქვეყანამ ასეთი სოციალური პროგრამა განახორციელოს და ასეთი სიმძიმის ტვირთი აიღოს საკუთარ თავზე?

პირადად მე ქვეყნის წარმატების საფუძვლად განათლებისა და მეცნიერების სისტემების განვითარება მიმაჩნია. მართალია, ამ სფეროში ჩადებული ინვესტიცია შედეგს წლების შემდეგ იძლევა, მაგრამ სანამ ცვლილებები არ განხორციელდება, წარმატებაზე ფიქრიც ზედმეტია. საერთაშორისო თუ ადგილობრივი კვლევებიც ადასტურებს და მასწავლებლების მიერ ჩაბარებული გამოცდების შედეგებიც ამაზე მეტყველებს, რომ სასკოლო განათლებაში სერიოზული პრობლემებია. აღარაფერს ვამბობ მეცნიერებაზე, რომლის რეფორმირების კუთხით ნახევარი ნაბიჯიც არ გადადგმულა (თუ არ ჩავთვლით გია დვალის და ავტორთა ჯგუფის კონცეფციას, რომელსაც განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს რომელიღაც თაროზე ედება მტვერი).

ქვეყნის განვითარების მთავარი გასაღები მაინც სასკოლო განათლებაში დევს. კარგი განათლების უპირველესი გარანტი კი კარგი მასწავლებელია. თუ განვითარების პროექტებზე ვსაუბრობთ, პირადად ჩემი ხედვით, სახელმწიფომ პირველი ინვესტიცია სკოლის კვალიფიციური მასწავლებლებით შევსებაში უნდა ჩადოს. ეს კი ნიშნავს ორი მიმართულებით თანხის გადანაწილებას: კვალიფიციური პედაგოგების მრავალმხრივ წახალისებასა და არაკვალიფიციური პედაგოგების ჩანაცვლებას.

2009 წელს სახელმწიფომ მასწავლებლის პროფესია რეგულირებად პროფესიად აღიარა და მასწავლებლების სკოლაში დარჩენის პირობად სერტიფიცირება დააწესა. სერტიფიკატის ასაღებად საჭირო იყო, რომ მასწავლებელს ჩაებარებინა ორი გამოცდა: საგანში, რომელსაც ასწავლის და პროფესიულ უნარებში. პირველი გამოცდა 2010 წლის ზაფხულში ჩატარდა და ოთხი წლის განმავლობაში სერტიფიკატი დაახლოებით 20 000-მა მასწავლებელმა აიღო, ხოლო 42 000-მა მასწავლებელმა გამოცდა არ ან ვერ ჩააბარა.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის თანახმად, 2015 წლის 1 იანვრიდან სერტიფიცირება სავალდებულო ხდებოდა სკოლაში სამუშაოდ. ეს ნიშნავდა, რომ ყველა არასერტიფიცირებული პედაგოგის ადგილზე ვაკანსია უნდა გამოცხადებულიყო და მასწავლებლები მხოლოდ იმ დრომდე შეინარჩუნებდნენ სამსახურს, სანამ მათ ადგილზე უფრო კვალიფიციური კადრი არ გამოჩნდებოდა. ცხადია, ეს იქნებოდა ძვირად ღირებული პროცესი, რომელიც შედეგს მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოგვცემდა, თუკი ერთდროულად ორი მიმართულება ამუშავდებოდა: ერთი მხრივ, სერტიფიცირებულ მასწავლებელს დაენიშნებოდა რეალური ხელფასი, ზრდის პერსპექტივით; ხოლო, მეორე მხრივ, 42 000 ადგილი გამოცხადდებოდა ვაკანტურად და სკოლის კარი გაიღებოდა იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც სახელმწიფოს წინასწარ დაუდასტურებდნენ თავის კომპეტენციას (ორი ათასამდე სერტიფიკატის მქონე ადამიანი დღესაც არის სკოლის გარეთ და სკოლაში დასაქმებას ელოდება).

ახალ პირობებში, სავარაუდოდ, სკოლისკენ დაიძვრებოდა ნაკადი იმ ადამიანებისა, რომლებსაც დღემდე განათლების სისტემისკენ არ გაუხედავთ - ახალგაზრდები, რომლებმაც უნივერსიტეტები დაამთავრეს და კარგ სამსახურს ეძებენ; მეცნიერები, რომლებმაც სამსახურები დაკარგეს, ან რომლებიც უმცირეს ხელფასზე მუშაობენ; დაუსაქმებელი, მაგრამ შრომისუნარიანი და მოტივირებული ადამიანები.

რამდენიმე კვირის წინ განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა გამოაცხადა, რომ კანონიდან ამოღებულ იქნება ჩანაწერი, რომლის მიხედვითაც, 2015 წლიდან მასწავლებლის პროფესიით მუშაობისთვის აუცილებელი ხდებოდა სერტიფიკატის ფლობა. ახალი წესის მიხედვით, 42 000 მასწავლებელს კიდევ სამი წელი ეძლევა იმისთვის, რომ თავისი მინიმალური კომპეტენცია დაუდასტუროს სახელმწიფოს: ჩააბაროს გამოცდა თავის საგანში და დააგროვოს კრედიტების გარკვეული რაოდენობა.

რას ნიშნავს ეს გადაწყვეტილება?

მინიმუმ სამი წლის განმავლობაში სკოლებში არ მოხდება იმ მასწავლებლების ჩანაცვლება, რომლებმაც ოთხი წლის მანძილზე არ/ვერ დაადასტურეს თავისი კვალიფიკაცია. ეს ადამიანები რჩებიან საკუთარ ადგილებზე, საკუთარი დაბალი ხელფასით.

ამავდროულად, სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, რომ ხელფასი გაუზარდოს სერტიფიცირებულ მასწავლებლებს (20 000 ადამიანს). მიმდინარე წლის ნოემბერში გაირკვევა, კონკრეტულად რას გულისხმობს ეს ზრდა.

გამოდის, რომ სახელმწიფომ მინიმუმ სამი წლით შეინარჩუნა შედარებით იაფი სასკოლო განათლების სისტემა და გადაავადა რეალური ცვლილებები სკოლაში. თუმცა, შექმნა გარკვეული სტიმულები წარჩინებული მასწავლებლებისთვის, რომლებიც ნაწილობრივ ამოქმედდება 2015 წლიდან, ნაწილობრივ კი - 2017 წლიდან (უფრო დაწვრილებით ახლა აღარ განვმარტავ).

ჩემი აზრით, დღეს საქართველოს სახელმწიფოს აღარ აქვს ძალა განვითარების პროექტებისთვის, რადგან მთავარი სოციალური პროექტი - საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა - ნთქავს მთელ რესურსს. 2014 წლის ბიუჯეტის შესრულების ანალიზი კიდევ უფრო ნათლად გამოაჩენს, რამდენად ერევა ქვეყანა თავის მძიმე სოციალურ ვალდებულებებს.

პოლიტიკური გუნდისთვის თითქმის გადაუჭრელი ამოცანაა, შეამციროს ჯანდაცვის პაკეტი, ან საყოველთაო დაზღვევიდან გადავიდეს სასიცოცხლო რისკების დაზღვევაზე (დაეხმაროს ყველას საჭიროების მიხედვით და არა - ყველას თანაბრად). თამასა ძალიან დიდ სიმაღლეზეა აწეული და მისი დაწევა მძიმე დარტყმა იქნებოდა ნებისმიერი ხელისუფლებისთვის. არადა, ქვეყნის განვითარებაში სერიოზული ინვესტირების გარეშე, სოციალური ვალდებულებების ტვირთი სულ მეტად და მეტად დამძიმდება. ჩემი ხედვით, ფაქტობრივად, ჩიხურ მდგომარეობაში ვართ, იმის გათვალისწინებით, რომ ამ მეტად მგრძნობიარე თემაზე საჯაროდ არავინ საუბრობს.

ნამდვილად მოხარული ვიქნები, თუ ჩემი ბლოგი გახდება სტიმული იმისთვის, რომ დავიწყოთ დისკუსია კარსმომდგარ სირთულეებზე - რასაც ვთავაზობ კიდეც მთავრობას, როგორც ჩვენი საერთო სამშობლოს გულშემატკივარი ადამიანი. იქნებ, თავად მთავრობისთვისაც სასარგებლო აღმოჩნდეს, რომ გულწრფელად განუმარტოს თავისი ქვეყნის მოსახლეობას, განვლილი ორი წლის გამოცდილებით, როგორ ერევა ქვეყანა სოციალურ ვალდებულებებს; როგორ ბალანსდება განვითარება და მოსახლეობის სოციალური დაცვა; რა პროგრამები ხორციელდება განვითარების კუთხით; თუნდაც, სამი წლის შემდეგ საიდან გაჩნდება ბიუჯეტში თანხა მეცნიერებისა და განათლების (თუ სხვა სფეროს) რეფორმის დასაფინანსებლად.

არაფერი მითქვამს იმ დარგებზე, რომლებზეც ბევრი არაფერი ვიცი. იქნებ მართლაც არსებობს განვითარების დიდი პერსპექტივა, რაც ჩემნაირი დილეტანტის თვალით არ ჩანს? ან იქნებ დიალოგში ისეთ საკითხებზე შეთანხმებაც გახდეს შესაძლებელი, დღეს რომ შეუძლებლად გამოიყურება?

ძვირფასო მთავრობავ, თქვენ აგვიხსენით და ჩვენ ყურადღებით მოგისმენთ. მჯერა, რომ საუბრის დაწყება საფრთხეებსა და პერსპექტივებზე თქვენ არანაკლებ გჭირდებათ, ვიდრე - ჩვენ.

ხოლო უფრო მეტი კეთილგანწყობით დიალოგის შეთავაზება, ვიდრე მე ამ ბლოგით ვცადე, მგონი, შეუძლებელია.


დაუპირისპირდება თუ არა ირაკლი ალასანია ბიძინა ივანიშვილს?

Georgia -- Giorgi Tskhadaia, blogger

NDI-ის მიერ გამოქვეყნებულ საზოგადოებრივი განწყობების კვლევაში, რომელზეც წინა ბლოგპოსტში უკვე ვისაუბრე, არის ქართველი პოლიტიკოსების რეიტინგიც. ამ რეიტინგში თავდაცვის მინისტრი ირაკლი ალასანია პირველ ადგილს იკავებს.

 

ალასანია გამოკითხულთა 60% მოსწონს. მას კვალდაკვალ მისდევს პრემიერ-მინისტრი ირაკლი ღარიბაშვილი, რომელიც 54% მოსწონს. ეს დიდი ალბათობით გულისხმობს არა მხოლოდ პიროვნულ სიმპათიას, არამედ ალასანიას პოლიტიკური შეხედულებებისადმი სიმპათიასაც. ალასანიას პოლიტიკური შეხედულებები კი ორი მთავარი ნიშნით განსხვავდება „ქართული ოცნების“ გენერალური ხაზისგან:

  1. საგარეო პოლიტიკური თვალსაზრისით, ალასანია უფრო მეტად პროდასავლურია, ვიდრე „ქართული ოცნება“ - გაცილებით უფრო მეტი ახლო კავშირი აქვს ამერიკელ და ევროპელ კოლეგებთან (განსაკუთრებით მაინც ალბათ უფრო ამერიკელებთან);
  2. შიდაპოლიტიკური თვალსაზრისით, ალასანია უფრო მეტად შეგვიძლია მივიჩნიოთ რეფორმებზე ორიენტირებულ პოლიტიკოსად, რომლისთვისაც საგარეო პოლიტიკური მიზანი - დასავლეთთან დაახლოება - გულისხმობს ქვეყანაში გარკვეული ტიპის რეფორმების გატარებას.  ეს რეფორმები ზოგ შემთხვევაში მოსახლეობის გარკვეული ფენებისთვის მტკივნეულია (მაგალითად, როგორც პოლიციის და განათლების რეფორმა იყო წინა ხელისუფლების დროს), მაგრამ აუცილებელია იმისთვის, რომ საზოგადოება განვითარდეს.

ის ფაქტი, რომ ალასანიას „ქართული ოცნების“ წევრებს შორის ყველაზე მაღალი რეიტინგი აქვს, ჩემი ღრმა რწმენით, სწორედ იმაზე მიუთითებს, რომ საქართველოს მოსახლეობას ახლა ყველაზე მეტად სურს იხილოს ისეთი პოლიტიკოსი, რომელიც რეფორმებზეც იქნება ორიენტირებული და „ნაციონალური მოძრაობის“ დანაშაულებებს და შეცდომებსაც არ გაიმეორებს. NDI-ის რეიტინგის მიხედვით თავად „ნაციონალურ მოძრაობას“ ღიად მხოლოდ გამოკითხულთა 11% უჭერს მხარს.

ერთი სიტყვით, დღესდღეობით ალასანია იდეალურად ასახავს ქართველი ამომრჩევლის უმრავლესობის შეხედულებებს: პროდასავლურია, რეფორმებზეა ორიენტირებული და დემოკრატია. ახლა მხოლოდ ისღა დარჩა საკითხავი, რამდენად აქვს მას რესურსი იმისთვის, რომ მომავალში საკუთარი ძალებით მიაღწიოს წარმატებას არჩევნებში.

პირველ რიგში, აქ საუბარი მაქვს ფინანსურ რესურსზე. ასეთი ალასანიას არ გააჩნია და დამატებით პრობლემას ის ქმნის, რომ ის, ვისაც ფინანსური რესურსები გააჩნია, - ბიძინა ივანიშვილი, - ირაკლი ღარიბაშვილზე აკეთებს ფსონს. ქართული დემოკრატიის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გამოცდა იქნება ის, თუ რამდენად შესაძლებელია ხალხის გაერთიანებულმა ნებამ მსხვილი კაპიტალის ინტერესები დაამარცხოს. ამ თვალსაზრისით, მთავარი ბრძოლები ჯერ კიდევ წინ არის.

მეორე პრობლემა, რაც ალასანიას შეექმნება, არის ის, რომ გაუჭირდება კოალიციის ზუსტად შერჩევა. ამ რეიტინგებიდან კარგად ჩანს, რომ ამომრჩეველს ალასანია მხოლოდ გარკვეული პირობით მოსწონს: როგორც „ქართული ოცნების“ წევრი (ირაკლი ღარიბაშვილი გამოკითხულთა ნახევარზე მეტს მოსწონს, ასევე, კარგი რეიტინგი აქვთ დავით უსუფაშვილს და დავით ბაქრაძესაც). თუ ალასანია ოდესმე გადაწყვეტს, რომ დამოუკიდებლად იყაროს კენჭი არჩევნებზე, ეს აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს.

მესამე და, ჩემი აზრით, ძალიან მნიშვნელოვანი პრობლემა უკავშირდება თავად ირაკლი ალასანიას პიროვნებას. ჯერჯერობით მას ლიდერის თვისებები არ გამოუვლენია. მართალია, იგი დღესდღეობით საქართველოში ყველაზე  პოპულარული პოლიტიკოსია, მაგრამ ამას არანაირი მნიშვნელობა არ ექნება, თუ კრიტიკულ მომენტში თავად არ გადაწყვეტს ამ მხარდაჭერის გამოყენებას პოლიტიკურ ასპარეზზე.

ასეა თუ ისე, ეს საკითხი დღის წესრიგში აუცილებლად დადგება. ამ დროისთვის ალასანია (ან რომელიმე სხვა პოლიტიკოსი, რომელიც მის მსგავს სიტუაციაში აღმოჩნდება, მაგალითად, მარგველაშვილი), მზად უნდა იყოს ურთულესი ბრძოლისთვის. „ქართული ოცნების“ და ბიძინა ივანიშვილის რეიტინგი დღითიდღე ეცემა და, როგორც უკვე ერთხელ აღვნიშნე, ეს რამე ერთჯერადი მოვლენების მიმართ კი არა, ზოგადად სისტემის მიმართ არსებული უკმაყოფილებაა. ადრე თუ გვიან ასეთი უკმაყოფილება ძალიან ძლიერ რყევებს გამოიწვევს კოალიციაში. ამ რყევების შედეგი კი უკვე პიროვნულ ქარიზმაზე, პოლიტიკურ უნარებზე და ორგანიზაციულ თუ ფინანსურ რესურსებზე იქნება დამოკიდებული.


1990-იანები, რომელიც მუდამ ჩვენთანაა

პირველი გვამი, რომელიც უშუალოდ, ახლოდან ვნახე, ჩემი ნაცნობი ბიჭის იყო. თავისი სახლის წინ მოკლეს მეზობელი უბნის ბიჭებმა. „მთელი აბოიმა ჩააცალესო“, ჩურჩულებდა პანაშვიდებზე მოსული ხალხი. „აბოიმა“ რა იყო, კარგად არ მესმოდა, მაგრამ ამ ფრაზას მეც აცრემლებული ვიმეორებდი.

მაშინ ის ბიჭი დიდად მეჩვენებოდა. ვაკის ერთ-ერთი ელიტარული სკოლის მოსწავლე იყო და პოპულარულ ბიჭად ითვლებოდა, თავის მეგობრებთან, ან, როგორც მაშინ ამბობდნენ, „სასტავთან“ ერთად. არადა, მგონი სულ ერთი წლით იყო ჩემზე უფროსი. როცა მოკლეს, მაქსიმუმ თექვსმეტი წლისა იქნებოდა.

მერე მიჰყვა და მიჰყვა. კლასელი, პარალელურკლასელი, სკოლელი, მეზობელი ბიჭების მიერ ერთმანეთის უმოწყალოდ ხოცვის ამბები ისე გახშირდა, რომ რაღაცნაირად საზარლად ჩვეულებრივი გახდა. გვწყინდა, განვიცდიდით, ვტიროდით - მაგრამ აღარ გვიკვირდა, თავზარს აღარ გვცემდა.

ხშირად მკვლელის ვინაობაც ვიცოდით. გვესმოდა, რომ ის „პაბეგშია“, მოკლულის მეგობრების შურისძიებას გაქცეული. ისეც ხდებოდა, რომ მკვლელად მიჩნეულ ბიჭს უცებ ძვირფასი უცხოური მანქანით მოსეირნეს დავინახავდით თბილისის ცენტრში. გავლენიანი მამების კონტაქტების და ფინანსების წყალობით ასეთ ბიჭებს პატიმრობა არ ემუქრებოდათ.

ძალადობა სხვაგვარად აისახებოდა გოგოების ბედზე. ძალით მოტაცება, გათხოვება, ორსულობა, შემდეგ ქმრისგან ცემა, გაშორება ან დაქვრივება ჩვეულებრივზე ჩვეულებრივი ამბავი იყო. პირადად მე ამ უბედურებას გადავურჩი - ჯიმ მორისონში შეყვარებული, მსუქანი და სათვალიანი გოგო ვიყავი, ტიპური თინეიჯერული დეპრესიით და ბიჭები დიდად არც მე მაინტერესებდა და არც მე - მათ. მაგრამ ჩემს გარშემო არასრულწლოვან გოგონებს ერთმანეთის მიყოლებით ენგრეოდათ ცხოვრება.

ასე დამთავრდა ბავშვობა ჩემი თაობისთვის. ასეთ გარემოში გავხდით სრულწლოვანები. გარემოში, რომელშიც არც ერთი უმთავრესი მორალური იმპერატივი აღარ მუშაობდა. ძალადობა, მკვლელობა და კორუფცია ყოველდღიური ყოფის ნაწილი იყო და თან ისე, რომ ამის შემზარაობასაც ვეღარ ვაცნობიერებდით. პირიქით - ეს ყველაფერი მაჩოისტური რომანტიკის პერვერსიულ საბურველში იყო გახვეული.

ეს განსაკუთრებით ერთ სოციალურ ფენას ეხება - იმ ჯგუფებს, „ელიტას“ რომელსაც ვუწოდებთ ხოლმე. კი, იმპერიის კოლაფსმა, სამმა ომმა, ძალადობამ, განუკითხაობამ, იარაღმა და ნარკოტიკებმა უმძიმესი დაღი ნამდვილად მთელ თაობას და მთელ ქვეყანას დაგვასვა სოციალური კუთვნილების მიუხედავად. მაგრამ ეს ტრაგიკული ვითარება განსაკუთრებული მანკიერებით მაინც თბილისის ცენტრში წარმოჩინდა. იქ, სადაც აშკარა იყო პრივილეგირებული სტატუსიდან გამომდინარე დაუსჯელობა და უპასუხისმგებლობა. იმ უბნებში, რომლებიც ელიტარული ოჯახების შვილებმა და შვილიშვილებმა აღვირახსნილი ძალადობის სფეროდ და სხვადასხვა “საძმოს” თუ დაჯგუფების სათარეშო სივრცედ გადააქციეს.

დღეს - ბევრი წლის შემდეგ - მაშინ მიღებული ტრავმების გააზრებისგან კვლავაც შორს ვართ. გადალახვისგან - მით უმეტეს. „ბნელი 1990-იანები“ მყარ სტერეოტიპად ჩამოყალიბდა, ზედაპირზე მოტივტივე კლიშეებით: “ყაჩაღობა”, „უშუქობა“, „ომი“, „პურის რიგი“, „მხედრიონი“... მაგრამ ამ კლიშეების მიღმა შესვლას და მტკივნეული კითხვების დასმას ვერ ვახერხებთ.

შეიძლება იმის გამოც, რომ ვგრძნობთ - კითხვას, მაინც რამ მოიტანა ძალადობის ასეთი აღზევება, ვერც ცალსახა პასუხებს გავცემთ და ერთი კონკრეტული დამნაშავის გამოძებნაც გაგვიჭირდება. ცხადია, ადამიანის - თანატოლის - მოკვდინების ჩვეულებრივ ამბად ქცევაზე და მოძალადეების რომანტიზაციაზე პასუხი უწინარესად ჩვენივე თაობამ უნდა აგოს - თუმცა მაშინ უმწიფარი ბავშვები ვიყავით და ჭკუა დიდად არ მოგვეკითხებოდა. პასუხისმგებლობის დიდი წილი მოდის ჩვენი მშობლების თაობაზეც - მათ ფუნდამენტურად გვიმტყუნეს, ვერ დაგვიცვეს და, ფაქტობრივად, მარტო დაგვტოვეს ძალადობის პირისპირ. მაგრამ მათი გაგებაც შეიძლება - გვიანდელი საბჭოეთის ყოვლისმომცველ სიყალბეში და ზედაპირულ კეთილდღეობაში გაზრდილები, თავად აღმოჩნდნენ უმწეოები სისტემის კოლაფსის პირობებში. ყველაზე დიდი დამნაშავეები კი ალბათ მაინც ქვეყნის ლიდერები იყვნენ - შევარდნაძის პერიოდის პოლიტიკური “ელიტა.” ისინი, ვინც პოლიტიკა, კრიმინალი და კორუფცია ერთმანეთისგან განუყოფლად აქცია, ქვეყანა ომებს გააჩანაგებინა და იარაღი და ნარკოტიკები მასობრივად გახადა ხელმისაწვდომი. მაგრამ, მეორე მხრივ, სხვა აბა რის გაკეთება შეეძლოთ. ისინი ხომ თავად წარმოადგენდნენ საბჭოეთის ძალადობრივი სისტემის, კორუფციული სტრუქტურების და კრიმინალური სამყაროს ნაყოფს.

მოკლედ, კითხვებს - რატომ გადავეშვით ძალადობის უფსკრულში, რატომ გახდა მკვლელობა ურბანული ყოველდღიურობის ნაწილი, რატომ მოხდა ეს მაინცდამაინც პოსტსაბჭოთა საქართველოში - მარტივად ვერ გავცემთ პასუხს. საამისოდ ბევრი კომპლექსური ფაქტორის გააზრება მოგვიწევს - იქნება ეს საბჭოთა წარსულით განპირობებული მორალური ვაკუუმი; ის მანკიერი გავლენა, რომელიც “კაცურობის” დომინანტურ განსაზღვრებაზე საბჭოთა ციხეების ნაყოფმა, კანონიერი ქურდების ინსტიტუტმა იქონია; თუ ის წარუშლელი შთაბეჭდილება, რომელიც ჩემი თაობის კოლექტიურ წარმოსახვაზე მოახდინა განგსტერების და მაფიოზების რომანტიზაციამ ამერიკულ კინოში - ისეთ ფილმებში, როგორებიცაა “ერთხელ ამერიკაში” და “ნაიარევი სახე.”

მაგრამ, სირთულეების მიუხედავად, ამ თემებზე ფიქრი და ლაპარაკი მაინც უნდა დავიწყოთ. გაცნობიერების, რაციონალიზაციის, თვალის გასწორების გარეშე, განდევნილმა და მიჩქმალულმა ტრავმებმა სხვადასხვა, ხშირად შენიღბული ფორმით იცის დაბრუნება - რაც ჩვენს თავზე უკვე არაერთხელ გამოვცადეთ.

ამ ჭრილში თუ შევხედავთ, სწორედ ამ ტრავმის გამოძახილი იყო წინა ხელისუფლების პირობებში შექმნილი რეალობა. ლოზუნგები - “ნულოვანი ტოლერანტობა” და “ყველანი ციხეში”; აღტკინება, რომ “წესრიგი დამყარდა” და “სახელმწიფო შედგა”; ფეტიშის რანგში აყვანილი სახელმწიფოს ძალისმიერი მექანიზმები და მანტრასავით გამეორებული ბანალური ჭეშმარიტება - რომ “თანამედროვე სახელმწიფოში მთავრობა უნდა ფლობდეს მონოპოლიას ლეგიტიმურ ძალადობაზე”. სწორედ განუკითხაობისგან, დაუსჯელობის სინდრომისგან და კრიმინალისგან ჩვენმა დაღლილობამ მოიტანა ის, რომ ასე სწრაფად გადავვარდით მეორე უკიდურესობაში. ქუჩებში, ყოველდღიურ საზოგადოებრივ ყოფაში ძალადობა და კრიმინალი ნამდვილად შემცირდა; მაგრამ მალე უკვე თავად სახელმწიფო მოგვევლინა თავზეხელაღებულ და უკონტროლო მოძალადედ.

და ამავე ტრავმის შედეგებს ვიმკით დღესაც - როცა გახშირებული ძალადობის, მკვლელობების, დაჭრის შესახებ ინფორმაციის მიღებისას “90-იანებში დაბრუნების” შიში გვიპყრობს. ეს შიში, თავისთავად, ირაციონალურია - ორჯერ ვერც ერთ მდინარეში შევალთ და, საბედნიეროდ, ვერც იმ მანკიერ და ტრაგიკულ ათწლეულში დავბრუნდებით. მაგრამ თავად განცდა, რომ დღესაც ძალადობრივ გარემოში ვცხოვრობთ, რეალურია და ლეგიტიმური. მარტო ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში სულ მცირე ექვსი ადამიანის მკვლელობის შესახებ შევიტყვეთ.

ეს, სამწუხაროდ, არ ესმის დღევანდელ ხელისუფლებას, რომელიც შემაშინებელი არაკომპეტენტურობის გამო უკვე კომიკურ ფიგურად ქცეული მინისტრის პირით ირწმუნება, რომ ყველაფერი კარგადაა და კრიმინალი “შესანიშნავ მდგომარეობაშია”. სხვა ბევრი პრობლემის მსგავსად, ეს საკითხიც პოლიტიკურ კონიუნქტურას ეწირება. ძალადობის გახშირების განცდის შექმნას ხელისუფლება მედიას და ოპოზიციურ ძალებს აბრალებს და გულგრილად ამბობს უარს რეალობის აღიარებაზე. შინაგან საქმეთა სამინისტრო დიდი ხნის განმავლობაში საერთოდ არ აქვეყნებდა კრიმინალის შესახებ სტატისტიკურ ინფორმაციას; როცა დათმო და გამოაქვეყნა, ჟურნალისტებმა მონაცემებში დანაშაულის რაოდენობის ხელოვნურად შემცირების ტენდენცია აღმოაჩინეს.

ამასობაში კი წინა ხელისუფლების და მისი მომხრეების მხრიდან სულ უფრო და უფრო ომახიანად ისმის მინიშნება, რომ უწინდელი ვითარება სწორი და მართებული იყო. რომ რეპრესიული სისტემით და ციხეებში არაადამიანური ყოფით თუ არ დაგვაშინეს, ჩვენში კრიმინალი არასოდეს აღიკვეთება.

და სწორედ ესაა ძალიან სახიფათო. სწორედ ამ უკიდურესობებს - “კრიმინალი შესანიშნავ მდგომარეობაშია”-ს და “ცოცხების გარეშე არაფერი გამოვა”-ს შორის მერყეობა მოწმობს, რომ კვლავაც არ შეგვიძლია თვალი გავუსწოროთ და მართლა ვებრძოლოთ ძალადობას, რომელიც უკვე ათწლეულებია ჩვენი კოლექტიური ყოფის განუყოფელ ნაწილადაა ქცეული. ხელისუფლებას ნება და კომპეტენცია არ ჰყოფნის ძალადობას და კრიმინალს კანონის ფარგლებში და, ამავე დროს,   გადამწყვეტად და სიღრმისეულად დაუპირისპირდეს; საზოგადოება ამაზე არ ფიქრობს და არ საუბრობს; წესით, მორალური ღირებულებების მთავარი დამცველი, ეკლესია კი ერთი წლის წინ, 17 მაისს, თავად მოგვევლინა სიძულვილით შთაგონებული ძალადობის ბაკქანალიის მთავარ სულისჩამდგმელად. ყოფილი თუ მოქმედი ქმრების მიერ ცოლების სერიულად დახოცვის ფონზე, ეს ინსტიტუტი ოჯახურ ძალადობაზე არ ლაპარაკობს - საჯაროდ, ყოველ შემთხვევაში. პირიქით, ისევ ქალებს მოუწოდებს ქმრების მიმართ მორჩილებისკენ.

არადა, წესით, ახლა ორი რამაა საჭირო - ჯერ თავად პრობლემის აღიარება და შემდეგ უკვე მის მიზეზებზე დაფიქრება. ეს არ იქნება ადვილი საქმე; იოლად ვერ ამოვეფარებით მარტივ არგუმენტს, რომ ძალადობას და კრიმინალს უმძიმესი სოციალური ფონი, სიღარიბე და უმუშევრობა იწვევს. ეს თავისთავად სწორია - კრიმინალთან ბრძოლაში ახალ-ახალი ციხეების აშენებაზე და სასჯელის გამკაცრებაზე უფრო ეფექტიანი შედეგი მოაქვს სოციალური პირობების გაუმჯობესებას, ხალხის დასაქმებას და საზოგადოებაში მათ ინტეგრაციას. მაგრამ, სოციალური და ეკონომიკური მიზეზების გარდა, ჩვენში ძალადობას - საუბედუროდ - კულტურული საფუძვლებიც აქვს. ჩემს ბავშვობაში ეს ნათლად გამოჩნდა - მაშინ, როცა სწორედ ქალაქის ცენტრალური, „ელიტარული“ უბნები გადაიქცა „საძმოების” მიერ ერთმანეთის ხოცვის სივრცედ. და ნათლად ჩანს დღესაც, როცა საზოგადოება გულგრილად, შემგუებლურად და ზოგჯერ რომანტიკულადაც კი ეკიდება აგრესიის თუ ძალადობის გამოვლინებას.

ამიტომაც მგონია, რომ პირველ რიგში ეს კულტურული კოდები უნდა შეიცვალოს. აღარ უნდა ითვლებოდეს, რომ ძველბიჭური აგრესია და “კაცური” გარჩევები ვაჟკაცური და რომანტიკული ამბავია, სიძულვილის დანაშაული - გარდაუვალი რამ, ხოლო ოჯახური ძალადობა ჩვენ - საზოგადოებას და სახელმწიფოს - არ გვეხება. უნდა შეიცვალოს საკუთრივ “კაცურობის” განსაზღვრებაც - აგრესიის კულტივაციის ნაცვლად, პატარა ბიჭებს პასუხისმგებლობა, თანაგრძნობა და განსხვავებულის პატივისცემა უნდა ვასწავლოთ. ახლა სწორედ ეს არის ყველაფერზე მნიშვნელოვანი. თუ გვინდა, რომ ჩვენმა შვილებმა მაინც იცხოვრონ მშვიდ და მშვიდობიან საზოგადოებაში.

მაგრამ აქამდე ჯერ ძალიან შორია. დღეს ვცხოვრობთ გარემოში, რომელშიც ფიზიკურად ისჯება ერთ წლამდე ასაკის (!) ბავშვების 19 პროცენტი, თერთმეტ წლამდე ასაკში კი ძალადობა უკვე თითქმის 80 პროცენტს აქვს გამოცდილი - სკოლაში ბულინგი იქნება ეს, თუ სახლში განცდილი აგრესია. გაეროს ბავშვთა ფონდის მიერ გამოკითხული მოქალაქეების თითქმის ნახევარი ბავშვთა მიმართ ძალადობას დასაშვებად მიიჩნევს და თვლის, რომ ფიზიკური დასჯის გარეშე ბავშვი “გაფუჭდება”.

ძალადობა კი, მოგეხსენებათ, ციკლურია - მოძალადეთა დიდი ნაწილი თავის დროზე, ბავშვობაში, თავად იყო ძალადობის მსხვერპლი. შესაბამისად, გადამწყვეტი და რადიკალური ცვლილებების გარეშე, ძალადობის მანკიერ წრეს არც ჩვენს შემდგომ თაობებში უწერია გაწყვეტა. 1990-იანები, როგორც ჩანს, კიდევ დიდხანს იქნება “ჩვენთან.”

სექტემბერი 2014

კალენდარი

ბლოგერები

სხვა მასალები

რატომ ჩადის უკრაინელი ლიდერი ვაშინგტონში?

პრეზიდენტი პეტრო პოროშენკო აშშ-ის დედაქალაქში პირველი ოფიციალური ვიზიტისთვის ემზადება. ექსპერტები მის პრიორიტეტებს აფასებენ.
გაგრძელება

აუდიო დავით ვანიშვილის მეორედ დაკავება

​სოფელ ხურვალეთში მცხოვრები 84 წლის დავით ვანიშვილი რუსეთის მესაზღვრეებმა საკუთარ ნაკვეთში დააკავეს. მის მეუღლეს, ვალია ვანიშვილს, ამის შესახებ დე ფაქტო რესპუბლიკის წარმომადგენლებმა ცოტა ხნის წინ აცნობეს.
გაგრძელება

აუდიო უკრაინა: „საგანგებო სტატუსი“ და ისტორიული მომენტი პარლამენტში

უკრაინის პარლამენტის მიერ დამტკიცებული საგანგებო სტატუსი ითვალისწინებს სამი წლით ფართო ავტონომიის მინიჭებას დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქების ზოგი ნაწილისათვის.
გაგრძელება

დავით ლორთქიფანიძე კარნეგის ფონდში

ვაშინგტონში გამართული შეხვედრის თემა იყო „საქართველოს ევროპული მისწრაფებები - მომავლის შენება რეზონანსული წარსულით“.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული