ოთხშაბათი, 23 ივლისი, 2014 თბილისის დრო 20:01

ბლოგები

ივნისი 2014

თვალ-ყური და კარიერა

დავიწყე წერა და მივხვდი, რომ არის საკითხები, რომლებსაც სიტყვებით ვერ ვხსნი. ერთი კარგი რუსულ-საბჭოთა ფილმია, კარგი კი არა, ძალიან კარგი, ილია ავერბახის “სხვისი წერილები”. ახალგაზრდა, სასოწარკვეთილი და გარემოს უხამსობისგან დაღლილი მასწავლებელი თავის მასწავლებლებს ესტუმრება, მოხუც ცოლ-ქმარს, იმათ, რეპრესიები რომ გადაიტანეს და საკუთარ თავზე გამოსცადეს “რეჟიმი”. “მე ცუდი მასწავლებელი ვარ, მე ვერ ვუხსნი მათ, რომ სხვისი წერილების წაკითხვა არ შეიძლება” - ეუბნება გულგატეხილი. “რა ახსნა უნდა მაგას, არ შეიძლება და მორჩა!” - ასეთია პასუხი. მაგრამ ეს პასუხი, პრინციპში, არაფერს ნიშნავს.
 
გამახსენდა და თავი დავანებე წერას იმაზე, რომ არ შეიძლება დათანხმდე ჟიურის წევრობაზე პუტინ-მიხალკოვის კინოფესტივალს. არ შეიძლება და მორჩა. დავანებე თავი, რადგან მივხვდი, რომ არის რაღაცები, რასაც ქართველ ხელოვანს ვერ აუხსნი. მაგრამ მაინც წვალობ - გენანება ეს კარგი ხელოვანიც, ქართული კინოც და ეს ქვეყანაც, ვერაფრით რომ ვერ გამოდის „რეჟიმის“ ტყვეობიდან.
 
იქნებ ცოტა დავაფრთხოთ-მეთქი ვიფიქრე. ვუთხრათ, რომ რუსეთში ამ კომპრომისით მართლაც შესაძლებელია გაიკეთო კარიერა. მოსკოვის ფესტივალის ჟიურის წევრობა რაღაცას ნიშნავს “ნოვი რუსკისთვის”, რომელიც ახალ ფილმს დაგიფინანსებს და იმ ფილმში იტყვი შენს სათქმელს (აბა საქართველოში რა ხეირია კინოს გადაღება?) - დიდი ბაზარია და შანსიც მეტია იცხოვრო შენი პროფესიით და, შენი ზოგიერთი, არანაკლებ ნიჭიერი კოლეგისგან განსხვავებით, იძულებული არ გახდე, კულტურის ამბები წაიყვანო ტელევიზიით, რათა არსებობის საშუალება გქონდეს, მაგრამ ეს ფაქტი, ეს კომპრომისი შენი ბიოგრაფიის ნაწილი გახდება და საეჭვოა ამის მერე, რაც უნდა გააკეთო, სულ შედევრი რომ გადაიღო, არ მოგაძახოს ვინმემ - როგორ უნდა მჯეროდეს შენი ჰუმანიზმის, როცა დათანხმდი, მონაწილეობა მიგეღო იმ ადამიანების „ივენთში“, რომლებიც სიძულვილს ქადაგებენ, ციხეში სვამენ სხვაგვარად მოაზროვნეებს. იმ ადამიანების „ივენთში“, რომლებმაც ცინიკურად დაიპყრეს შენი ქვეყანა და ასიათასობით დევნილი უსახლკაროდ დატოვეს.
 
არ ივარგებს ეს შეშინება. მეტისმეტად ბანალური იქნება და დაგცინებს პათეტიკის გამო. შეიძლება კინოს ისტორიაში მოიქექოს ასეთი კომპრომისები და ასე გაგაჩეროს.
 
არ გამოვა ეს შეშინება, რადგან ბევრია, ძალიან ბევრია ქართველი ხელოვანი, რომლისთვისაც უცხო ენაა კონფორმიზმზე საუბარი. ისინი ბევრნი არიან! მათ ხელშია “კულტურის ინდუსტრია”. ისინი ერთმანეთს უჭერენ მხარს. ესაა “ერთი ჯიში”, რომელსაც სხვებზე მეტად უნდაკარგი ცხოვრება. ასე ცხოვრობდნენ საბჭოთა ეპოქაში - პარტიის წევრები ხდებოდნენ, ცეკაში ესწრებოდნენ საგანგებო თათბირებს, ერთს ამბობდნენ თავიანთ ფილმებში, სპექტაკლებში, სიმფონიებში და ცხოვრობდნენ სხვანაირად. საბჭოთა კავშირი რომ დაინგრა, ბევრი მათგანი “მხედრიონსაც” კი შეეკრა, რადგან საფრთხე დაემუქრა მათ კომფორტსა და კეთილდღეობას, მათ საგზურებს და მათ “პაეზდკებს”.  შეეკრა ყაჩაღებს და ასე გააგრძელა ძალაუფლებასთან არშიყი - დიდი ჯვარი დაიკიდეს და პარტბილეთი არ გადააგდეს. არ იცოდნენ ჯერ, რაში გამოადგებოდათ.
 
მერე მოვიდნენ მათი შვილები. ახალი ნახეს, ახალს მოუსმინეს, მაგრამ ცხოვრების წესი არ შეცვალეს. ჯიშიანი ძაღლებივით იყნოსეს სად იყო სარჩელი და ასე გააგრძელეს ფილმების გადაღება, სპექტაკლების დადგმა და მუსიკის წერა. ამავე დროს იცოდნენ, რომ ეს “ჯიში” სასტიკია. მას თუ დაუპირისპირდი და მისი ცხოვრების წესი თუ არ გაიზიარე, გაგთელავს და მარტო დაგტოვებს. ქართველ ხელოვანთ კი ოდითგანვე ეშინოდათ მარტოობის. ქართველ ხელოვანთ ოდითგანვე არ სჯეროდათ, რომ მარტოობა მადლია. ნიკო ფიროსმანი ხომ მათთვის მხოლოდ და მხოლოდ ეგზოტიკა იყო.
 
მაგრამ კარგმა ყნოსვამ თანდათან იმოქმედა მათ თვალსა და ყურზე. ყნოსვას არ უჩიოდნენ, მაგრამ მათ გარშემო რა ხდებოდა, უბრალოდ, ვეღარ ხედავდნენ. კარგმა ყნოსვამ პირდაპირ დაარტყა გულში და უგრძნობელი გახადა ეს ხალხი. ლიტერატურა გაივსო “ორნამენტებით”, კინო - თვითკმაყოფილი ნარცისიზმით, თეატრი - ლაზღანდარობით. ქვეყანას ტკივა, მათ კი არ სტკივათ. ადამიანებს დაერივნენ “ტაბურეტკებით, სცემენ ბავშვებს და ქალებს, იტყუებიან, იგინებიან, ერთმანეთს სახეში აფურთხებენ, ისინი კი “ორნამენტებზე” ფიქრობენ, რადგან ვეღარ ხედავენ. უბრალოდ, ვეღარ ხედავენ!
 
კშიშტოფ კიშლოვკის სულ არაფერი რომ არ გადაეღო თავის ცხოვრებაში, ერთი კადრით მაინც დარჩებოდა კინოს ისტორიაში, აი იმ კადრით, მუდმივად რომ იმეორებს თავის ფილმებში: მოხუცი ქალი ცარიელი ბოთლებით ხელში ნელა და გაჭირვებით მიდის სანაგვე ყუთთან. ძლივს დადის. იტანჯება. წამებაა ეს! მარტოობის ტრაგედიაა, რომელსაც დანახვა უნდა, კარგი თვალი და, ცხადია, კარგი გული უნდა. მეტი არაფერი!
 
მაგრამ მაინც არ გამოვა იმის ახსნა, თუ რატომ ჯობია წაიყვანო კულტურის ბლოკი ტელევიზიაში მოსკოვის კინოფესტივალის ჟიურის წევრობას. ბოლოს და ბოლოს გეტყვის, მორალს რომ მიკითხავ შენს თავს მიხედეო, აუცილებლად მიაგნებს მსგავს კომპრომისს შენს ცხოვრებაში, იმასაც მიაყოლებს, შენ რა, არ გიყვარს კარგი ცხოვრებაო? და დამთავრდება ყველაფერი. ის დარჩება იქ, სადაც არის. შენ დარჩები შენს “ჯიშთან”, რომელიც უკეთესი გგონია.
 
მაგრამ ჩემი “ჯიში” მართლა უკეთესია. მე ჩემი მეგობრები არ მაპატიებდნენ პუტინის ფესტივალის ჟიურის წევრობას. უბრალოდ, ზურგს შემაქცევდნენ და დამტოვებდნენ მარტო. თუმცა მარტო რატომ? პუტინთან და მიხალკოვთან ერთად, მომავალი პროექტების დაფინანსების მოლოდინში. ამიტომ თავს უფლებას ვაძლევ გავიმეორო, არის რაღაცები, რისი გაკეთებაც არ შეიძლება. არ შეიძლება და მორჩა!

„სულიერება“ უსულოთა, ანუ მართლმადიდებლური კაპიტალიზმი

„იესომ კი უთხრა თავის მოწაფეებს: ჭეშმარიტად გეუბნებით თქვენ: ძნელია მდიდრისათვის ცათა სამეფოში შესვლა. კიდევ გეუბნებით თქვენ: უმალ აქლემი გაძვრება ნემსის ყუნწში, ვიდრე მდიდარი შევა ღვთის სამეფოში“ (მათე 19, 23-24).
 
კაპიტალიზმი, როგორც რელიგია, მართლმადიდებლობა, როგორც კაპიტალიზმი
 
მართლმადიდებლობა საქართველოში კაპიტალიზმის ბოლო და ყველაზე მეტად ამაღლებული სტადიაა. ბოლოობაში იგულისხმება არა კაპიტალიზმის საბოლოო სტადია, რომლის იქით აღარაფერი უნდა იყოს, არამედ მისი აქამდე უცნობი და ახალი გამოვლინება. კაპიტალიზმის ამაღლებულობა კი ნიშნავს მის რელიგიად შენიღბვას, ყოფითი კეთილდღეობისა და ქონების დაგროვების პროფანული ლტოლვების რელიგიურ კატეგორიებში გამოსახვას, სუბლიმაციას. კაპიტალიზმი საქართველოში მართლმადიდებლობად მოინათლა და რელიგიური საბურველით შემოსილი გამოჩნდა ისტორიის ასპარეზზე. მიუხედავად მისი ამაღლებული მჭევრმეტყველებისა, კაპიტალიზმის ღირებულებათა სისტემა და ძირითადი პრინციპები საქართველოშიც ისეთივე მატერიალისტური და სამომხმარებლო შინაარსისაა, ისევე ემსახურება გამდიდრების, მომხვეჭელობისა და სხვათა ექსპლუატაციის ინსტინქტების დაკმაყოფილებას, როგორც მისი სხვა, არამართლმადიდებლური და კლასიკური ვარიანტები.
 
თითქმის ერთი საუკუნის წინ გერმანელმა თეორეტიკოსმა ვალტერ ბენიამინმა პირველმა გამოთქვა მოსაზრება, რომ კაპიტალიზმი არათუ წააგავს რელიგიებს გარკვეული ნიშნებით, არამედ თავადაა რელიგია, რომელსაც არანაირი თეოლოგია და დოგმატიკა არ გააჩნია და მთლიანად შედგება კულტისგან, რომლის მსახურებაც უწყვეტი და ტოტალურია. თუკი რელიგიები, ჩვეულებრივ, ცოდვა-ბრალეულობისგან გამოსყიდვას ემსახურებოდნენ, კაპიტალიზმის, როგორც რელიგიის, ისტორიული სიახლე, ბენიამინის თანახმად, მისი უსაშველო დამვალიანებლობაა: რაც შეიძლება მეტი ვალის აღება, მეტი საქონლის შეძენა და მოხმარება. კაპიტალიზმის ღმერთი არც ტრანსცენდენტულია და არც მკვდარი - ის ადამიანის ცხოვრებაშია ჩართული და საკუთარ სახეს საქონელბრუნვაში, მოხმარებაში, დაგროვებასა და დავალიანებაში აჩენს. ფულის კუპიურებს და სამომხმარებლო საგნებს მასში იგივე მნიშვნელობა აქვს, რაც რელიგიაში რელიკვიებს. არსობრივი პრინციპი, რომლის საფუძველზეც კაპიტალიზმის რელიგიად განხილვაა შესაძლებელი, მისი ის ფუნქციაა, რომელიც აქამდე მხოლოდ რელიგიების პრეროგატივა იყო: კაპიტალიზმი იმავე საზრუნავის, თავსატეხისა და საშფოთველის დაკმაყოფილებას ემსახურება, რაზეც აქამდე მხოლოდ რელიგიები იძლეოდნენ პასუხს.
 
თანამედროვე ქართულ მართლმადიდებლობაშიც შესაძლებელია კაპიტალიზმის ნაირსახეობის დანახვა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მართლმადიდებლობა საქართველოში იმავე საზრუნავის, მოთხოვნილებებისა და საზოგადოებრივ-ეკონომიკური ინტერესების დაკმაყოფილებას ემსახურება, რომელთა რეალიზების სფეროდ, ჩვეულებისამებრ, ეგრეთ წოდებული კაპიტალიზმი მიიჩნევა. შეიძლება ითქვას, რომ მართლმადიდებლობა თანამედროვე საქართველოში არა იმდენად სარწმუნოებაა, რამდენადაც კაპიტალიზმის ქართული ნაირსახეობა; ან, თუ ბენიამინის თეორიულ ხაზს გავყვებით, იმდენადაა რელიგია, რამდენადაც ის კაპიტალიზმია. მართლმადიდებლობა გამოხატავს თანამედროვე ქართველის არა სულიერ სწრაფვებსა და საზრუნავებს, არამედ მის სრულიად მატერიალურსა და უტილიტარულ მოთხოვნილებებს. თანამედროვე ქართულ მართლმადიდებლობას არ გააჩნია არც თეოლოგია, და არც ტრანსცენდეტული, ზეგრძნობითი და გონებით მიუღწეველი განზომილება. თავად ისეთი წარმოდგენაც კი, როგორიცაა 25 წლის წინ გამოგონილი „ზეციური საქართველო“, სრულიად მატერიალისტური ფანტაზიაა: ზეციურ საქართველოში დაჰქრიან ჯიპები, ყველა მართლმორწმუნეს თავისი ჯიპი ჰყავს, აი ისეთი, მიწიერ საქართველოში მათი მოძღვარი-მამაოები რომ „დააგელვებენ“. ეკლესია და სამღვდელოება მრევლის სახე და ნიმუშია, მისი ოცნებებისა და ფიქრების განსხეულება. სამღვდელოება თავისი მატერიალური კეთილდღეობითა და სიმდიდრით, ძვირფასი ავტომანქანებითა და ბინა-სახლებით, ოქრო-ვერცხლითა და პომპეზურობით, უმეცრებისა და უსწავლელობის მიუხედავად, მაღალი ავტორიტეტისა და სოციალური სტატუსისა საშუალო ქართველის ოცნების ხორცშესხმაა. იოლი გზით გამდიდრება და წარმატებულობა, სახელმწიფოსგან მინიჭებული უსასრულო პრივილეგიები, გადასახადებისგან და სამართლებრივი კონტროლისგან თავისუფლება - ყველაფერი, რითაც საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია სარგებლობს, საშუალო ქართველის სურვილებსა და იდეალებს განასახიერებს.
 
თანამედროვე საქართველო იმითაა გამორჩეული და განსაკუთრებული, რომ მასში სულიერების ნიშნებიც კი ძნელად მოიძებნება და თვით მისი რელიგიაც კი მატერიალისტური შინაარსისაა. ესაა ტოტალურად მატერიალურ ღირებულებებსა და სოციალურ სტატუსებზე (რომლებსაც ასევე მატერიალური საგნები განსაზღვრავენ) დაფუძნებული რწმენა-წარმოდგენები, რომელთა რელიგიური შემადგენელი იმდენსვე იწონის, რამდენსაც, მაგალითად, ნაყოფიერების კულტსა თუ პრიმიტიულ ჯადოქრობაში. სულიერების ერთადერთი ფორმა, რომელსაც მართლმადიდებელი ეკლესია სულიერებად ასაღებს, სრულიად მატერიალური ფორმის ქმედებებია: მარხვა, ანუ საკვების მიღება-არმიღება, სანთლების შეძენა და დანთება, საკუთარი სექსუალური ცხოვრების მოძღვრისგან დაპროგრამება, ეკლესიაში სიარული და ფულის შეწირვა „სულის“ სახსნელად...
 
საყოფაცხოვრებო საგნების კურთხევა მათი ფლობის დაკანონებაა, ანუ ერთგვარი გარანტია იმისა, რომ ნაკურთხი ავტომანქანის, ბინის, ავეჯისა თუ სარეცხი მანქანის მესაკუთრეობაში მფლობელს ვეღარავინ შეეცილება. ეკლესიის მხრიდან უტილიტარული საგნების კურთხევა არის ის პარადოქსი, რომელსაც შეუძლია, ეჭვქვეშ დააყენოს ქართული მართლმადიდებლობის რელიგიურობა. ყველა სახის რელიგია, მათ შორის, ქრისტიანობაც, ემყარება საკრალური (ღვთაებრივი) და პროფანული (ყოფითი) სფეროების პრინციპულ გამიჯვნას. საკრალური, ანუ წმინდა (სიტყვა-სიტყვით ნაკურთხი) ნიშნავს საგნის ყოფითი, სამომხმარებლო სფეროდან ამოღებას. საგანი, ადგილი, ცხოველი თუ ადამიანი, რომელიც ნაკურთხია, აღარ ექვემდებარება მოხმარება-გამოყენებას, აღარ მონაწილეობს „ამა სოფლის“ ცხოვრებაში. ნაკურთხი ღვთაების საკუთრებაა და მისი მოხმარება არ შეიძლება. საკრალური საგნების სიმბოლური მნიშვნელობა ტრანსცენდეტული, ყოფითს მიღმა მყოფ სამყაროს რეპრეზენტაციაა, არახილვადის სიმბოლური წარმომადგენლობაა საგანთა სამყაროში.
 
ყოფითი საგნების კურთხევით ეკლესია ერთმანეთში ურევს საკრალურსა და პროფანულ სფეროებს და ამით ავლენს საკუთარ პროფანულ, მატერიალურ-სამომხმარებლო შინაარსს, რომლის მიზან-მიმართულებაც გამორჩენასა და ხეირზე აგებული საბაზრო წესრიგია. ყოფით საგანთა კურთხევით ეკლესია სხვისი მოგებისა და ბიზნესის მეწილე ხდება და, თითქოს სადაზღვევო კომპანია იყოს, ღვთაებრივ მხარდაჭერას ჰპირდება ბიზნესს. კურთხევის „სადაზღვევო ბიზნესი“ იმდენად წარმატებული გამოდგა, რომ 2014 წელს ეკლესიამ საქართველოს უახლეს ისტორიაში ყველაზე წარმატებული ბიზნეს-ოპერაცია ჩაატარა: ჯერ იანვარში მცხეთის სამთავროს მონასტერმა გამოაცხადა, რომ წმინდანად შერაცხული ბერი გაბრიელი, რომლის ნეშტიც სამთავროს მონასტრის ეზოშია დაკრძალული, ორ სურვილს აუსრულებს ყველას, ვინც მის საფლავს შობამდე მოინახულებს. რამდენადაც ოთხდღიანმა ექსპერიმენტმა ყველა მოლოდინს გადააჭარბა და მონასტრის სალაროს ურიცხვი ლარი შემატა, მალე სასწაულმოქმედად გამოცხადებული ბერის ნეშტი საეკლესიო ბიზნესის „საექსპორტო“ პროდუქტად იქცა: თებერვალ-მარტში გაბრიელ ბერის ნეშტმა „მოგზაურობა“ დაიწყო და ბოლოს სამი კვირის მანძილზე თბილისის წმიდა სამების ტაძარში ესვენა. ამ დღეებში, როგორც ვარაუდობენ, ეკლესიამ უფრო მეტი სანთელი, ბერ გაბრიელის ფოტო, ხატი თუ სხვა მსგავსი რელიკვია გაყიდა, ვიდრე მთელი წლის განმავლობაში. ეს იყო ეკლესიის სუფთა მოგება, რომელიც, როგორც დაუბეგრავი ფული, მოხმარდება არა სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივი პრობლემების მოგვარებას, არამედ ეკლესიის გამდიდრებას.
 
მართლმადიდებლობის ეს მესაკუთრული თუ დამსაკუთრებელი სწრაფვა გამოიხატება მოპოვებული ნადავლის სხვისგან, უცხოსგან, კონკურენტისგან შეცილებისა თუ დაკარგვის შიშში. თავად ისეთი ფორმულა, როგორიცაა ქართველი მართლმადიდებლების აღშფოთების გამოხატულება - „სარწმუნოებას გვართმევენ!“ - მიუთითებს იმაზე, რომ სარწმუნოება მათ წარმოუდგენიათ მატერიალურ საგნად, რომელიც წართმევას ან გაცვლას შეიძლება ექვემდებარებოდეს. ამ პანიკური ფრაზით ქართველი მართლმადიდებელი გამოთქვამს იმ მატერიალური კეთილდღეობის დაკარგვის შიშს, რომელიც მას, თავისივე წარმოდგენით, სარწმუნოების მადლით აქვს მოპოვებული. ეს ერთობ კაპიტალისტური კონკურენციის შიში საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას აქცევს ტოტალური ქსენოფობიის იდეოლოგად, რომელიც სხვა რელიგიებსა თუ მისდამი არაკონტროლირებად მოსახლეობაში ხედავს კლიენტურის, ანუ შემოსავლის წყაროების დაკარგვის საფრთხეს. რამდენადაც მართლმადიდებელ ეკლესიას არანაირი სულიერება და სულისმიერი თვითგამოხატვის ფორმები არ გააჩნია, ძალადობა და წამქეზებლობა მისი ერთადერთი სალაპარაკო ენაა. შესაბამისად, სრულიად ლოგიკური იყო ეკლესიის აგრესია ანტიდისკრიმინაციული კანონის მიმართ: დისკრიმინაცია ეკლესიის „სულიერების“ ერთადერთი გამომხატველიღაა, წმიდათაწმიდა უფლებაა, რომელიც მის დაუსჯელობასა და ზეკანონიერებას განაპირობებს. ეკლესიის ეს პრივილეგია, რაც უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საბაზრო თავისუფლების პირობებს, სრულ ჰარმონიაშია კაპიტალისტური ექსპლუატაციის ამოსავალ პრინციპთან, რომელიც მეწარმეს უფლებას უნდა აძლევდეს საკუთარი სურვილისამებრ დაითხოვოს სამსახურიდან დაქირავებული მუშახელი; და თუ ასეთ დროს არსებობს ანტიდისკრიმინაციული კანონი, მას ეზღუდება ექსპლუატაციის უფლება. ინტერესთა ამგვარი ალიანსით საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია კაპიტალიზმის ქართული ვერსიის რელიგიურად შეფერილი დამცავი თუ სადაზღვევო სისტემაცაა და მისი სარეკლამო სამსახურიც, რომელიც ექსპლუატატორებისთვის მუშახელის დისკრიმინაციის წმიდა უფლებას იცავს, ხოლო ექსპლუატირებულებს, შემოწირული ფულისა თუ სხვა საჩუქრების სანაცვლოდ, ზეციერ საქართველოში გამდიდრების იმედს უსახავს.

 
მართლმადიდებლური კაპიტალიზმის გენეალოგია
 
1995 წელს საქართველოს უახლეს ისტორიაში ერთი ღირსშესანიშნავი და უჩვეულო ამბავი მოხდა: თბილისში, მარჯანიშვილის მოედანზე, გაიხსნა პირველი სუპერმარკეტი „ბაბილონი“, რომელიც პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძესთან ერთად, კათალიკოს-პატრიარქმა ილია მეორემ დალოცა. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია უკვე ჩართული იყო პროფანულ ღონისძიებებში (მაგალითად, 1991 წელს ილია მეორემ მაშინდელ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიასთან ერთად გახსნა საქართველოს პირველი ეროვნული ჩემპიონატი ფეხბურთში), სუპერმარკეტის კურთხევამ იმ დროს ჯერ კიდევ ცალსახად სეკულარულ საქართველოში უხერხული ასოციაციები აღძრა სახარებაწაკითხულ ადამიანებში, რომლებსაც იერუსალიმის ტაძრის ტერიტორიიდან იესო ქრისტეს მიერ მოვაჭრეების გამორეკვა გაახსენდათ. რამდენიმე წელიწადში სახელმწიფოსგან დაუბეგრავი და საბიუჯეტო დოტაციაზე მყოფი ეკლესია თავად იწყებს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე მაღაზიათა ქსელების აგებას. თბილისის წმიდა სამების ტაძრის ტერიტორიაზე კი იხსნება თავისი ისტორიული ადგილიდან - რუსთაველის პროსპექტიდან - განდევნილი „ლაღიძის წყლები“. დროის უმოკლეს მონაკვეთში საპატრიარქო საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ მეწარმედ და კაპიტალისტად იქცა.
 
შემთხვევითი არ უნდა იყოს, რომ კაპიტალიზმისა და მართლმადიდებლობის თანამედროვე ვერსიის დაბადება ერთდროულად მოხდა ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირში, როდესაც 1987 წელს, „პერესტროიკის“ პოლიტიკის სახელითა და სოციალისტური და ათეისტური სახელმწიფოს ხელმძღვანელთა ნებართვით, გაჩნდა რელიგიური და საბაზრო-სავაჭრო თავისუფლების პირველი ნიშნები. შეიძლება არც ის ყოფილა შემთხვევითი, რომ ამ წელს საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ყველაზე ცნობილი ქართველი ბანკირი - ილია ჭავჭავაძე - წმინდანად შერაცხა, თუმცა არა როგორც ბანკირი, არამედ როგორც პოეტი და ეროვნული მოღვაწე. საქართველო, რომელმაც რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ვერ მოასწრო კაპიტალისტურ ურთიერთობებზე გადასვლა, ფეოდალიზმიდან პირდაპირ სოციალისტურ წყობილებაში აღმოჩნდა და ამ წყობილების ნგრევის ფაზაში შეუდგა ახალი საზოგადოებრივ-ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემის გამოგონებას. სწორედ ამ ახალი ეპოქის ჩასახვის მომენტში მოხდა მუტაცია: კაპიტალიზმი მოინათლა მართლმადიდებლობად, ხოლო მართლმადიდებლობა ეროვნულობასთან გაიგივდა და ეთნიკურობასთან, ანუ „გენეტიკურ“ ერთობასთან ერთად, ახალი ეროვნული თვითშეგნების მთავარ ფაქტორად იქცა.
 
მართლმადიდებლობის იგივეობა ეროვნულობასთან ამ სარწმუნოების ოფიციალური, დეკლარირებული მხარეა, რომლის ინსცენირებას ის იმდენად წარმატებულად ახერხებს, რომ რელიგიისა და ეროვნულობის სინთეზის ფაქტი ეჭვსაც აღარ იწვევს, ანუ „გენეტიკურად ქართველი“ „გენეტიკურად მართლმადიდებელიცაა“. ის, რაც ამ ფასადსა და ცერემონიებს მიღმა იმალება, არის კაპიტალიზმი, რომელიც მართლმადიდებლობისა და, შესაბამისად, ქართული ეროვნული თვითშეგნების ერთგვარი არაცნობიერია. ცნობიერი ნაწილი, ანუ რაც გარედან ჩანს, წმინდანების ხატებით და ეროვნული გმირების პორტრეტებითაა შემოსილი, პათეტიკური და ლამის ლიტურგიული რიტორიკაა, რომლის მეშვეობითაც ეროვნულ-მართლმადიდებლური ცნობიერი საკუთარ თავს გამოსახავს. ის, რაც ამ „ამაღლებული“ სპექტაკლის კულისებში თამაშდება და რის გამოსახვას და დეკლარირებასაც ეროვნულ-მართლმადიდებლური ცნობიერი ერიდება და მალავს, არის კაპიტალიზმის ქართული ნაირსახეობა, თავისი ექსპლუატატორებითა და ექსპლუატირებულებით, მოგებითა და წაგებით, სიმდიდრითა და სიღატაკით და, რაც მთავარია, გამდიდრებისა და მოხვეჭის მართლაც დაუოკებელი ჟინით. კაპიტალიზმის ეს ქართული ვერსია, რომელიც, მისი დასავლური პროტოტიპისგან განსხვავებით, პროტესტანტული ეთიკიდან კი არ ამოიზარდა (როგორც ეს სოციოლოგ მაქს ვებერისგან მომავალ ტრადიციაშია), არამედ თავისი უშუალო წინამორბედის - საბჭოთა ყაიდის კორუფციისა და კორუმპირებული მორალისგან.   
 
გვიანდელი ხანის (სტალინის შემდგომ) საბჭოთა საქართველოში კორუფცია არათუ არ ყოფილა საძრახისი და საზოგადოებრივ მორალთან შეუთავსებელი, არამედ პირიქით, რაც უფრო მეტად კორუმპირებული და, შესაბამისად, მდიდარი იყო ადამიანი, მით უფრო მაღალი და საპატიო ადგილი ეკავა საზოგადოებრივ იერარქიაში. სწორედ კორუმპირებული პირები წარმოადგენდნენ საზოგადოების ელიტას, სოციალურად და მატერიალურად პრივილეგირებულ ფენას. „უბრალო“ ხალხი კი მათ სახელებს იცნობდა, მათ ჰბაძავდა, მათი მდგომარეობისაკენ ისწრაფოდა. არაკორუმპირებულობას და „პატიოსნებას“ დამაკნინებელი შინაარსები მიეცა: „პატიოსანი“ ბევრისთვის „უუნაროს“, „ბრიყვის“, „არაფრისმაქნისის“ სინონიმად იყო ქცეული... „მატერიალიზმმა“ - მატერიალურ ღირებულებათა პრიმატმა - საბჭოთა კავშირში გაიმარჯვა არა ტერორითა და იდეოლოგიური ზეწოლით, არამედ კორუფციით. საბჭოთა კავშირში კორუფციამ შეცვალა იდეოლოგიური ფანატიზმი და მისი ტირანია. ხელისუფლების ყველა შტოს ტოტალური კორუმპირებულობის გამო კორუფცია გაიგივდა ძალაუფლებასთან და კეთილდღეობასთან. ამან საბჭოთა საზოგადოება არა მხოლოდ მორალურად გადააგვარა, არამედ სახელმწიფოს დაუნგრია ეკონომიკური საფუძვლები, რაც ბოლოს მთელი სისტემის კრახით დამთავრდა.
 
პოსტსოციალისტურ პოლიტიკურ სივრცეში 90-იანი წლების დასაწყისშივე გამოჩნდნენ პოლიტიკური თუ რელიგიური ფანატიკოსები, რომლებმაც „გამოაღვიძეს“ ერთ დროს კორუმპირებულ სიმშვიდეში მცხოვრები ხალხები და მათ სისხლისღვრისა და სისასტიკისაკენ უბიძგეს. 2000-იანი წლების დასაწყისში რელიგიური ფანატიზმი იქცა „საერთაშორისო ტერორიზმად“, რომლის წინააღმდეგ ომი დღესაც გრძელდება. ამ დროს გერმანელმა ფილოსოფოსმა და ვალტერ ბენიამინის მკვლევარმა ნორბერტ ბოლცმა გამოთქვა მემარცხენე ტრადიციისათვის უცნაური მოსაზრება, რომ კონსუმიზმი და კაპიტალისტური სამომხმარებლო მატერიალისტური ცნობიერება ერთადერთი რეალური იარაღი შეიძლება იყოს რელიგიური ფანატიზმის წინააღმდეგ, რადგან ფანატიკოსი არაკორუმპირებადია, მას არ აინტერესებს მატერიალური სამყაროს სიკეთეები და კაპიტალიზმს მისი ყიდვა არ შეუძლია. კორუმპირებული და მატერიალური სიკეთის მფლობელი კი ვერასოდეს გახდება ფანატიკოსი, ან მორწმუნე, რადგანაც იცის, რომ „სასუფევლის“ კარიბჭე მისთვის დახშულია, რომ მდიდარი ვერ შევა ღვთის საუფლოში.
 
ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, თანამედროვე ქართული მართლმადიდებლობის კორუმპირებულობა და მატერიალიზმი, სულიერებისა და არამატერიალური ღირებულებებისგან მისი დაცლილობა საქართველოსთვის შანსია, არ გადაიქცეს რელიგიური ფანატიზმისა და ექსტრემიზმის კერად. მართლმადიდებლობა, რომელიც კაპიტალიზმის ქართული ნაირსახეობაა, საკუთარი ნებით არასოდეს დათმობს მოხვეჭილ სიკეთეებს. იმ ბიზნესმენთა აპოკალიფსური განცხადებები და მუქარები კი, რომელთათვისაც სიმდიდრე და ქონება საკუთარი რაინდობის ინსცენირების საშუალებად ქცეულა, სხვა არაფერია, თუ არა კაპიტალისტური სარეკლამო ინდუსტრიის უგემოვნო პერფორმანსები, რომელთა მიღმა მოგებისა და „პროფიტის“ კაპიტალისტური კულტმსახურება დგას. ხოლო კორუფციასა და უსაშველო მომხვეჭელობას, საბოლოო ჯამში, სისტემა თვითლიკვიდაციამდე მიჰყავს, რასაც ვერავითარი შელოცვა-კურთხევები ვეღარ შეაჩერებს.

Tags:რელიგია, მართლმადიდებლობა, კაპიტალიზმი


დრაკონული კანონები და გველეშაპური პოლიტიკა

დრაკონი ერთ ძველ ათენელ კანონმდებელს ერქვა, რომელმაც ძვ. წ. 621 წელს კანონთა კრებული გამოსცა და ამით, ფაქტობრივად, საფუძველი დაუდო ევროპულ სისხლის სამართალს, რომლის მიხედვითაც „სისხლის აღება“ და ინდივიდუალური ანგარიშსწორება აიკრძალა, ხოლო ჩადენილ დანაშაულზე განაჩენის გამოტანასა და სასჯელის აღსრულებაზე სახელმწიფოს მონოპოლია გამოცხადდა. მაგრამ დრაკონს კანონშემოქმედებითმა საქმიანობამ სხვა მიზეზით გაუთქვა სახელი: მისი კანონები, რომლებიც მსუბუქი დანაშაულისათვისაც კი ხშირად სიკვდილით დასჯას ითვალისწინებდა, სისასტიკისა და უსამართლობის სიმბოლოდ იქცა. აქედან გაჩენილი ტერმინი „დრაკონული კანონი“ გულისხმობს მოქმედი კანონის არაადეკვატურ სიმკაცრეს, რომელიც საზოგადოებაში არა სამართლიანობის აღდგენას უწყობს ხელს, არამედ უსამართლობას და სახელმწიფოს მხრიდან საზოგადოებაზე ძალადობას აკანონებს.
 
სიმბოლური დამთხვევაა, რომ ბერძნულ ენაში სიტყვა „დრაკონი“ გველეშაპს ნიშნავს. გველეშაპი მითების და ზღაპრების სამყაროში ბოროტი, თან ძლიერი არსებაა. ზოგ ვერსიაში გველეშაპი ცხრათავიანია და პირიდან ცეცხლს აფრქვევს, თანაც თუ ვინმემ მას ერთი თავი მოჰკვეთა, მის ადგილას სამი ახალი ამოიზრდება. ასეთი საზარელი არსება ადამიანების წარმოსახვაში ძალადობის, უსამართლობისა და ჩაგვრის სიმბოლოა, რომელიც მათ სარჩო-საბადებელს ართმევს. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მოტივის მიხედვით, გველეშაპი წყაროსთან ზის და ხალხს წყლის დალევის უფლებას არ აძლევს. ხალხი იძულებულია, გველეშაპს საკუთარი ასულები მსხვერპლად შესწიროს. ეს მოტივი ქრისტიანობამაც გაითავისა და გველეშაპს დაუპირისპირა საკუთარი გამოგონილი გმირი - წმინდა გიორგი, რომელიც გველეშაპს ამარცხებს და ადამიანებს მისი ტირანიისგან ათავისუფლებს. ამგვარად გველეშაპი პოლიტიკური სიმბოლოცაა, რომელიც უკვე წინაქრისტიანულ ხანაში ტირანებთან და ტირანიასთან იყო გაიგივებული.
 
ტირანია არათავისუფალ, თავსმოხვეულ და ძალადობრივ მმართველობას ნიშნავს, როდესაც ხელისუფლება, ხშირად ერთი ადამიანის ხელში მოქცეული, ხალხის ინტერესებს კი არ ითვალისწინებს, არამედ მას საკუთარ ნება-სურვილებს თავს ახვევს. თავდაპირველი მნიშვნელობით, ტირანები ანტიკური საბერძნეთის ქალაქების მეფეებს ეწოდებოდათ, რომელთა ხელისუფლებაც ძალმომრეობითა და თვითნებობით გამოირჩეოდა. მოგვიანებით ეს ტერმინი განზოგადდა და უსამართლო, ძალისმიერი პოლიტიკის აღმნიშვნელად იქცა. XX საუკუნეს, რომელმაც ტირანებისა და ტირანიის აქამდე არნახული მასშტაბების ფორმები დაუტოვა ისტორიას, ექოსავით გამოჰყვა ერთგვარი მინიტირანიები - პოლიტიკური სისტემები, რომლებიც გარეგნულად დემოკრატიულ ელფერს ატარებენ, მათი კანონმდებლობა კი დრაკონულია და კვლავინდებურად ადამიანის პიროვნული თავისუფლების დათრგუნვისკენ მიმართული.
 
„მინიტირანიები“ სხვადასხვა სახისა და შინაარსებისაა და მათი საერთო ნიშან-თვისება პოლიტიკურზე მეტად მითოლოგიურ-ლიტერატურულია. ესაა ძირითადად პოსტტოტალიტარულ ქვეყნებში გაჩენილი პოლიტიკური სისტემები, რომლებიც საკუთარ თავს მათივე წინამორბედი ხელისუფლების, როგორც გველეშაპის, დამმარცხებლად და მისი ტირანიისგან ხალხის განმათავისუფლებლად წარმოსახავენ. მათი, ფაქტობრივად, ერთადერთი „პროგრამა“ ურჩხულად და გველეშაპად წარმოდგენილი წინა ხელისუფლების დამარცხებაა, რასაც ისინი მუდმივად ახსენებენ და, შეიძლება ითქვას, ამადლიან კიდევაც ამომრჩეველს. ამასთანავე ხაზი ესმება დამარცხებული გველეშაპისგან, ანუ წინა ხელისუფლებისგან მომავალ საფრთხეს, რომელიც შურისძიებისათვისაა ჩასაფრებული და მორიგ საბოტაჟებსა და პროვოკაციებს გეგმავს გველეშაპთმმუსვრელი ახალი ხელისუფლების წინააღმდეგ.
 
რამდენადაც გამარჯვებულებს დამარცხებულებზე ლაპარაკის მეტი, ფაქტობრივად, სხვა თემა აღარ რჩებათ, სწორედ ამგვარი თვითინსცენირების დროს გმირად ნაზეიმები ახალი ხელისუფლება იწყებს მის წინამორბედთან მსგავსებას, გველეშაპის დამმარცხებელი თავად იქცევა გველეშაპად, „ტირანიისგან“ განმათავისუფლებელი თავადვე ქმნის ახალ „ტირანიას“. საუბარი ზედმეტად ლიტერატურული რომ არ გამოგვივიდეს, სამაგალითოდ საქართველოს ბოლო ორი ხელისუფლება გავიხსენოთ.
 
2003 წელს „ვარდების რევოლუციით“ ხელისუფლებაში მოსული ნაციონალური მოძრაობა, განსაკუთრებით მისი ლიდერი, იმდენად იყო დაფიქსირებული მის მიერ დამარცხებულ ედუარდ შევარდნაძეზე, რომ ცხრაწლიანი მმართველობის მანძილზე საკუთარი ნებით არჩეული ამ სტიგმისგან ემანსიპაცია ვერ შეძლო და ბოლოს ლამის ისეთივე ანტიპათიით იქნა გამომშვიდობებული ხელისუფლებას, როგორც მისი წინამორბედი, თანაც არანაკლებ მძიმე ბრალდებებით. ერთ დროს ხალხოსანი და ინსცენირებული უბრალოებით „უბრალო“ ხალხს მიმსგავსებული სააკაშვილი, განსაკუთრებით თავისი ხელმეორედ არჩევის შემდეგ, დაემსგავსა თვითნება მონარქს, რომელსაც შეეძლო კერძო ავიაკომპანიის სარეისო თვითმფრინავიდან მგზავრები ჩამოესვა და თავის თანმხლებ პირებთან ერთად სხვა მიმართულებით გაესეირნა; რომლის არასამუშაო გასეირნებების დროსაც გუდაურში თუ თბილისის რესტორნებში მთელი ქუჩები და მაგისტრალებიც კი იკეტებოდა; რომლის პირადი ახირებები და აკვიატებები სახელმწიფო პოლიტიკად იქცა.
 
ხელისუფლების გაგველეშაპება უშუალოდ უკავშირდება კანონების გადრაკონულებას და მისი პირდაპირპროპორციულიცაა, რამდენადაც არაადეკვატურად მკაცრი კანონები არა იმდენად მოქალაქეების კრიმინალისგან დაცვას, რამდენადაც მათ დაშინებას ემსახურება. საქმე ეხება სწორედ „მცირე დანაშაულს“, რომლის არაადეკვატური სიმკაცრით დასჯა მოსახლეობაში შიშის განწყობას იწვევს. შიშის ატმოსფერო, თავის მხრივ, პარანოიდულ სიმპტომებს წარმოშობს: ხელისუფლება იჯერებს თავისსავე შეთხზულ შეთქმულებათა თეორიებს და ამ თეორიათა ლოგიკით იწყებს ხელმძღვანელობას, რომლის მეშვეობითაც მას ყველგან მტრები და აგენტები ეჩვენება და ყველა თავის წარუმატებლობას მათ აბრალებს. ეს ხელს უხსნის ხელისუფლებას, რომ საკუთარ მოქალაქეებს უთვალთვალოს და მათი დაშანტაჟება სცადოს. ხელისუფლების პარანოია გადადის მოქალაქეებზეც, რომლებიც დევნილის მდგომარეობაში ვარდებიან და რეალური ზეწოლის ფაქტებს ნახევრად ფანტასტიურ წარმოდგენებსაც უმატებენ და პარანორმალურ ფენომენთა განზომილებაში აჰყავთ. ამგვარ განვითარებას კი საზოგადოება მიჰყავს სამოქალაქო დაპირისპირებამდე, რომლის დროსაც ლოგიკურ-არგუმენტაციული პოლემიკა შეუძლებელი ხდება და ასპარეზი მთლიანად ემოციათა ესკალაციას ეთმობა. სამაგალითოდ ისევ სააკაშვილის მმართველობა და მისი „ნულოვანი ტოლერანტულობის“ პოლიტიკის გახსენება შეიძლება. „წვრილმან დანაშაულებზე“ არაადეკვატურად მკაცრი სასჯელების დაწესებით სააკაშვილმა დრაკონულ კანონმდებლობას დაუდო სათავე. კანონების გადრაკონულებით სააკაშვილის ხელისუფლება მოსახლეობის დაშინების პოლიტიკას დაადგა, რამაც, ერთი მხრივ, ხელისუფლება აქცია საკუთარ მოქალაქეებზე მოძალადედ, მეორე მხრივ, თავად იქცა მოსახლეობის მხრიდან ლამის მითოლოგიური ფანტაზიების პროექციის ობიექტად. „ეკლესიებს გვინგრევენ“, „სარწმუნოებას გვართმევენ“, ნაციონალური მოძრაობის ლიდერთა დემონიზაცია, მათი მითოლოგიური შინაარსის რიტორიკული ფორმულებით გამოსახვა - სწორედ ამგვარი პროექციები იყო, რომელთა გაღვივებას ხელი შეუწყო დრაკონულმა კანონდებლობამ და მისგან გამომდინარე ძალადობრივმა პოლიტიკამ.
 
2012 წლის 1 ოქტომბრის ღამეს, როდესაც საპარლამენტო არჩევნების შედეგები გამოცხადდა, „ქართული ოცნება“ და მისი ამომრჩეველი არა უბრალოდ არჩევნებში გამარჯვებას, არამედ ბოროტების დამარცხებას ზეიმობდა. ეს განწყობა არც შემდგომში არ შეცვლილა. მმართველი კოალიციის, განსაკუთრებით პარტია „ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველოს“ მხრიდან ნაციონალური მოძრაობა და მისი მმართველობის „ცხრა წელიწადი“ წარსულსა თუ აწმყოში არსებული ყველა ხარვეზის მიზეზად გამოცხადდა. ქართული ოცნების პოლიტიკა ფაქტობრივად ნაციონალურ მოძრაობაზე რევანშად იქცა, რომელსაც თითქოს სხვა მიზანი აღარ აქვს, გარდა ნაციონალური მოძრაობის სრული განადგურებისა.
 
როგორც თავის დროზე სააკაშვილმა აქცია თავისი ოპოზიცია მოწამეებად, ასევე სააკაშვილის დამმარცხებელი ქართული ოცნება მოსავს ნაციონალურ მოძრაობას მოწამეების შარავანდედით.
 
სააკაშვილმა კანონების გადრაკონულებით ძალადობაზე სახელმწიფოს მონოპოლია გაატოტალურა და, შესაბამისად, სახელმწიფო და ხელისუფლება გახდა ერთადერთი პასუხისმგებელი ძალის გადამეტებასა თუ ბოროტად გამოყენებაზე. თუ სააკაშვილის მმართველობისას სახელმწიფო და სახელისუფლებო ინსტანციები ძალადობდნენ მოქალაქეებზე, ქართულმა ოცნებამ თითქოს ძალადობის უფლება ხალხს გადასცა, როდესაც, მაგალითად, 2013 წლის 17 მაისს ხელისუფლება უძლური აღმოჩნდა, მასობრივი ძალადობის ექსცესი აღეკვეთა და მოძალადეები კანონით დაესაჯა. ამითი ის, ნებით თუ უნებლიედ, საერთო-სახალხო მოძალადეობის და ლინჩის წესით ანგარიშსწორების წამხალისებლად იქცა.
 
რადგანაც ხელისუფლება ვერ უბედავს ექსტრემისტულ ძალებს, პასუხი მოსთხოვოს მათი უკანონო ქმედებისათვის, რადგანაც ქართული ოცნება მნიშვნელოვანწილად მათზე დამოკიდებული აღმოჩნდა, როგორც ჩანს, გადაწყვიტა, საკუთარი ძალა მთლიანად საზოგადოების იმ ნაწილზე გამოავლინოს, რომელთანაც მას ეს გაუვა. ასეთ ვითარებაში კიდევ უფრო გამკაცრებული ფორმით ამუშავდა სააკაშვილის ინიცირებული დრაკონული კანონები. პირველ რიგში საქმე ეხება ნარკოპოლიტიკას და ე.წ. „მსუბუქ ნარკოტიკებს“ (მარიხუანა, ჰაშიში), რომელთა მოხმარება და შენახვა 7-დან 14 წლამდე პატიმრობით ისჯება. ასეთ კანონს პრემიერ-მინისტრი ირაკლი ღარიბაშვილი მომავალ თაობაზე ზრუნვით ასაბუთებს, იმ მომავალ თაობაზე, რომელსაც დრაკონული კანონმდებლობა მომავალს უნგრევს, რომელიც მარიხუანაზე მეტად ჯანმრთელობისათვის სახიფათო ალკოჰოლს თავისუფლად და კანონიერად მოიხმარს და არც აგრესიასა და ძალადობას ერიდება, როდესაც იცის, რომ ამისათვის მას ხელისუფლება უკიდურეს შემთხვევაში 100 ლარით დააჯარიმებს.
 
პრემიერ-მინისტრს, როგორც ჩანს, არა მხოლოდ აღმზრდელობით, არამედ სამედიცინო სფეროშიც უმაღლეს ავტორიტეტად მიაჩნია თავი, როდესაც მან საპატრიარქოსთან გამართული ერთი მშვიდობიანი აქციის მონაწილეები ავადმყოფებად შერაცხა: "ავადმყოფი ადამიანი ბევრია, უფრო სწორად, რამდენიმეა, ბევრი არ არის. ორმა და სამმა ადამიანმა შეიძლება რაღაც არაორდინარული საქციელი ჩაიდინოს, მაგრამ იმათზე რეაგირება მოხდება ჩვეულებრივ სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ... ქვეყანაში საბედნიეროდ ჯანსაღი განწყობაა. თუ რაღაც პროვოკაციას მოაწყობენ, ისინი დაისჯებიან და მორჩება."
 
დაბოლოს, სისტემა, რომლის დანგრევის აუცილებლობა 2012 წლის სექტემბერში საზოგადოების ერთმა ნაწილმა მოითხოვა, არათუ არ დანგრეულა, არამედ მან მხოლოდ სახე იცვალა. გველეშაპის მოჭრილი ერთი დიდი თავის ადგილზე ამოიზარდა მრავალი პატარა თავი, რომლებიც, შეიძლება მათი სიპატარავისა თუ კარიკატურულობის გამო, თვალში ნაკლებად ხვდება ხალხს, მაგრამ ეს მინიატურული გველეშაპებიც იმავე დრაკონული კანონებით აგრძელებენ ქვეყნის მართვას, რომლებიც მათმა წინამორბედმა დიდმა და თვალში საცემმა მემკვიდრეობად დაუტოვა.
ივნისი 2014

კალენდარი

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების ვებსაიტზე შეიქმნა ახალი რუბრიკა „თავისუფალი სივრცე“, რომელშიც შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, თავისი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული