კვირა, 29 მაისი, 2016 თბილისის დრო 17:22

ბლოგები

მაისი 2016

ობამა ჰიროსიმაში

ბარაკ ობამა აშშ-ის პირველი პრეზიდენტია, ვინც ჰიროსიმაში ჩავა და, აქედან გამომდინარე, ამ ვიზიტს დიდი აჟიოტაჟი ახლავს დასავლეთის პრესაში. უკვე ცნობილია, რომ ამერიკის პრეზიდენტი ბოდიშს არ მოიხდის ჰიროსიმის დაბომბვის გამო (თუმცა გაურკვეველია, რატომ უნდა მოეხადა). მიუხედავად ამისა, მონანიების და მაზოხიზმის სინდრომით შეპყრობილ დასავლური პრესის ნაწილში არ ცხრება სპეკულაციები, თუ რას და როგორ იტყვის ამერიკის პრეზიდენტი.

მეორე მსოფლიო ომი სავსეა მითებით და არაა გასაკვირი, რომ ჰიროსიმა და ნაგასაკი ამ მხრივ გამონაკლისს არ წარმოადგენს. საინტერესო ისაა, თუ როგორ გადაიხლართება ჰიროსიმა-ნაგასაკის გარშემო ორი - ანტიამერიკული და პროამერიკული - მითი ერთმანეთში.

მოარული ანტიამერიკული მითის მიხედვით, იაპონია 1945 წლის ზაფხულში უკვე დამარცხებული იყო და ჰიროსიმისა და ნაგასაკის წინააღმდეგ ატომური იარაღის გამოყენებას არავითარი აზრი ჰქონდა. კონსპირაციული თეორიების მოყვარულები იმასაც კი ამტკიცებენ, რომ თითქოს პრეზიდენტმა ტრუმენმა ატომური ბომბი იაპონიაში გამოიყენა, რათა ეჩვენებინა სტალინისთვის, თუ რა იარაღი გააჩნდა ამერიკას.

სინამდვილეში ამერიკის ჯარების მიერ იაპონიის წინააღმდეგ წარმოებული სამხედრო ოპერაციები, სულ სხვა სურათს გვიხატავს. მაგალითად, 1945 წლის თებერვალ-მარტში პატარა (21 კვადრატული კილომეტრი ფართობის) კუნძულ ივო-ძიმის აღებისას აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა შენაერთების დაკარგავს 27 ათას სამხედროს. ოკინავის კუნძულის აღებისას ამერიკელები დაკარგავენ კიდევ 39 500 ჯარისკაცს.

კუნძულ ოკინავაზე ბრძოლების დროს ამერიკული საზღვაო ფლოტი იაპონელი კამიკაძეების მთავარი სამიზნე გახდება. 1945 წლის მხოლოდ აპრილ-ივნისში, იაპონიის იმპერატორი სიკვდილზე გაუშვებს 3 800-ზე მეტ ახალგაზრდა-ახალბედა მფრინავ-კამიკაძეს, რომლებსაც ბომბად გადაქცეული თვითმფრინავის საშუალებით უნდა დაეზიანებინათ ამერიკული გემები (აღსანიშნავია, რომ ამერიკულ წყაროებში მოხსენიებულია მხოლოდ 2 200 კამიკაძე-თვითმფრინავი. რიცხვებს შორის განსხვავების მიზეზია ამ თვითმფრინავების გაუმართაობა და არასაკმარისი საწვავი, რის გამოც სასიკვდილოდ დაპროგრამებული მფრინავების თითქმის ნახევარი სამიზნემდე მიუღწევლად ჩავარდება წყალში). აშშ-ის სამხედრო საზღვაო ძალების მონაცემების მიხედვით, კონფლიქტის ბოლო ცხრა თვის მანძილზე, კამიკაძეების ანგარიშზე იქნება წყნარ ოკეანეში მიმდინარე მთელი კონფლიქტის მანძილზე ჩაძირული 21% და დაზიანებული 48% ამერიკული ხომალდისა. კამიკაძეების ამ აქტებისგან ამერიკელები დაკარგავენ ასევე 16 761 სამხედროს.

ასე რომ, იაპონელები არ აპირებდნენ ასე უბრალოდ დანებებას. იაპონიის როგორც პოლიტიკური, ასევე სამხედრო ლიდერები არ იყვნენ უგუნური ხალხი და მშვენივრად იცოდნენ, რომ ამერიკული სამხედრო მანქანის წინაშე მათ არანაირი შანსი არ ჰქონდათ. უბრალოდ, მათ ჰქონდათ უაღრესად დიდი ზიზღი დასავლური ლიბერალური დემოკრატიისა. იაპონიის სამხედრო-პოლიტიკური ელიტა დარწმუნებული იყო, რომ ამერიკის საზოგადოებრივი აზრი დიდხანს ვერ გაუძლებდა საკუთარი ერის ასეთ დიდ „სისხლდენას“ და აიძულებდა ვაშინგტონს, ტოკიოსთან სამშვიდობო მოლაპარაკებები დაეწყო.

აშშ-ის მთავარსარდლობას კარგად ჰქონდა ეს გაცნობიერებული და ატომური ბომბის არგამოყენების (კონვენციური იარაღით ომის გაგრძელების) შემთხვევაში, იაპონიის წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციები გაწერილი ჰქონდა მთელ 1946 წელზე. ამერიკელი სტრატეგების აზრით, კუნძულ კუისიუსა და ჰონსიუს (ყველაზე დიდი იაპონური კუნძულის) აღებისას ამერიკელებში მსხვერპლის რიცხვი შეიძლება ასიათასობით გაზრდილიყო, ხოლო ამერიკის სავარაუდო დანაკარგების საერთო რაოდენობა 1 მილიონ (!) სამხედროდ იყო შეფასებული.

„არ მომწონს მე ეს იარაღი“, დაწერს ახლადგამომცხვარი პრეზიდენტი ჰარი ტრუმენი ატომურ ბომბზე 1945 წლის მაისში თავის დღიურში (ვიცე-პრეზიდენტი ტრუმენი კონსტიტუციის მიხედვით ხდება პრეზიდენტი 12 აპრილს პრეზიდენტ რენკლინ რუზველტის მოულოდნელი სიკვდილის შემდეგ. ატომური ბომბის შესახებ პირველ ინფორმაციას ტრუმენი სამხედრო მინისტრისგან მხოლოდ 25 აპრილს მიიღებს). თუმცა პრეზიდენტის მოწონება-არმოწონებას არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა: პრეზიდენტთან არსებული დროებითი კომიტეტი (რომელიც დაკომპლექტებული იყო სამხედროების, მეცნიერების და პოლიტიკოსებისგან), ერთსულოვნად ურჩევს ტრუმენს, გამოიყენოს ატომური ბომბი იაპონიის წინააღმდეგ.

26 ივლისს ამერიკის შეერთებული შტატები იაპონიას წარუდგენს უპირობი კაპიტულაციის ულტიმატუმს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვაშინგტონი იაპონიას „სწრაფ და ტოტალურ განადგურებას“ ჰპირდებოდა. ტოკიო მკვახე უარს განაცხადებს. მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვეტს ტრუმენი, მიმართოს ატომურ ბომბს და ამჯერადაც, სამიზნე ქალაქების არჩევისას, ამერიკელები ძალიან პასუხისმგებლობით მოიქცევიან. ჰიროსიმასა და ნაგასაკიზე ვაშინგტონის არჩევანი გაჩერდება ორი მიზეზის გამო: ამ ქალაქებში იყო თავმოყრილი ის ინდუსტრიული ცენტრები, რომლებიც იაპონიის სამხედრო მანქანაზე მუშაობდა და, მეორეც, არც ერთი ამ ქალაქთაგანი არ წარმოადგენდა ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას.

ასე რომ, თუ დღეს ამერიკული პრესის ნაწილი მონანიების სინდრომითაა დაავადებული და იწადის, რომ ობამამ ბოდიში მოიხადოს, ეს მისი პირადული ფსიქიური პრობლემაა და მას არაფერი აქვს საერთო 71 წლის წინ განვითარებულ ისტორიულ მოვლენებთან.

მეორე მოარული მითი (რომელიც ფართოდ დომინირებს იაპონიასა და აშშ-ში პატრიოტული სულისკვეთებით გამსჭვალულ ფენებში) კიდევ უფრო საინტერესოა. ამ მითის მიხედვით მხოლოდ და მხოლოდ ჰიროსიმისა (6 აგვისტო) და ნაგასაკის (9 აგვისტო) დაბომბვამ აიძულა ტოკიო, 15 აგვისტოს კაპიტულაცია გამოეცხადებინა.

ამ მითის სათავეში დგას თვით იაპონიის იმპერატორი ჰიროჰიტო. ჰიროჰიტო იქნება პირველი, ვინც 15 აგვისტოს საკუთარი ერისადმი მიმართვაში გამოაცხადებს, რომ იაპონია, რათა გადაარჩინოს ცივილიზებული კაცობრიობა ატომური ბომბებისგან, იძულებულია წერტილი დაუსვას საბრძოლო მოქმედებებს (იმპერატორი თავის სიტყვაში არც ერთხელ არ წარმოთქვამს სიტყვა კაპიტულაციას). უცნაური განცხადებაა იმპერატორისაგან, რომელიც 1945 წლის აპრილ-ივნისში, მხოლოდ ოკინავის ბრძოლის დროს, სიკვდილზე გაუშვებს 4 000 მდე ახალგაზრდა კამიკაძედ ქცეულ სტუდენტს. ასევე უცნაური განცხადება იმპერატორისაგან, რომლის მხარდაჭერა ფანატიზებულ მოსახლეობაში ამერიკული ბომბების პირდაპირპროპორციულად იზრდებოდა.

რატომ უბიძგა მაინც და მაინც 9 აგვისტოს პატარა ნაგასაკის დაბომბვამ ჰიროჰიტოს კაპიტულაციისკენ და არა, მაგალითად, 1945 წლის მარტში ტოკიოს დაბომბვამ, როცა იაპონიის დედაქალაქში ორჯერ მეტი ადამიანი დაიღუპება, ვიდრე ნაგასაკიში ატომური ბომბის აფეთქების შედეგად? ახსნა შეიძლება ვნახოთ მესამე, დავიწყებულ მოვლენაში, რომელიც ჰიროსიმისა და ნაგასაკის დაბომბვებს შორის განვითარდა და რომელმაც უდიდესი როლი ითამაშა იმპერატორის მიერ 15 აგვისტოს გადაწყვეტილების მიღებაში.

ნაგასაკის დაბომბვამდე რამდენიმე საათით ადრე 1,5-მილიონიანი წითელი არმია დაიწყებს სახმელეთო ოპერაციას იაპონიის 700-ათასიანი კვანტუნის ჯარების წინააღმდეგ მანჯურიაში (იაპონიის მიერ ოკუპირებული ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ტერიტორია) და კორეაში. წითელი არმია ერთ კვირაში „გადათელავს“ იაპონიის ამ უკანასკნელ საჯარისო ნაწილებს, რის შედეგადაც იაპონიისკენ მას გზა სრულიად გახსნილი ექნება.

ზუსტად ეს ფაქტი გამოიწვევს პანიკურ შიშს იაპონიის პოლიტიკურ და სამხედრო ლიდერებში, რადგან ისინი მიხვდებიან, რომ იაპონიის ტერიტორიაზე დამდგარი „წითელი ჩექმა“ გამოიწვევდა ქვეყნის როგორც პოლიტიკური, ასევე სოციალურ-ეკონომიკური სტრუქტურის კარდინალურ მეტამორფოზას. ზუსტად ამის გამო 1945 წლის 15 აგვისტოს ერისადმი გაკეთებულ მიმართვაში იმპერატორი საკუთარი გადაწყვეტილების ასახსნელად, ერთი სიტყვითაც არ მოიხსენიებს მანჯურიასა და კორეაში განცდილ კატასტროფას. სამაგიეროდ ისაუბრებს ატომურ ბომბზე, როგორც „კაცობრიობის ცივილიზაციის სრული გაქრობის“ საშინელ რისკზე. სწორედ იმპერატორის ამ ფრაზაში იმალება მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კიდევ ერთი ახსნა-განმარტება: მეორე მსოფლიო ომის დროს ჰიროჰიტოს რეჟიმს ჰქონდა ჩადენილი საშინელი დანაშაულებები (რომლებიც ბარბაროსობით მხოლოდ ნაცისტებისას თუ ჩამორჩება) და ამერიკული ატომური ბომბი ჯალათ იაპონიას უცბად მსხვერპლის პოზაში ჩააყენებს. ჰიროჰიტოსთვის ეს იყო შანსი საიმისოდ, რომ არა მარტო ჩადენილი დანაშაულებებისგან პასუხისმგებლობა ჩამოერეცხა, არამედ ასევე ვაშინგტონისგან შეექმნა ბარბაროსის ხატი.

აქ საინტერესო მეორე ასპექტია: რატომ აიტაცეს ამერიკელებმა ჰიროჰიტოს ეს მითი? ტრუმენს ამის უამრავი მიზეზი ჰქონდა: მან იცოდა, რომ ეს მითი იაპონიაზე გამარჯვების „დაფნის გვირგვინით ამკობდა“ მხოლოდ ამერიკულ თავს, რაც თეთრ სახლს დაეხმარებოდა, თავიდან აეცილებინა კრემლის მონაწილეობა ომისშემდგომი იაპონიის მართვაში. მკითხველს შევახსენებ, რომ ჩინეთის და ნაწილობრივ კორეის „გაწითლების“ გამო ცივი ომი აზიაში უფრო ადრე დაიწყება, ვიდრე ევროპაში და ვაშინგტონისათვის იაპონია გახდებოდა აზიაში ამერიკული თავდაცვითი სისტემის დედაბოძი. ჰიროჰიტოს მითის ატაცებით ვაშინგტონს ასევე გაუჩნდა საშუალება, თავი გაემართლებინა მოსახლების წინაშე, რომელიც წლების მანძილზე აფინანსებდა ძალზედ ძვირადღირებულ ატომურ პროექტს, და დაენახვებინა მათთვის, რომ ეს ფული წყალში კი არ იქნა გადაყრილი, არამედ ასიათასობით ამერიკელი ჯარისკაცის გადარჩენას მოხმარდა.

პოლიტიკოსებს რომ ზოგადად სჩვევიათ, ჯერ შექმნან მითები და შემდეგ გახდნენ ამ მითების მძევლები, უცნაური ამაში არაფერია. გასაკვირი მხოლოდ ისაა, თუ რატომ ებმება ამ "პოლიტკორექტულ ფერხულში" ასე აქტიურად დასავლეთის ჟურნალისტიკის ნაწილი. 

Tags:ჰიროსიმა, ნაგასაკი, აშშ, იაპონია, ბარაკ ობამა, იმპერატორი ჰიროჰიტო, მეორე მსოფლიო ომი, ივო-ძიმის ბრძოლა, მედია, ატომური ბომბი, ჰარი ტრუმენი


საქართველოში არასდროს შემწყდარა ბიბლიაზე მუშაობა

ინტერვიუ ბერნარ უტიესთან

ჩვენი წელთაღრიცხვით 96 წელს, როდესაც რომის ეპისკოპოსი კლემენტი კორინთელებს სწერს ეპისტოლეს, იგი დაახლოებით ასჯერ იმოწმებს „წმინდა სიტყვას“ (ანუ იმ წიგნებს, რომლებიც დღევანდელი ძველი აღთქმის ნაწილია) და მხოლოდ ორჯერ ახსენებს „უფლის, იესო ნაზარეველის, სიტყვებს“. როგორც იესო ნაზარეველისათვის, ასევე მისი მოწაფეებისათვის „წმინდა სიტყვა“, ერთადერთ საკითხავს წარმოადგენდა. მეორე საუკუნის ბოლოში, როცა მცირე აზიის და ჩრდილო აფრიკის ტერიტორიაზე ნელ-ნელა დაიწყეს ცირკულირება სახარებებმა და პავლე მოციქულის ეპისტოლეებმა, მათი მნიშვნელობა თანდათან იზრდებოდა აქა-იქ მიმოფანტული ქრისტიანული ეკლესიებისათვის. როგორც კი პირველი ქრისტიანული ეკლესიები (და მათთან ერთად ქრისტიანული ლიტერატურა) გასცდება ბერძნულენოვან სამყაროს, დაიწყება ამ ლიტერატურის ადგილობრივ ენებზე თარგმნა.

მე ვთხოვე აღმოსავლური ქრისტიანული ლიტერატურის სპეციალისტს, ჟენევის უნივერსიტეტის პროფესორსა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრს, ბერნარ უტიეს (Bernard Outtier), რომ ეამბნა ჩვენთვის, თუ როგორ მოხდა ქართულ ენაზე ბიბლიური ტექსტების თარგმნა.

ბერნარდ უტიე: ქართულად სახარებები V საუკუნეში ითარგმნა. მაგალითად, „შუშანიკის წამებაში“ თქვენ მრავლად ნახავთ პასაჟებს, რომლებიც აჩვენებენ, რომ იაკობ ცურტაველი იცნობს როგორც ადიშის ოთხთავს, ასევე პროტოვულგატას, ანუ ბიბლიური ტექსტების ყველაზე ძველ ტრადიციას ქართულ ენაზე. კიდევ უფრო საინტერესოა იერუსალიმის სიახლოვეს არსებული საბაწმიდის მონასტრის ტიპიკონი (ტიპიკონში მითითებულია ლიტურგიის და ღვთისმსახურების ჩატარების წესები - ლ.ო.), რომელიც V საუკუნის შუაშია დაწერილი. ტიპიკონი გვამცნობს, რომ ქართველები V საუკუნეში პალესტინაში ღვთისმსახურებას ეწეოდნენ ცალკე, მაგრამ ლიტურგიას ისინი ყველასთან ერთად ატარებდნენ ბერძნულ ენაზე. ეს ნიშნავს, რომ ღვთისმსახურებისათვის ფსალმუნნი და ლექციონარი ჰქონდათ უკვე ქართულად ნათარგმნი.

მაგრამ რა ენიდან ითარგმნა ქართულად ეს ბიბლიური ლიტერატურა?

პირველი ლინგვისტი, ვინც ამ საკითხით დაინტერესდა, იყო ნიკო მარი. საუბედუროდ, პირველი ხელნაწერები, რომლებიც ნიკო მარმა შეისწავლა, გახლდათ ტაო-კლარჯეთში VIII-IX საუკუნეებში გადათარგმნილი პატრისტიკული ლიტერატურა. ეს ტექსტები სომხურიდან იყო ნათარგმნი. და, აი, აქ ნიკო მარმა დაუშვა საბედისწერო შეცდომა, მე ვიტყოდი, ძალიან უხეში, რომელიც მკვლევარმა არ უნდა გააკეთოს: მან განაზოგადა ეს გამოცდილება და გამოაცხადა, რომ უფრო ადრეული პერიოდის ბიბლიური ტექსტების თარგმანიც ასევე სომხურიდან და არა ბერძნულიდან არის გაკეთებული. ნიკო მარის მიხედვით, ქართულ ენაზე ბიბლია იყო ნათარგმნი სომხურიდან, რომელიც თავის მხრივ სირიული ენიდან იყო ნათარგმნი. მოკლედ, ქართული თარგმანი გამოდიოდა დედნის მესამე ასლი და იგი არანაირ ინტერესს არ წარმოადგენდა ბიბლიური კვლევებისათვის. ამგვარად, ნიკო მარმა საფუძველი ჩაუყარა ცრუ ტრადიციას დასავლეთში.

ქართული ენის სტრუქტურას ძალიან ცოტა აქვს საერთო სომხურთან და საერთოდ არაფერი აქვს საერთო სირიულთან. სამაგიეროდ, სტრუქტურულად ქართული ენა ძალიან ჰგავს ბერძნულს. ასე რომ, ნიკო მარის თეორიის მიმდევრებს უწევდათ „ყირაზე დადგომა“, რომ გაემართლებინათ თავიანთი თეორია: მათი ჰიპოთეზის მიხედვით, ბიბლია ქართულად ნათარგმნი იყო სომხურიდან, ოღონდ იმ სომხურიდან, რომელიც გაქრა... და იმ გამქრალ სომხურზე ნათარგმნი იყო სირიულიდან, ოღონდ იმ სირიულიდან, რომელიც უკვე აღარ არსებობს. ეს თეორია მით უფრო აბსურდულია, რომ ჩვენ მრავლად მოგვეპოვება V საუკუნის სირიული ხელნაწერები და როგორ შეიძლებოდა პარალელურად ორი სტრუქტურულად აბსოლუტურად განსხვავებული სირიული ენა ყოფილიყო და შემდეგ ერთ-ერთი გამქრალიყო, ამაზე კითხვას არავინ სვამდა.

აკაკი შანიძის სკოლის წარმომადგენლებმა - ივანე იმნაიშვილმა, კორნელი დანელიამ და ანა ხარანაულმა - ტექსტის ანალიზით ძალიან ნათლად აჩვენეს, რომ ბიბლიური ტექსტების თარგმანი ქართულ ენაზე მხოლოდ და მხოლოდ ბერძნულიდან შეიძლებოდა გაკეთებულიყო.

ამ თემაზე მეც ვმუშაობ და როდესაც ვნახულობ ტიპურ კალკს ბერძნულიდან, მიკვირს, როგორ ვერ შეძლო ამის დანახვა ისეთმა დიდმა ენათმეცნიერმა, როგორიც ნიკო მარი გახლდათ. მაგალითად, მოციქულთა საქმის პირველი თავის ბოლო მუხლში წერია: „და გამოუჴდა წილი მატათიას ზედა და თანაშეერაცხა ათერთმეტთა მოციქულთა მეათორმეტედ“. „თანაშეერეცხა“ არის ტიპური კალკი ბერძნულიდან: არც სომხურში და არც სირიულში არ არსებობს ზმნის პრეფიქსი, აქ კი ჩვენ გვაქვს ორი პრეფიქსი „თანა“ და „შე“, ზუსტად ისე, როგორც ბერძნულ დედანში. კიდევ ერთი მაგალითი ფსალმუნებიდან: ფსალმუნებში არის ნახსენები ეგვიპტური ქალაქი თანისი, მაგრამ არის ნახმარი გენეტივში „თანეოს“ და ქართულ თარგმანში ჩვენ ვნახულობთ „თანეოსსა“: მთარგმნელმა ჩათვალა, რომ „თანეოს“ იყო სახელობით ბრუნვაში. თუმცა სირიულში და სომხურში არის სახელობით ბრუნვაში და ნათარგმნია შესაბამისად, როგორც „ცარა“ და „თაიანუ“.

თუმცა, იმ შემთხვევაში, როცა ქართულ ენაზე თარჯიმანი წააწყდებოდა უცხო სიტყვას და არ იცოდა მისი მნიშვნელობა, ის ნახულობდა, თუ როგორ იყო ეს სიტყვა ნათარგმნი სომხურ ან სირიულ ენაზე. მაგალითად, როდესაც მთარგმნელი ნახულობს ტექსტში მისთვის უცნობ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს კითარას და ციმბალს, იგი „კითარას“ გადათარგმნის, როგორც „კურთხევაი“ და „ციმბალს“ - როგორც „ხმითა“, ისევე, როგორც სომხებს ჰქონდათ ნათარგმნი.

ზოგადად აღსანიშნავია, რომ ბიბლიაზე მუშაობა არასდროს არ გაჩერებულა საქართველოში და ჩვენ მოწმე ვართ ორი ტრადიციისა: პირველი, ეს არის სურვილი, რომ თარგმანი იყოს მაქსიმალურად გასაგები ქართველისათვის და შემდეგი, მეორე ეტაპი, როდესაც მთარგმნელი ცდილობს, რომ გააკეთოს აბსოლუტური კალკი ბერძნული ტექსტისა. ჩემი ჰიპოთეზაა, რომ გიორგი ათონელის (1009-1065 წწ) და ეფრემ მცირის (10??-1101 წწ) დროს მთარგმნელები ცდილობდნენ, თარგმნისას იმავე რაოდენობის სიტყვები ჰქონოდათ, რამდენიც ეს ბერძნულ დედანში იყო. და ეს ელინოფილურად თარგმანი ხდებოდა კარგი ქართულის ენის ხარჯზე!

თქვენ შეიძლება იკითხოთ, რა პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ზოგადად მსოფლიო მეცნიერებისათვის ფაქტს, რომ ქართული ბიბლიური ტექსტები ბერძნული ენიდან არის ნათარგმნი?

თუ ქართული ბიბლიური ტექსტი დედნის მესამე ასლი გახლდათ, იგი არანაირ ინტერესს არ წარმოადგენდა ბიბლიური კვლევებისათვის. მაგრამ თუ ქართული ვერსია არის პირდაპირ ბერძნულიდან ნათარგმნი, მაშინ ის დიდ მნიშვნელობას იძენს არა მარტო ქართველოლოგებისთვის, არამედ ზოგადად ბიბლიოლოგებისთვის, რომლებიც მუშაობენ ძველი აღთქმის ბერძნული ვერსიის კრიტიკულ გამოცემაზე. ასე მაგალითად, თუ გეტინგენის ინსტიტუტი, რომელიც რეგულარულად გამოსცემს სეპტანტის (ძველი აღთქმის ბერძნული ვერსიის) კრიტიკულ გამოცემას, აქამდე უგულებელყოფდა ქართულ თარგმანს, დღეს უკვე სიტუაცია შეიცვალა.

Tags:ბიბლია, ბიბლიოლოგია, ბერნარ უტიე, თეოლოგია, რელიგია, თარგმანი, ლიტერატურა


როცა მამის საყვარელი ქალიშვილი აღარაა... ქალიშვილი

რუმინელ რეჟისორს, კრისტიან მუნჯუს მაინც და მაინც არ მოეწონა, როცა ჩემმა ქართველმა კოლეგებმა უთხრეს, თქვენი ფილმი ამათ შეიძლება ვერ გაიგონ, ეს სურათი პირველ რიგში ჩვენთვის, პოსტკომუნისტურ სივრცეში აღმოჩენილებისთვისაა ახლობელიო. რა თქმა უნდა, დიდი ხელოვნება არ უნდა იყოს გასაგები მხოლოდ ერთი რეგიონისთვის, მაგრამ, მართალი გითხრათ, მეც არ ვიცი, როგორ შეაფასებს თუნდაც ფრანგი მუნჯუს ახალი ფილმის, “კურსდამთავრებულის” (ეს თარგმანი პირობითია და არც თუ ისე ზუსტი) მთავარი გმირის, 50 წლის პროვინციელი ექიმის რეაქციას, როცა რომეო (სწორედ ასე ჰქვია მუნჯუს გმირს) გაიგებს, რომ მისი 18 წლის ქალიშვილი აღარაა ქალიშვილი. მაინც გაუკვირდება მგონი - რატომ შეიძლება მამა ასე ააღელვოს ამ ამბავმა?

“კურსდამთავრებული” მუნჯუს მესამე სრულმეტრაჟიანი ფილმია. პირველი, “4 თვე, 3 კვირა და 2 დღე”, 2007 წელს სტივენ ფრირზის ჟიურიმ კანის “ოქროს პალმით” აღნიშნა. ეს იყო ფილმი ძალადობაზე ტოტალიტარულ რუმინეთში, მეორე - “გორაკებს მიღმა”, მგონი მაინც მუნჯუს საუკეთესო ფილმი, გვიამბობდა რელიგიაზე, როგორც ძალადობაზე. მუნჯუს ახალი ფილმი კვლავ ძალადობაზე განსჯაა. ამჯერად ძალადობაზე ოჯახში, თანაც სიყვარულით ძალადობაზე.

სხვათა შორის, “გორაკებს მიღმას” ის პერსონაჟები, რომლებიც კლავენ, მონასტრის მღვდელი კი პირველ რიგში, ასევე სიყვარულის სახელით მოქმედებენ. მუნჯუ დარწმუნებულია, რომ სიყვარულითაც შეიძლება მოკლა. მამას უყვარს თავისი ქალიშვილი, ყველაზე ძალიან უყვარს ამ ქვეყანაზე, მზადაა, თავი გაწიროს შვილის მომავლისთვის, გაუშვას ინგლისში სასწავლად, რომელიმე კარგ უნივერსიტეტში, რათა მოაცილოს კორუფციის ჭაობს, რომელშიც ცხოვრობს თანამედროვე რუმინეთი, მოაშოროს ამ მახინჯ ხრუშჩოვკებს, მიშენებული ლოჯიებით (ფილმის მოქმედება ჩრდილოეთ რუმინეთის პატარა ქალაქში ხდება), ამ ერთფეროვნებას, ამ ნაცრისფერ გარემოს. და სწორედ ეს სიყვარული ხდება აქ დრამის მიზეზი - ახალ თაობას აღარ მოსწონს, როცა ვინმე აპროგრამებს მათ ცხოვრებას, თუნდაც საყვარელი მამა. ახალი თაობა სხვა სისტემის შვილია, სხვა ეპოქის. დრამის მიზეზი კი ისაა, რომ ერთ ოჯახში და ერთ ქვეყანაში ცხოვრობს სხვადასხვა სისტემაში გაზრდილი თაობა... მიუხედავად იმისა, რომ რუმინეთი ჯერ კიდევ ვერ იშორებს ძველი სისტემის ნარჩენებს და განვითარება უჭირს, მიუხედავად იმისა, რომ აქაურ სკოლებში ჯერ კიდევ კიდია კედელზე კომუნისტური ეპოქის სურათები (დევიზით “სწავლა სინათლეა!), ახალი თაობა აღარ ემორჩილება ცხოვრების ძველ წესს, რაც კიდევ უფრო აძლიერებს კონფლიქტს ოჯახში.

საგულისხმოა, რომ კრისტიან მუნჯუს ფილმი ძმები დარდენების კინოკომპანიის ფულითაა გადაღებული. გრძელი, დაუნაწევრებელი კადრები და ნერვიული კამერა, რომელიც სიღრმეში იჭრება და პერსონაჟების მიმართ დამოკიდებულებას გამოხატავს (“ღმერთია”?) სწორედ ადრეული დარდენების სტილია. მაგრამ მუნჯუმ ეს კინო მაინც შეცვალა - ის ახერხებს გააჩეროს კადრი და კამერა, მაგრამ მიზანსცენას ისე აწყობს, რომ დაძაბულობა მუდმივად იგრძნობა ეკრანზე. შეიძლება იმიტომ, რომ ყოველთვის კარგი ოპერატორი ჰყავს, შეიძლება ტექსტის დამსახურებაა (ყოფითი დიალოგები ყოველთვის “სასპენსზეა” აგებული)... ასეა თუ ისე, კრისტიან მუნჯუს ფილმებზე ნამდვილად ვერ მოიწყენ.

თუმცა მოწყენა იქით იყოს, ყველაფერი, რაც ჩანს რუმინელი რეჟისორის ფილმებში, იმდენად ნაცნობია ჩვენთვის, ქართველებისთვის, რომ შეიძლება გეგონოთ კიდეც, რომ ფილმი ჩვენმა თანამემამულემ გადაიღო.

მაგრამ ამაზე ჯერ მხოლოდ უნდა ვიოცნებოთ.

ერთ რამეს დავაკვირდი კანის ფესტივალის პროგრამაში. ფესტივალის პირველივე ფილმში, კრისტი პუიუს “სიერანევადაში” გამოჩნდება მღვდელი, რომელიც ოჯახის თავის ორმოცზე ქადაგებს რაღაცებს. მაგრამ ეს იქნება არა “მღვდელი”, როგორიც წარმოგვიდგენია, როგორიც ვიცით და, როგორც საქართველოში უყვართ ხოლმე თქმა, “პრადვინუტი რეჟისორი” გამოხატავს, “კარიკატურულად”, რომ გავიცინოთ და დავუფასოთ ავტორს ცინიზმი. მღვდელი იქნება ადამიანი, რომელსაც თავისი სიმართლე აქვს. აი, ზუსტად ისეთი, მინჯუს რომ ჰყავდა ფილმში “გორაკებს მიღმა” - ის მღვდელი, გოგონას რომ კლავს სიყვარულით.

კანის პროგრამის ერთ-ერთ საუკეთესო ფილმში, კენ ლოუჩის სურათში, “მე დენიელ ბლეკი” საროსკიპოს პატარა ეპიზოდია ჩართული. აქაც ველოდებით მეძავებს, ისეთებს, როგორც წარმოგვიდგენია, როგორც საუკუნეების მანძილზე ხატავდა მათ კულტურა და როგორც გამოხატავენ ხოლმე მათ ქართველი რეჟისორები. მაგრამ დენიელს კარს უხსნის ერთი ჩვეულებრივი, არაფრით გამორჩეული ქალი. ისე რომ, დასაწყისში ვერც მიხვდებით, რომ ეკრანზე საროსკიპოს ხედავთ.

ის, ვინც დაძლევს კლიშეებს, დაიმკვიდრებს ადგილს კარგ კინოში. და სადაც არ უნდა ხდებოდეს ფილმის მოქმედება, ვისთვისაც უფრო მტკივნეული არ უნდა იყოს თემები, რომელთა შესახებ გვიამბობს ავტორი, ყოველივე დამკვიდრებულზე (და “დამყაყებულზე”) უარის თქმას აუცილებლად დააფასებს მაყურებელი, ისიც კი, ვისაც ეს თემები შეიძლება დიდად არც აღელვებდეს.

დიდი იმედი მაქვს, რომ ეს კარგი კინო ააღელვებს ჯორჯ მილერის ჟიურისაც, რომელმაც კვირას საღამოს კანის 69-ე კინოფესტივალის შედეგები უნდა გაგვაცნოს.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი, კრისტიან მუნჯუ, რუმინეთი


ქართული პარტიების რბოლა გარეგანი განახლებისკენ

„გირჩის“ გამოჩენის გარდა, ქართული პოლიტიკური სივრცე ბოლო ხანებში რამდენიმე მნიშვნელოვანი თვალსაზრისით განახლდა. პირველი - „ნაციონალურ მოძრაობას“ გამოეყო გიორგი ვაშაძე და განაცხადა ახალი პოლიტიკური მოძრაობის შექმნის გეგმების შესახებ; მეორე - პაატა ბურჭულაძემ ოფიციალურად დააფუძნა ახალი პარტია და მასში გაწევრიანდა ჟურნალისტი მერაბ მეტრეველი; მესამე - თავად „ნაციონალური მოძრაობის“ სიის პირველი ათეული, ფაქტობრივად, მთლიანად განახლდა, თუ არ ჩავთვლით დავით ბაქრაძეს. დაბოლოს მეოთხე - პარტია „ქართულმა ოცნებამ“ აირჩია ახალი პოლიტსაბჭო (და უფრო მცირე ცვლილება - ამ პარტიის რიგები დატოვა თამაზ მეჭიაურმა). მართალია, „ქართული ოცნების“ ახალ საარჩევნო სიაზე ჯერ დარწმუნებით არაფერი ვიცით, მაგრამ ფაქტია, რომ სახეზე გვაქვს როგორც ქართული პარტიების შინაგანი სტრუქტურების, ასევე ზოგადად მთელი პარტიული სისტემის გარეგანი ცვლილებების მთელი წყება. საკითხავი ახლა ის არის, ეს გარეგანი გარდაქმნა რამდენად გადაითარგმნება შინაგან ტრანსფორმაციად.

სანამ უფრო ფართო განხილვაზე გადავიდოდეთ, მნიშვნელოვანია გავიხსენოთ, თუ რა სიტყვებით დატოვა გიორგი ვაშაძემ „ნაციონალური მოძრაობა“. მან განაცხადა, რომ პარტია კაბინეტურად იმართება, რამდენიმე საკვანძო ფიგურის მიერ (კერძოდ, გიგა ბოკერიას, მიხეილ მაჭავარიანის, ხათუნა გოგორიშვილის, გოკა გაბაშვილის და მათი თანამოაზრეების მიერ) და მისი წამოსვლა „ნაციონალური მოძრაობიდან“ უპირველესად არის პროტესტი ამ ფორმის მმართველობის წინააღმდეგ. ცხადია, ამ ბრალდებას „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრებმა და მიხეილ სააკაშვილმა კონტრბრალდებით უპასუხეს. მათ, ფაქტობრივად, ვაშაძეს ივანიშვილის პოლიტიკურ თამაშში მონაწილეობის მიღება დააბრალეს. ამავე დროს, ვაშაძის სიტყვების მთლიანად გვერდზე გადადება არ შეიძლება, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც დღეისათვის უკვე ცნობილია, რომ მის მიერ ბოკერიას და სხვების „ფასადად“ მოხსენიებული დავით ბაქრაძე პარტიამ პირველ ნომრად წარადგინა.

ერთი სიტყვით, „ნაციონალური მოძრაობის“ გარეგანი განახლება ჯერ კიდევ ბოლომდე გაუგებარია, ნიშნავს თუ არა პარტიის შინაგან ტრანსფორმაციას. ეს გაუგებრობა კიდევ უფრო კომიკურ ელფერს იძენს „ქართული ოცნების“ შემთხვევაში. ამ პარტიის ერთ-ერთმა დეპუტატმა, ომარ ნიშნიანიძემ 13 მაისს განაცხადა, რომ პარტიულ სიაში მოხვედრის იმედი არ აქვს, მაგრამ ქუთაისის ერთ-ერთ საარჩევნო ოლქში უნდა მაჟორიტარობა, რაც ჯერ შეთანხმებული არ მაქვს ბიძინა ივანიშვილთანო. ერთი სიტყვით, ყველაფერი იმაზე მიგვანიშნებს, რომ ზარ-ზეიმის გამართვა და ქართული პოლიტიკური სივრცის ტრანსფორმაციის აღნიშვნა ჯერ ნამეტანი ადრეა.

ამავე დროს, მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი პოლიტიკური გემოვნებიდან ზემოთჩამოთვლილი პარტიები (რომლებიც დიდწილად მემარჯვენე და/ან კონსერვატორული დღის წესრიგის გამტარებლები არიან) შორს არიან, ვთვლი, რომ თუ ეს გარეგანი განახლება შინაგან ტრანსფორმაციას გაუტოლდება, ამით ქართული პოლიტიკური სისტემა მხოლოდ იხეირებს. ამჟამინდელი პოლიტიკური ელიტის უდიდესი პრობლემა ის არის, რომ პირდაპირ თუ ირიბად მისი გავლენიანი წევრები წარსულში ჩართულნი იყვნენ და ახლაც ჩართულნი არიან კორუფციასა და უფრო სერიოზულ დანაშაულებებშიც (რისთვისაც რამდენიმე მათგანი ციხეშიც ზის). „ნაციონალური მოძრაობის“ განახლებულ სიას რომ შევხედოთ, ვნახავთ, რომ მასში არც ერთი ადამიანი არ არის ისეთი, ვისზეც შეიძლება ითქვას, რომ დამნაშავეა და ვისთანაც საქართველოს უახლეს ისტორიაში ბევრი არასასიამოვნო ფაქტი შეიძლება ასოცირდებოდეს.

მე მჯერა, რომ პოლიტიკას აქვს გარკვეული ევოლუციური (გნებავთ, დიალექტიკური) ლოგიკა და, ფაქტობრივად, შეუძლებელია ერთბაშად, ანუ რევოლუციურად ყველა ცვლილება ერთმანეთს დაეწყოს. მაგალითად, თუ ზოგად დემოკრატიულ თამაშის წესებზე და კანონის უზენაესობის პრინციპზე შეთანხმებული არ ვართ - ოპონენტების უფლებებსა და თავისუფლებებს პატივს არ ვცემთ - ასეთ პირობებში თითქმის შეუძლებელია, გაჩნდეს იდეური და იდეოლოგიური დებატების სივრცე (ან, თუ გაჩნდება, დიდი ალბათობით, ისეთ გაუგებარ სიმახინჯედ იქცევა, როგორიც საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური სისტემა იყო). დღეს ჩვენ ნაწილობრივ იმიტომაც არ გვაქვს პოლიტიკაში განვითარებული დემოკრატიებისთვის დამახასიათებელი იდეოლოგიური ლანდშაფტი, რომ ჯერ კიდევ ვდავობთ ელემენტარულ თამაშის წესებზე. მაგალითისთვის, 17 მაისს, „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“ თავმჯდომარემ, ანა ნაცვლიშვილმა განაცხადა, რომ ე.წ. „კაბელების საქმე“ და სხვა საქმეები ადასტურებენ, რომ ჩვენთან სასამართლო არ არის დამოუკიდებელი პოლიტიკური ორგანო. ასეთ პირობებში კი შეუძლებელია გაჩნდეს რაიმენაირად დაცული სივრცე აზრიანი კამათისთვის ეკონომიკაზე, სოციალურ ტრანსფორმაციაზე, განათლებაზე, შრომით უფლებებზე და ა.შ.

აქედან გამომდინარე, „ნაციონალური მოძრაობის“ სიის განახლებაც (რაც არ უნდა გარეგანი და ზედაპირული იყოს ის), „გირჩის“ გაჩენაც, ვაშაძის გამოყოფაც და ბურჭულაძის გააქტიურებაც დადებითი მოვლენებია. თუ ამ პარტიებმა და მოძრაობებმა შეძლეს შინაგანი ტრანსფორმაცია და გათავისუფლდნენ ოლიგარქებისა და საეჭვო რეპუტაციის პირების გავლენისგან, მაშინ უნდა ჩავთვალოთ, რომ პროგრამა მინიმუმი მაინც შესრულები გვაქვს იმისთვის, რომ კონსოლიდირებული, შემდგარი დემოკრატია გვერქვას. შემდეგ ეტაპზე უკვე თავისით გამოვა იდეური განსხვავებები წინ (რადგან ელემენტარულ რამეებზე კამათი შედარებით ნაკლებად მოგვიწევს). მეორე ეტაპზე უკვე მნიშვნელოვანი იქნება პარტიებისთვის ის, რომ ჯერ იდეურად, შემდეგ სამართლებრივად და ბოლოს, სოციალურად შეცვალონ რეალობა და არა უხეში და დაუსაბუთებელი ძალის გამოყენებით.

იქამდე კი, სანამ ეს მოხდება, აუცილებელია, ბოლომდე დავრწმუნდეთ იმაში, რომ ქართული პარტიები მართლა დემოკრატიზაციის და კანონის უზენაესობის დაცვის გზას დაადგნენ. ჯერჯერობით, ამის დასტურად მხოლოდ გარეგანი და უკიდურესად ზედაპირული მტკიცებულებები გვაქვს, თუმცა, დიდი ალბათობით, მალე მეტი ნათელი მოეფინება იმას, თუ სად ვართ რეალურად.

Tags:პოლიტიკა, პარტიები, არჩევნები, ნაციონალური მოძრაობა, ქართული ოცნება, პაატა ბურჭულაძე, გიორგი ვაშაძე, მერაბ მეტრეველი


ცოტა რამ ალმოდოვარის შესახებ

ჯერჯერობით ვერავინ გადამარწმუნა, რომ არსებობს მხოლოდ ერთი უანგარო სიყვარული - სიყვარული დედასა და შვილს შორის. როგორც ჩანს, ვერც პედრო ალმოდოვარი გადაარწმუნა ვინმემ. 60-ს გადასცილდა, მაგრამ იმავეს ამტკიცებს. ვერ ივიწყებს მაშინაც კი, როცა დედა მკვდარია. შეიძლება ჰიჩკოკიც ამიტომ შეუყვარდა ასე. ის ჰიჩკოკი, რომლის სული მუდმივად იგრძნობა “ხულიეტაში”, ალმოდოვარის ახალი ფილმის სტრუქტურაში, სცენების აგების წესში, როზი დი პალმას სიყვარულისგან გაბოროტებული მოსამსახურის მზერაში (პირდაპირი მოკითხვა “რებეკადან”), ალბერტო იგლესიასის მუსიკაში, თითქმის უწყვეტად რომ ისმის ეკრანიდან და, რაც მთავარია, დანაშაულის კომპლექსის კინემატოგრაფიულ ინტერპრეტაციაში, დანაშაულის კომპლექსისა, რომელიც ანგრევს და აშენებს ანტიკური ლიტერატურის სპეციალისტის, 50-ს მიღწეული ხულიეტას ცხოვრებას... ნაწილობრივ ანგრევს და აშენებს თავად ალმოდოვარის ფილმს.

პედრო ალმოდოვარის თაყვანისმცემლები, მგონი, შევთანხმდით, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ ნომერი პირველი ესპანელი რეჟისორის შემოქმედებას (და შეიძლება ცხოვრებასაც) ღრმა კრიზისის ნიშნები დაეტყო. რაღაც ახლის ძიებაში ჟანრებს მუდმივად ცვლიდა, მაგრამ თავის ძველ ნაკლს - მასალის გამთლიანების უუნარობას ვნებების ლაბირინთში, იმას, რასაც აქამდე მშვენივრად შენიღბავდა ხოლმე განუმეორებელი იუმორით, დასამახსოვრებელი სახეებით, დიზაინით, და, რაც მთავარია, პროვოკაციითა და, უბრალოდ, ხულიგნობით - უკვე ვეღარაფერი მოუხერხა. ბოლო ფილმებში ამის ძალა გამოელია - კინო დაეშალა, ვნება და სისხლი შემოელია. თითქოს დედამისს გაატანა ეს ვნება და დარჩა მარტო, 60 წლის ობოლი ბიჭი, რომლის თაყვანისმცემლები ისევ იუმორს, სექსს და ვნებების კორიდას ვთხოვდით, მას კი აღარც ეცინებოდა და აღარც სექსის თავი ჰქონდა.

“ხულიეტაში”, ეტყობა, ამ კრიზისიდან კანადელმა მწერალმა, ნობელის პრემიის ლაურეატმა ელის მანრომ გამოიყვანა. ალმოდოვარი ამბობს, რომ მისი მოთხრობის თავისუფალ ინტერპრეტაციას მიმართა, თუმცა აქ, კანში, ფრანგი კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ თავად ალმოდოვარის ენა, ამბის განვითარების სტილი მანროს და ალმოდოვარს თითქმის ერთნაირი აქვთ და რომ უცნაურიცაა, რომ აქამდე არ მიმართა რეჟისორმა მანროს შემოქმედებას. ორივეს უყვარს “მეორე პლანის” პერსონაჟების მოულოდნელი გამოყვანა წინ და იმის ხაზგასმა, რომ ამ სამყაროში “ცალკეული” საერთოდ არ არსებობს.

“ხულიეტაში” მთავარი გმირის ცხოვრებას სწორედ ეს “უკანა პლანის” პერსონაჟები აწყობენ. სულ ახალგაზრდა იყო, ჯერ კიდევ სტუდენტი, როცა მატარებელში გამოელაპარაკა ასაკში შესული კაცი. ხულიეტას შეეშინდა და არა მარტო პასუხი არ გასცა, არამედ დემონსტრაციულად დატოვა მატარებლის კუპე. მატარებლის ვაგონ-რესტორანში კი გაიცნო ახალგაზრდა, ლამაზი მეთევზე, რომელიც ცოტა ხანში მისი ქმარი და მისი ქალიშვილის მამა გახდება. მათი გაცნობიდან რამდენიმე წუთის შემდეგ გაირკვევა, რომ მოხუცი მატარებლიდან გადახდა და თავი მოიკლა.

პედრო ალმოდოვარის ფილმების სიუჟეტის მოყოლა ისედაც არაა კარგი საქმე, მაგრამ “ხულიეტას” შესახებ თხრობა მით უმეტეს ძნელია - გარდა იმისა, რომ ესაა “მელოდრამატული ჰიჩკოკი” და მით უმეტეს უნამუსობაა მკითხველს წინასწარ უამბო დაწვრილებით ფილმზე, რომელიც ჯერ არ უნახავს, “ხულიეტაში” ვნებები ისეა გადახლართული, სიტყვის დიდი ოსტატი უნდა იყო, ყველაფერი ზუსტად რომ აღწერო. სამაგიეროდ ცოტა რამ შეიძლება ითქვას თავად ალმოდოვარის შესახებ, უდედოდ დარჩენილი “წითელი კლოუნის” შესახებ, რომელსაც “ხულიეტას” პრემიერის წინ ახალი დარდი დაემატა - “პანამის დოკუმენტები”. ახლა თავი უნდა იმართლოს პრესის წინაშე, ტელევიზიის წინაშე - ტელევიზიისა, რომელსაც ყველა თავის ფილმში ლამის სამყაროს მთავარ ბოროტებად გამოხატავდა. თავი უნდა იმართლოს თაყვანისმცემლების წინაშე - “გაგვაცინე პედრო! გაგვაბრაზე! “, “არ დაბერდე პედრო!” - უბრძანებენ მას ფანები. მას კი არ შეუძლია. ის აღარაა კლოუნი. და ახლა უკვე პირდაპირ ამბობს, რომ სიბერე უსამართლობაა. რადგან უსაშველოდ უყვარს სიცოცხლე და ახალგაზრდობა.

“ხულიეტაში” ალმოდოვარი ერთიმეორის მიყოლებით “ხოცავს” მამაკაცებს, თითქოს შურს იძიებს იმათზე, ვინც ქალებს, უპირველეს ყოვლისა კი, დედებს სიცოცხლე გაუმწარეს. პედრო კლავს მეთევზესაც. აღარ არიან მეთევზეები, მოციქულები და “ადამიანებზე მონადირეები”... მორჩა მეთევზე, რომელმაც “სინათლეზე უნდა გამოიტანოს” შენიღბული ჭეშმარიტება, დასრულდა ღმერთ-კაცის ეპოქა. ახლა ქალებმა უნდა აიღონ ძალაუფლება - კეთილმა და ბოროტმა ქალებმა, ლოგინად ჩავარდნილებმა და ახალგაზრდებმა, ბოროტმა მოსამსახურეებმა და კეთილშობილმა მხატვრებმა... შემთხვევითი არაა აქ ფილმის მთავარი სახე - ადრეული ანტიკური ეპოქის სკულპტურის სტილიზაცია - “კუროსი” მოჭრილი ფალოსით. ახალგაზრდა კაცების ამ ქანდაკებებს, როგორც ცნობილია, საფლავებზე დგამდნენ. მათი ღიმილი ხშირად შემზარავია. ახალგაზრდობა და სიკვდილი, სექსი და სიკვდილი ერთდროულად აისახება მათ გამომეტყველებაში.

კი, რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი იყო, მაგალითად, პედროს ფილმში “ქალები ნერვული კრიზისის ზღვარზე”, მაგრამ იქ მაინც კარნავალსა და საერთო მხიარულებაში დასრულდა შურისძიება, “ხულიეტაში” ამ ამბოხებას უკვე დაობლებული - არ მინდოდა, ეს სიტყვა მეხსენებინა, მაგრამ სხვა გზა არაა - “მოხუცი”... დედით დაობლებული მოხუცი აწყობს. იმას, დონა ფრანცისკას, ჰყავდა ნიჭით სავსე შვილი, პედრო ალმოდოვარი. მის ყველა ფილმში გამოჩნდებოდა ხოლმე, თუნდაც ერთი წამით. ამას არავინ ჰყავს. არც დედა და არც არავინ. ჰყავდა მხოლოდ თაყვანისმცემელთა არმია, რომელიც სთხოვდა, რომ გააცინოს და გააბრაზოს. და ისიც, ნელ-ნელა დაკარგა. ამას არავინ ჰყავს, სიყვარულის უანგარობა რომ გამოხატოს.

ხულიეტას, მას შემდეგ, რაც გაიგებს, რომ დედას მნიშვნელოვანი როლი მიუძღვის მამა-მეთევზის დაღუპვაში, გაექცევა ერთადერთი ქალიშვილი, ავა. გაიქცევა და გაუჩინარდება. ფილმის დასაწყისში დედა შემთხვევით იგებს, რომ ავა დაოჯახდა და შვილები ჰყავს. ხულიეტა მას წერილ სწერს, უყვება თავის ცხოვრებას, უყვება ისე, როგორც პედრო ალმოდოვარი მოუყვებოდა თავის შვილს. ასეთი რომ არსებობდეს. ახლა უკვე ავასაც სტანჯავს თურმე დანაშაულის კომპლექსი - რომელიღაც რელიგიურ სექტაში გაწევრიანებულა და იქ ცდილობს დაეკონტაქტოს დამხრჩვალი მეთევზე-მოციქულის სულს.

ხულიეტა მის გადასარჩენად მიდის. ჩაველა ვარგასი მღერის თავის სახელგანთქმულ ბალადას Si no te vas, ის ჩაველა ვარგასი, რომელსაც თავად ალმოდოვარი დედამისს, დონა ფრანცისკას ამგავსებდა.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი, პედრო ალმოდოვარი


აჰაააააა!

სტუდენტობისას ბუნუელის ფილმები მაწვალებდნენ ხოლმე, სულ მინდოდა გამეგო, რატომ უყვარდა ასე ჭიანჭველები, ხოჭოები, კოღოები და რატომ გადაეკიდა ჯუჯებს. სულ მინდოდა ამეხსნა ბუნუელის მეტაფორების მნიშვნელობა. მერე წავიკითხე ლატავრა დულარიძის შესანიშნავი წიგნი ბუნუელზე და ყველაფერს მივხვდი - არაფერსაც არ ნიშნავს ეს აკვიატებები. უფრო სწორად, არაფრის სიმბოლო არაა, თორემ როგორ არ ნიშნავს. ბუნუელისთვის არ არსებობს მხოლოდ ის სამყარო, რომელშიც ჩვენ ვცხოვრობთ. ბუნუელი კინემატოგრაფისტია, მისი თვალი ხედავს ახლოდან. მისი თვალი მიკროსკოპია. ის ხედავს მცირეს, უმნიშვნელოს.

ბუნუელს ბევრმა მიბაძა მერე. აგერ, კანის ფესტივალზე გამგზავრების წინ, ჩემთვის უკვე ტრადიციულ ფორიაქში, იმის შიშით, რომ რაღაც ჩამიშლის ცხოვრების ყველაზე სასიამოვნო დღეებს, კიშლოვსკის დეკალოგი გამახსენდა - მეორე სერიის დაუვიწყარი სახე - ჭიქაში ჩავარდნილი ფუტკარი, რომელიც თავის გადარჩენას ცდილობს. კიშლოვსკიმ თავისი გმირების დრამა მოულოდნელად გადაიტანა ამ ფუტკარზე, მასშტაბები შეცვალა იმისათვის, რომ ეთქვა - “მხოლოდ ჩვენ არ ვწვალობთ და მხოლოდ ჩვენ არ ვიტანჯებით!”

კანის წლევანდელი ფესტივალის ჯერჯერობით საუკეთესო ფილმის, “პეტერსონის” ავტორი ჯიმ ჯარმუში სინეფილია. სულ იმეორებს რომ კინოს ისტორიამ ასწავლა ხელობა. ეტყობა, კინოს ისტორიამ ჩამოუყალიბა, ეს მიკროსკოპი-თვალი, რომელიც გაცილებით უფრო მეტს ხედავს, ვიდრე ვხედავთ ჩვენ. ხედავს და გვიჩვენებს. ხედავს და გვარწმუნებს, რომ ავტობუსის მძღოლიც კი, უსახო, არაფრით გამორჩეული ქალაქის, პეტერსონის მკვიდრიც კი, შეიძლება იყოს დიდი პოეტი. უფრო მეტიც, ისე შეიძლება იცხოვროს, რომ არც არაფერი დაბეჭდოს, არც არაფერი გამოაქვეყნოს, მაგრამ წეროს გენიალური ლექსები და მერე ისე გაქრეს, რომ არავინ არაფერი გაიგოს მის შესახებ.

ესეც თქვენი მასშტაბების რღვევა. გადატანა დიდიდან მცირეზე, ხილულიდან უხილავზე. ესეც ჰოლივუდის მორიგი გამოწვევა, ჰოლივუდისა, თავისი ერთნაირი ბიოგრაფიული ფილმებით პოეტებზე, მხატვრებზე, პრეზიდენტებზე და, ცხადია, ათასნაირ სუპერგმირზე.

ჯარმუში ირჩევს სხვას - ფუტკარ-მძღოლს, რომლის გვარია პეტერსონი და რომელიც ცხოვრობს ქალაქში, სახელად პეტერსონი, რომელსაც ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს, დილით ადრე უხდება ადგომა, თავის მეგობარ გოგოსთან გასაუბრება ლოგინში (ქალი მას თავის სიზმრებს უყვება), შემდეგ ჯდება ავტობუსში, რომელიც ასევე ერთნაირად, ერთი მარშრუტით მოძრაობს (და მხოლოდ ერთხელ გაფუჭდება, რაც პეტერსონის ცხოვრებაში იქნება “მნიშვნელოვანი მოვლენა”), საღამოს შეივლის ბარში, ერთ ჭიქა ლუდს დალევს, დაელაპარაკება თანაქალაქელებს და იძინებს. ჰო, მთავარი დამავიწყდა - პეტერსონი სულ წერს, როცა გზაშია - ბლოკნოტში. კომპიუტერს არ ცნობს. არც მობილურ ტელეფონს ცნობს. საერთოდ, სხვა სამყაროდანაა თითქოს მოვლენილი ეს ცოტა არ იყოს სასაცილო პეტერსონი.

ადამ დრაივერი ჯიმ ჯარმუშის ფილმ "პეტერსონში"
ადამ დრაივერი ჯიმ ჯარმუშის ფილმ "პეტერსონში"

მერე ამ ბლოკნოტს საყვარელი ძაღლი შეუჭამს. დათრგუნვილი და დამარცხებული გაეშურება ქალაქის ერთადერთი ღირშესანიშნაობისკენ, ჩანჩქერისკენ. აქ გაიცნობს იაპონელ პოეტს, რომელიც ცარიელ ბლოკნოტს აჩუქებს. გაესაუბრება პეტერსონს და რამდენჯერმე, იმის საჩვენებლად, რომ უსმენს, თანაუგრძნობს და ესმის მისი, წარმოთქვამს მაგიურ სიტყვას “აჰაააა!”... “აჰაა... აი, რაში ყოფილა საქმე”.

ამ სიტყვას წარმოთქვამს მაყურებელიც. თავის გულში იმეორებს, “აჰააა!”... ჰიჩკოკთან რომ არის, ისე. ჰიჩკოკთან, რომერთან, ტრიუფოსთან, ჯონ ფორდთან... როცა რაღაცას ხვდები და ამბობ “აჰააა!”... ხვდები, გსიამოვნებს, რომ ხვდები... გსიამოვნებს, რომ შენც ხარ ცოტათი პოეტი.

ჯიმ ჯარმუშმა გადაიღო ძალიან კარგი ფილმი - გამჭვირვალე, ნაზი, სადა, როგორც იაპონური ტანკა. ტელესერიალების ესთეტიკით გაღარიბებულ კინემატოგრაფს დაუბრუნა კინოხელოვნება, პოეზია - როცა ეკრანი ფრესკას ემსგავსება, როცა უბრალო ხმაურიც კი მუსიკად აღიქმება და, რაც მთავარია, როცა მთელ კინოდარბაზს გადაეცემა ეს ჯადო, როცა დარბაზში ყველა ერთად ხდება პოეტი.

წელს ბერლინის კინოფესტივალზე შევამჩნიე ეს სიღარიბე, ფილმების აბსოლუტური უმრავლესობა გადაღებული იყო მსხვილი და საშუალო ხედებით. კინოდან გაქრა პეიზაჟი, გაქრა ქალაქი. კინოს აღარ აინტერესებს, როგორ იცვლება ადამიანი, როცა, მაგალითად, სვამს ჩაის, უყურებს მზეს და უსმენს ფოთლების შრიალს. კინოს აინტერესებს მხოლოდ, როგორ განვითარდება სიუჟეტი. კინოს აღარ აინტერესებს ფუტკრები და ჯუჯები. “ბერლინალეზე” ერთადერთი ჩინური ფილმი იყო, რომელშიც გამოსახულებამ სილამაზე შეინარჩუნა.

თანამედროვე კინოს “ანტიდოტის” გადაღება მინდოდაო - აღნიშნა ჯიმ ჯარმუშმა კანის პრესკონფერენციაზე, არ შეეშინდა იყოს “ძველმოდური” თავისი გმირივით, პეტერსონივით... და საბედნიეროდ, მაინც მოახერხა მოეჯადოვებინა კანის პუბლიკა. “პეტერსონს” დიდი შანსი აქვს, გაიმარჯვოს წლევანდელ ფესტივალზე.

არაერთხელ მითქვამს, კინორეჟისორი, თუკი ის მართლაც კინემატოგრაფისტია, ყველაზე უსახო ქალაქსაც კი გადააქცევს პოეტურ ქმნილებად, ყველაზე უსახო ქალაქშიც მიაგნებს განუმეორებელს. რატომღაც ზესტაფონი დავიჩემე... აი, რითია გამორჩეული ზესტაფონი? არაფრით? არ არსებობს ქალაქი, სადაც ადამიანები ცხოვრობენ, რომ არ გამოირჩეოდეს რამით მაინც. მთავარია, გქონდეს მიკროსკოპი-თვალი. ფუტკარ-პოეტებს ყველგან დაინახავ. იმ ფუტკარ-პოეტებს, რომლებიც თავიანთ ქალაქებს და სიცოცხლეს ალამაზებენ.

Tags:კულტურა, ხელოვნება, კინო, კანი, კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი, ჯიმ ჯარმუში, საფრანგეთი


ზიზღი და სოლიდარობა

პირველი შთაბეჭდილება კანის კინოფესტივალის პროგრამაზე

“გამოვედი კინოდარბაზიდან და ცრემლი ვეღარ შევიკავე. ვბღაოდი ბავშვივით და მეგონა, რომ მთელი ჩვენი მუშაობა უშედეგო გამოდგა” - წერდა მონიკა ვიტი 1960 წელს, მიქელანჯელო ანტონიონის “თავგადასავლის” პრემიერის შესახებ. სურათი პირველად კანის კინოფესტივალზე უჩვენეს. როგორც მონიკა ვიტი იგონებს, პრესისთვის განკუთვნილ სეანსზე კინოკრიტიკოსები ყველაზე დრამატულ სცენებზე ხარხარებდნენ, ფინალში კი გაისმა სტვენა და კანის კინოფორუმისთვის ტრადიციული “მუუუუუუუ!”... უკმაყოფილების გამომხატველი შეძახილი, რომელსაც, ვინ იცის, რამდენი ფილმი ვერ გადაურჩა მსოფლიოს ნომერ პირველ კინოფესტივალზე, რომლის კონკურსში მონაწილეობაზე ოცნებობდა და ოცნებობს ყველა კინემატოგრაფისტი. ისიც კი, ვინც დასცინოდა და “ბურჟუაზიულობაში” ამხელდა მას. თავის დროზე, “მუუს” ვერ გადაურჩდნენ კანში გამარჯვებული ფილმებიც - სტვენა და დაცინვა მოჰყვა მარტინ სკორსეზეს “ტაქსის მძღოლს”, მორის პიალას “სატანის მზის ქვეშს”... დევიდ კრონენბერგის “ავტოკატასტროფის” დასრულების შემდეგ კი ვიღაცამ ისტორიული შეძახილი “იკადრა”: “რეჟისორი ავადმყოფია, უმკურნალეთ!”. ეს “მუუ”, როგორც ჩანს, ჟიურიზე ზემოქმედების ხერხიცაა. კინოკრიტიკოსები დარწმუნებულები არიან, რომ ამით რაღაც განწყობის მსგავსს უქმნიან კანის ფესტივალის მსაჯულებს. არ ვიცი, სხვა როგორ, მაგრამ ჩვენ, ქართველებმა მხოლოდ ამ მიზნით დავუსტვინეთ თავის დროზე ნიკიტა მიხალკოვის ფილმს, რომლის ზუსტი სათაური არ მახსოვს და, მართალი გითხრათ, ახლა, კანის დილის სეანსის წინ, ნახევრად მძინარეს, მაგრად მეზარება სურათის სათაურის მოძებნა ინტერნეტში.

დილის სეანსი კინოკრტიკოსებისთვის აქ 8.30-ზე იწყება. პრინციპში, თუ გინდა, რომ ნომალური ადგილი შეგხვდეს ძმები ლიუმიერების უზარმაზარ და აშკარად სარემონტო კინოდარბაზში, ფილმის სანახავად ნახევარი საათით ადრე მაინც უნდა მიხვიდე; მერე ზიხარ და აკვირდები იმას, რასაც ერთი მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვა, “პრესა” ჰქვია; უსმენ სხვადასხვა ენაზე წარმოთქმულ გვარებს “ალმოდოვარი”, “დარდენები”, “მუნჯუ”, “ჯარმუში”... გვარებს, რომლებიც წლევანდელი ფესტივალის ამინდს ქმნიან, ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი კონკურსისა კანის კინოფორუმის ისტორიაში. ამ კინოფორუმს უკვე აქვს თავისი სახე - ფილმების ჩვენება, ვარსკვლავების სვლა წითელ ხალიჩაზე გრძელდება გაძლიერებული დაცვის ფონზე (ისეთი შთაბეჭდილება რჩება, რომ კრუაზეტზე საფრანგეთის მთელი არმიაა გამოყვანილი), საკონკურსო პროგრამა კი გამოირჩევა ყველაზე გრძელი ფილმებით კანის კინოფორუმის ისტორიაში - “ოქროს პალმისთვის” მებრძოლი ფილმების აბსოლუტური უმრავლესობის ქრონომეტრაჟი სამ საათს აღწევს.

მქუხარე ოვაციებს ან “მუუს” მოჰყვება დისკუსია პრესისთვის განკუთვნილ აივანზე და კინოკრიტიკოსების ვარსკვლავები ყოველდღიურ კინოჟურნალებში. ეს უკვე ჟიურიზე ზემოქმედების პირდაპირი გზაა: არავინ გთხოვს არგუმენტებს, მიაწერე ფილმს ორი, სამი, ოთხი ვარსკვლავი, ან მიახატე “ოქროს პალმა”. ამის შემდეგ “პრესა” იტყვის, რომ ესა თუ ის ფილმი კანის კონკურსის ლიდერია, სხვამ კი კატასტროფული მარცხი განიცადა.

კანის წლევანდელი საკონკურსო პროგრამა მართლაც უკიდურესად ძლიერია. თანამედროვე კინოს თითქმის ყველა ლიდერმა “შეინახა” თავისი ახალი ფილმი კანის კონკურისთვის, ამიტომ ფესტივალი უკვე მართლა ტიტანების ბრძოლას ემსგავსება. დაძაბულ შეჯიბრში კი მით უფრო ფასობს ოვაციებიც და “მუუც”, მით უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, ვის როგორ შეაფასებს ეს “პრესა”. მნიშვნელოვანი - ჟიურისთვის, კინომანებისთვის და კინობაზრისთვის, გამქირავებლებისთვის, რომლებიც ფილმისთვის უნდა დაიხარჯონ. სწორედ ეს ხალხი ადევნებს თვალყურს განსაკუთრებული ყურადღებით დარბაზის რეაქციებს და ვარსკვლავებს კინოჟურნალებისთვის. სწორედ ამ ხალხს უქმნის პირველ რიგში დისკომფორტს კანის წლევანდელი კონკურსის “გაგრძელებული” ფილმები: ივლის კი პუბლიკა სამსაათიანი ფილმების სანახავად? ბოლომდე დარჩება კი კინოთეატრში, მაგალითად, რუმინული ფილმის, “სიერანევადის” სეანსზე? არადა სურათის ავტორს, კრისტი პუიუს აქ ბევრი უწინასწარმეტყველებს გამარჯვებას. ამბავი 40 წლის ბუხარესტელ ექიმზე, რომელიც თავის მრავალრიცხოვან ნათესავებთან ერთად საგანგებო სადილს აწყობს გარდაცვლილი მამის “ორმოცისთვის”, შეიძლება ითქვას, არც არის “ამბავი”... ესაა უფრო სამსაათიანი სურათი, რომელსაც აღბეჭდავს “ზედამხედველი-კამერა” - სურათი პოსტკომუნისტური რუმინეთისა. სურათი ნამდვილად ოსტატურად იქმნება. მაგრამ კინო - ნაკლებად. მთელ ამ პოლიტიკურ-კულინარიულ დისკუსიაში (პერსონაჟები დიდხანს საუბრობენ იმაზე, თუ როგორ მომზადდა კერძები ორმოცისათვის, შემდეგ კი “შარლი ებდოს” ტრაგედიას განიხილავენ) არაფერი ვითარდება...

რუმინეთი არ განვითარდა და იმიტომ. შეიძლება ამას გულისხმობს ავტორი. მაგრამ როცა არ ვითარდება ფილმი. რა საჭიროა მაშინ ფილმი?

არა, განვითარებასაც გააჩნია, რა თქმა უნდა. აგერ, კრიტიკოსებმა აიტაცეს და ქება-დიდება არ დააკლეს გერმანელი რეჟისორის, მარიან ანდეს ფილმს “ტონი ერდმანი, (არადა კანის ფესტივალზე გერმანულ კინოს დიდად არ სწყალობენ). ფესტივალის პირველი ნახევრის რეიტინგებით ეს სურათი, რომლის მოქმედება, სხვათა შორის, სწორედ რუმინეთში ვითარდება, ლიდერია ყველა გამოკითხვაში. ესაა ე.წ. “ნეოლიბერალიზმის კრიტიკა” და სატირა ახლა უკვე დასავლეთევროპელ “ბიზნესვუმენზე”, რომელიც ბუქარესტში რომელიღაც ნავთობკომპანიის მენეჯერად მუშაობს. გერმანიიდან მის მოსანახულებლად და დაბადების დღის მისალოცად ჩადის მამა, მუსიკის ყოფილი მასწავლებელი (ფილმის დასაწყისში მას უკანასკნელი მოსწავლე გაექცა) და ცდილობს, დაუბრუნოს შვილი ნორმალურ ცხოვრებას, ჩამოაშოროს ამ ყალბ ბიზნესკოქტეილებს და ვითომც ძალიან საქმიან შეხვედრებს... აბა, მეტი რა უნდა გაბრაზებულ დასავლელ კინოკრიტიკოსს კანში? მერე რა, რომ მთელი ეს პუბლიცისტიკა, უსაშველოდ პრიმიტიულად გადაღებული კარიკატურა, ეს სტერეოტიპული პერსონაჟები, არც სახეებს გამახსოვრებინებს, არც ატმოსფეროს. მთავარი ისაა, რომ ეკრანზე აისახება ზიზღი, რომელსაც ის ჩვენი გაბრაზებული კრიტიკოსი თავის თავში ატარებს, მთავარი ისაა, რომ გერმანელი რეჟისორი დასცინის ნეოლიბერალებს. თანაც, ძალიან მწარედ... გაბრაზებული კრიტიკოსისთვის, იმისთვის, ვინც ბერლინელ რეჟისორს ოვაციები გაუმართა, ეტყობა, სწორედ ესაა მთავარი!

ამას წინათ სტუდენტებთან ვიკამათეთ ცოტა შეიძლება უცნაურ თემაზე “კარგი და ცუდი ფილმი”. შევეცადეთ შეგვედარებინა მსგავს თემაზე გადაღებული კარგი და ცუდი ფილმები.

კანის წლევანდელ ფესტივალზე სწორედ ეს დისკუსია გამახსენდა: გერმანულ საკონკურსო ფილმს წინ უძღოდა პრემიერა ბრიტანელი კინოვეტერანის, კენ ლოუჩის ახალი სურათისა “მე, დენიელ ბლეიკი”. ესაა ამბავი 59 წლის მარტოხელა დურგალზე, რომელსაც ინფარქტის მერე უკრძალავენ მუშაობას, თუმცა სოციალური დახმარების გაფორმება მისგან ჯოჯოხეთურ ბიუროკრატიასთან ბრძოლას მოითხოვს.

ლოუჩის ფილმში არის ასეთი ეპიზოდი. დენიელ ბლეიკს სთხოვენ, დაბეჭდოს სოცდახმარების კითხვარი კომპიუტერზე და ინტერნეტით გაუგზავნოს სოცდახმარების ოფისს. მაგრამ მან არ იცის კომპიუტერის ხმარება - მთელი ცხოვრება დურგლად მუშაობდა და არც კომპიუტერი დასჭირვებია და არც ინტერნეტი. ეს მხოლოდ ლოუჩს შეუძლია მგონი. მხოლოდ ლოუჩს შეუძლია შექმნას მხატვრული სახე ყოფითი სცენიდან. უფრო მეტიც, შექმნას ნამდვილი დრამა ადამიანზე, რომლის ბედი, რომლის სიცოცხლე დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორ შეძლებს ტექსტის დაბეჭდვას და მეილის გაგზავნას.

ესეც თქვენი განსხვავება - სისტემის კრიტიკა ზიზღით და სისტემის კრიტიკა სოლიდარობით. სისტემის კრიტიკა კარიკატურული “ბიზნესვუმენებით” და სისტემის კრიტიკა ადამიანებით, რომლებიც არ არიან დამნაშავეები ამ სისტემის არსებობაში. სისტემის კრიტიკა კრიტიკისთვის და სისტემის კრიტიკა ადამიანისთვის. დაბოლოს, უნიჭობა და ნიჭიერება. არა, მხოლოდ ეს არა. უნიჭობა და გენიალურობა!

კენ ლოუჩის გმირი ბოლოს გულის შეტევით კვდება. მეგობრები მას დილით ადრე ასაფლავებენ, რადგან დამკრძალავ ბიუროს დილის საათებზე “სეილი” აქვს გამოცხადებული. მეტის საშუალება კი ამ ხალხს არა აქვს.

ამაზე როგორ არ უნდა გაგეცინოს? მაშინაც კი, როცა ცრემლს ვერ იკავებ.

დიდი იმედი მაქვს, რომ ატირებული დარბაზი კენ ლოუჩის ფილმის დასრულების შემდეგ კანის ფესტივალის წლევანდელი ჟიურის გადაწყვეტილებაზეც იმოქმედებს. რისთვის ვართ აბა აქ კრიტიკოსები ჟიურიზე ზემოქმედება თუ არ მოვახდინეთ?!

Tags:კინო, ხელოვნება, კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი


ჰომო-sacer-სექსუალობა

ჰომოსექსუალობის მიუღებლობის ფსიქოლოგიური მიზეზები ბანალური და არასაინტერესოა: რეალური ჰომოფობი, ანუ ისეთი, რომელშიც ჰომოსექსუალობა ზიზღით გამოხატულ შიშს აღძრავს, ლატენტური, ან ვერრეალიზებული ჰომოსექსუალია, რომელიც შემდგარ ჰომოსექსუალში საკუთარ თავს, საკუთარ ვერგანხორციელებულ სურვილს ამოიცნობს, რაც მასში ერთდროულად შურსაც იწვევს და საკუთარი ფარული ვნების მხილების პანიკურ შიშსაც. კიდევ არსებობენ მიბაძვით ჰომოფობები, ანუ ისეთები, რომლებიც რეალურად სულაც არ არიან ჰომოფობები, მაგრამ იმის გამო, რომ ჰომოფობია კულტურულად მიღებულია, ანუ უმრავლესობას ჰომოსექსუალობის მიმართ განცხადებულად უარყოფითი დამოკიდებულება აქვს, ისინიც, ვისაც ჰომოფობიის არანაირი საფუძველი არ გააჩნიათ, ჰომოფობობენ, იმიტომ, რომ ასეა მიღებული. ამას განწყობის ფსიქოლოგია „კონფორმიზმს“ უწოდებს: ადამიანი ვერ აყალიბებს, ან ვერ გამოხატავს საკუთარ აზრს იმ მარტივი მიზეზით, რომ უმრავლესობა სხვა აზრზეა. თავად ეს უმრავლესობა კი სწორედ ასეთი კონფორმისტების სიმრავლეა.

ბევრად უფრო საინტერესო და მრავალმხრივია ჰომოსექსუალობის კულტურული მიუღებლობა, ანუ კულტურული ჰომოფობია, რომელშიც არა მხოლოდ უცხოსადმი სიძულვილის ტრადიციული სტერეოტიპები აირეკლება, არამედ ის, ერთი მხრივ, მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს ჰომოსექსუალობის ხასიათს, მის ემოციურ და ფსიქოლოგიურ ფონს, მეორე მხრივ კი, მისი კულტურული თვითგამოხატვის ფორმებს.

რა არის კულტურული ჰომოფობია და როგორ აისახება ის როგორც ჰომოსექსუალურ სურვილზე, ისევე მის კულტურულ არტიკულაციაზე?

კულტურულ ჰომოფობიაში იგულისხმება ის ადგილი, რომელიც კულტურამ, ანუ იმან, რაც ადამიანს ცხოველთა სამყაროდან განასხვავებს - ადამიანების მიერ არა ბუნებით თანდაყოლილმა, არამედ ხელოვნურად შექმნილმა სოციალური ურთიერთობის ფორმებმა - ადათ-წესებმა, რელიგიამ, პოლიტიკურმა და სამართლებრივმა აზროვნებამ თუ მორალურმა წარმოდგენებმა და კულტურულ ღირებულებათა იდეალებმა, ჰომოსექსუალურ ურთიერთობებს მიუჩინა: ესაა მარგინალურობა, რომელსაც ეპოქისა და კონკრეტული კულტურის შესაბამისად ხან დეკადენტობა, ხან ცოდვა, დანაშაული, სუბკულტურა და ა.შ. ეწოდება.

თვით უძველეს ცივილიზაციებშიც - ეგვიპტეში, შუამდინარეთში, ირანში, განსაკუთრებით ანტიკურ საბერძნეთსა თუ რომის იმპერიაში -რომლებიც ერთი და იმავე სქესის ადამიანებს შორის სასიყვარულო ურთიერთობის მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულებით იყვნენ ცნობილი, სექსუალობის ამ ფორმას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში არ დაუკავებია ცენტრალური ადგილი, არ ქცეულა „მეინსტრიმად“, არც მაშინ, როდესაც რომის ერთ-ერთი უძლიერესმა იმპერატორმა ადრიანემ, ერთადერთმა, რომელიც საკუთარ ჰომოსექსუალობას არ მალავდა, საკუთარი შეყვარებული - 17 წლის ბიჭი ანტინუსი - რომის სენატს ღვთაებად შეარაცხინა და მის სახელზე ტაძრები და საკურთხევლები ააშენა. არც ბერძნული პანთეონის უმაღლეს, ოლიმპილ ღმერთთა (ზევსი, აპოლონი, დიონისე) ზოგჯერ ტრაგიკულ სასიყვარულო თავგადასავლებს ლამაზ ბიჭებთან; არც აქილევსისა და პატროკლეს ჰეროიკულ სიყვარულს; არც კუნძულ ლესბოსის მკვიდრ დიდ ბერძენ ქალ პოეტ საფოს, რომლის შემოქმედებაც ლესბოსური სიყვარულის სახელმდებელი გახდა; არც სოკრატესა და პლატონის ამაღელვებელ სიტყვებს მამაკაცებს შორის სიყვარულზე თუ ალექსანდრე მაკედონელის შეშლილობამდე მისულ მწუხარებას მისი შეყვარებულის - ჰეფესტიონის დაღუპვის გამო - არაფერი საერთო ჰომოსექსუალობის კულტურულ ჰეგემონიურობასთან არა აქვს. ამასაც აქვს თავისი კულტურული მიზეზები, რომლებიც თავად კულტურის შინაარსსა და მიზნებს უკავშირდება.

ნორმატიული სექსუალობა, როგორც არაბუნებრივი ბუნებრიობა

ჰომოსექსუალობა არასდროს ყოფილა ნორმა, რამდენადაც ნორმატიულობა საზოგადოების მოწყობისა და ძალაუფლების გადანაწილების პრინციპებს უკავშირდება. კულტურაში დომინანტი ყოველთვის იყო გამრავლების ინსტინქტი, რომელიც თავისი არსით არა კულტურული, არამედ ბუნებრივი, ანიმალური წარმოშობისაა, ანუ ის, როგორც ინსტინქტი, ისეთივეა ადამიანში, როგორც ორგანული სამყაროს ნებისმიერ სხვა წარმომადგენელში. ამდენად, გამრავლება ბუნებრივი დეტერმინიზმის ნაწილია და არა კულტურული მონაპოვარი. კულტურა იწყება მაშინ, როდესაც გამრავლების ინსტინქტის რეგულაცია შემოდის, ანუ როცა ცხოველთა ჯოგში სოციალური ორგანიზაციები ჩნდება. სამეცნიერო თეორიების უდიდეს ნაწილს ადამიანის ბუნებისგან, ანუ ცხოველთა სამყაროსგან გამოყოფის და კულტურის დაბადების პირველ ნაბიჯად სექსუალური ცხოვრების რეგლამენტაცია, კერძოდ კი სისხლის აღრევის, ანუ ინცესტის აკრძალვა მიაჩნია. ამგვარად ჩნდება პირველი სოციალური ორგანიზაციები: ოჯახი, გვარ-ტომი, თემი, რომლებიც დროთა განმავლობაში სახელმწიფოდ და ერად ვითარდება. რამდენადაც ყველა ეს სოციალური ორგანიზაცია პატრიარქალურია, ანუ მამრობითი სქესის დომინანტურ პოზიციას, მის ძალაუფლებას ეფუძნება, სექსუალობის ნორმირებაც პატრიარქალური წესრიგის განმტკიცებას ემსახურება. მამაკაცის ძალაუფლება სიმბოლურად სექსუალურ აქტშიც აისახება, რომელიც, ერთი საკმაოდ გავლენიანი ანთროპოლოგიური თეორიის თანახმად, მამაკაცის მიერ ქალზე ძალადობად გაიგება, ან, სულხან-საბა ორბელიანის მიერ სექსუალური აქტის განმარტებას რომ შევადაროთ, - „კაცთაგან ქალის დამცირებად“. ქალის სექსუალური დაუფლებით, მასზე სიმბოლური ძალადობით, ყოველი მამაკაცი, შეიძლება ითქვას, ღვთაებრივი ძალაუფლების უმაღლეს არქეტიპს - შესაქმის აქტს იმეორებს, რომელიც შემოქმედი ღმერთის მიერ ქაოსზე ძალადობად და მის ძალადობრივ დამორჩილებად გამოისახება. ქორწინების ღამეს დაღვრილი ქალწულობის სისხლი სიმბოლურად შესაქმის აქტის იმიტაციაა.

სექსუალობის ნორმირებას გარდა სიმბოლურისა, ეკონომიური მნიშვნელობაც აქვს და ისიც, საბოლოო ჯამში, ძალაუფლებას უკავშირდება: გამრავლებამდე სექსუალობის დაყვანით დაქვემდებარებული ქალის სექსუალობა რეპროდუქციის ფუნქციით შემოისაზღვრება. სიამოვნებაზე უფლება, რომლის საშუალებადაც არა მხოლოდ ქალი გამოიყენება, პრივილეგიად გადაიქცევა: სექსუალური, ისევე, როგორც ყველა სხვა სახის სიამოვნება, პრივილეგირებული ფენების, ძალაუფლების მქონეთა უფლებაა. გარდა ამისა, გამრავლებით, ჯერ ოჯახის, შემდგომ გვარ-ტომისა თუ სანათესაოს, ბოლოს ერის დემოგრაფიული ზრდით, ძალაუფლების არეალი ფართოვდება.

ასეთ კულტურულ ფონზე ჰომოსექსუალობა, რომელიც არაა გამრავლებისა და ექსპანსიის საშუალება, არ მონაწილეობს დანათესავება-დამოყვრების პროცესში, არამედ სუფთა სახის ვნებაა, მთელი პატრიარქალური სისტემის საბოტაჟად გაიგება. ჰომოსექსუალობის, როგორც არაბუნებრიობის (რაც გამრავლების ინსტინქტზე უარის თქმას გულისხმობს) ცოდვად, გარყვნილებად, გადახრად, დეკადენტობად თუ დანაშაულად შერაცხვა, კულტურული ეკონომიის პერსპექტივიდან გამომდინარე, მისი სწორედ საბოტაჟად, მტრობად, წესრიგზე თავდასხმად აღქმიდან უნდა გამომდინარეობდეს. ამასთანავე, ნორმირებული სექსუალობის პირობებში, სადაც სექსუალური როლები მამაკაცისა და ქალის ძალაუფლებრივ ბალანსს, უფრო სწორად, მამაკაცის მიერ ქალის დაუფლება-დაქვემდებარებას ემსახურება, ჰომოსექსუალობას სრული სუბვერსია და ქაოსი შემოაქვს და სქესთათვის განსაზღვრული კულტურული და სოციალური როლები წყობიდან გამოჰყავს. ასეთი საეჭვო მოვლენა მარტივად გადაიქცევა აგრესიისა და სიძულვილის სამიზნედ, პარაზიტად, რომელიც არ მონაწილეობს ბიოლოგიური დოვლათის შექმნაში, რომელიც უარს ამბობს საჯიშე ცხოველობაზე და, შესაბამისად, მისი, როგორც უსარგებლო საგნის, ღირებულება და ფასი დაბალია.

Homo sacer

კულტურის ისტორიიდან ცნობილია ისეთი მექანიზმი, რომელიც ადამიანის სიცოცხლეს აუფასურებს და მას არსებობის ღირსადაც არ თვლის. რომაულ სამართალში ამ მოვლენას homo sacer-ი ეწოდება. homo sacer ლათინურად წმინდა ადამიანს ნიშნავს, რომლის „წმინდანობა“ იმითი გამოიხატება, რომ ამ სტატუსის მქონე ადამიანი გარიყულია საზოგადოებისგან, მას აღარ იცავს კანონი, შესაბამისად, არც მისი მოკვლა ან წამება ისჯება. გარდა ვიწრო ისტორიულ-სამართლებრივი შინაარსისა, უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში „ჰომო საკერი“ უფრო ფართო მნიშვნელობებითაც იხმარება საზოგადოებისგან გარიყული, უფლებაწართმეული ადამიანების აღსანიშნავად. ასეთი ჰომო საკერია, მაგალითად, თემიდან განკვეთილი ადამიანი, რომელზეც თემის მფარველი ღვთაების, ან ჯვარ-ხატის წყალობა აღარ ვრცელდება; ჰომო საკერები იყვნენ პირველი ქრისტიანი მოწამეები, რომლებსაც იმპერატორმა ნერონმა რომის გადაწვაში დასდო ბრალი; მოწამე წმინდანები, რომლებსაც საბოტაჟში, ავხორცობაში, ინცესტსა თუ კანიბალიზმში ადანაშაულებდნენ. შემდგომში თავად გამარჯვებულმა ქრისტიანობამ შექმნა ახალი ჰომო საკერები ურჯულოების, მწვალებლებისა თუ კუდიანების სახით. ჰოლოკოსტში, ანუ გერმანელი ნაცისტების მიერ ებრაელთა, როგორც დაბალი რასის წარმომადგენლების განადგურებაში, ამგვარი სტატუსის მქონეებად ებრაელები იქცნენ. იტალიელმა ფილოსოფოსმა ჯორჯო აგამბენმა, რომლის სახელსაც უკავშირდება ამ ტერმინის ფართო მნიშვნელობით გავრცელება, თანამდეროვე ჰომო საკერებად „ანტიტერორისტული ომის“ ტყვეები - გუანტანამო ბეის პატიმრები მიიჩნია, აგრეთვე ლტოლვილები, რომელთა მიღებაც არცერთ სახელმწიფოს არ სურს. კულტურული ჰომოფობიის პერსპექტივიდან, ჰომოსექსუალია ერთგვარი უნივერსალური ჰომო საკერი, რომლის, როგორც არა კვლავწარმოების საშუალების ფასი არ წარმოადგენს სასიცოცხლო ღირებულებას. შესაბამისად, ჰომოსექსუალთა უფლებრივი გათანაბრება პირდაპირი ხელყოფაა კვლავწარმოებადი უმრავლესობის აღმატებულობისა და მასზე დაქვემდებარებულის მიმართ ძალადობის წმინდა უფლებისა.

ჰომო საკერი ჰომოფობურ კულტურასა და მის ეკონომიურ აზროვნებაში ჰომოსექსუალობის რეალური სტატუსია. ჰომოსექსუალობის შეუწყნარებლობა, რომელსაც მისი დემონიზაცია, ცოდვად და გარყვნილებად შერაცხვა, შემდგომ კი ავადმყოფობად და სისხლის სამართლის დანაშაულად კვალიფიკაცია მოჰყვა, სათავეს მონოთეისტური რელიგიებიდან იღებს. განსაკუთრებული როლი ამ მხრივ ითამაშა ქრისტიანობამ, რომელმაც თავდაპირველად ყოველგვარი ხორციელი სიამოვნება დაგმო და შეაჩვენა, ხოლო შუა საუკუნეებში ჰომოსექსუალობა მომაკვდინებელ ცოდვად გამოაცხადა და ამით ახალი დროებისათვის ჰომოსექსუალობის დევნისა და განადგურების ნიადაგი შეამზადა. სწორედ განმანათლებლურ და გონების ბატონობის ხანაში გახდა ერთი და იმავე სქესის ადამიანთა შორის სასიყვარულო ურთიერთობა „გადახრა“, ნორმიდან გადახვევა თუ დანაშაული. ასეთი განვითარების დაგვირგვინება იყო ფაშისტურ რეჟიმებსა თუ საბჭოთა დიქტატურაში ადამიანების სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით დევნა და ხშირად ფიზიკური განადგურებაც. თუმცა XX საუკუნეშივე დაიწყო მოძრაობები ჰომოსექსუალობის ჯერ დეკრიმინალიზაციისათვის, შემდეგ კი სრული სამართლებრივი ლეგალიზაციისათვის, რომლის დაგვირგვინებაცაა უკვე XXI საუკუნეში დასავლეთის ქვეყნებში ჰომოსექსუალურ ქორწინებათა დაკანონება, ანუ ურთიერთობის ამ ფორმის იმ კულტურაში ინტეგრაცია, რომელმაც ჰომოფობიის წარმოშობა განაპირობა. თუმცა სწორედ ამგვარმა ჰუმანისტურმა პოლიტიკამ გაამძაფრა ჰომოფობიის ახალი ტალღაც. შეიძლება ითქვას, რომ თანამედროვე სამყაროში ჰომოფობია პატრიარქალური წესრიგის დამცველი ულტრაკონსერვატორების, რელიგიური ფანატიკოსებისა და ექსტრემისტების, მემარჯვენე პოპულისტებისა და ნეოფაშისტების უკანასკნელი თავშესაფარია.

ჰომოსექსუალობის არაბუნებრიობა, როგორც „პრივილეგია“

შეიძლება ერთი შეხედვით პარადოქსად გამოიყურებოდეს, რომ ჰომოსექსუალობის კულტურული ღირებულება განპირობებულია ზუსტად იმავე მიზეზებით, რომლებიც ჰომოსექსუალობას ჰომო საკერად აქცევს. მრავალსაუკუნოვანმა დევნამ და მარგინალიზაციამ ჰომოსექსუალური კულტურა დაიცვა გამეინსტრიმებისა და, შესაბამისად, გაუფასურებისაგან. ამით ის ყველა სახის ალტერნატიული თუ კონტრკულტურის პროტოტიპად და ულევ საბადოდ აქცია. ამასთანავე, ჰომოსექსუალობის კულტურული თვითგამოხატვის ფორმები, მისი განსაკუთრებულობა და ხიბლი თუ რევოლუციური მუხტი მნიშვნელოვანწილად სწორედ იმ რეპრესიების შედეგია, რომლებიც საუკუნეთა განმავლობაში ხორციელდება მასზე. რელიგიურმა შეუწყნარებლობამ კი ჰომოსექსუალობას სწორედ რელიგიური, შეიძლება ითქვას, საკრალური შარავანდედი შესძინა: ჯერ იუდაიზმში, შემდეგ კი უფრო მძაფრად ქრისტიანობაში, განსაცდელი და დევნა ღვთის რჩეულობის, სიწმინდის ნიშანია. სახარებიდან ცნობილი ქრისტეს სიტყვები - „ასე იქნებიან უკანასკნელნი - პირველნი, და პირველნი - უკანასკნელნი, ვინაიდან მრავალნი არიან ხმობილნი და მცირედნი - რჩეულნი“ (მათე 20;16) - პირდაპირ შეიძლება მიესადაგოს ჰომოსექსუალობის, როგორც მარადიული უმცირესობის პათოსს.

მარგინალიზებული, აკრძალული და დევნილი უმცირესობის პათოსი ქმნის იმ კულტურული თვითგამოხატვის სუბვერსიულ, ანუ დამამხობელ, არეულობის შემომტან ფორმებს, რომლებიც ჰომოსექსუალური კულტურისთვისაა დამახასიათებელი.

ჰომოსექსუალობის კულტურული თვითგამოხატვის პირველი მთავარი ფორმა მოწამეობრიობაა, რომელშიც და რომლის მეშვეობითაც ადრექრისტიანულმა მარტიროლოგიამ თანამედროვეობამდე მოღწევა შეძლო, ანუ, შეიძლება ითქვას, რომ ჰომოსექსუალი თანამედროვე ჰომოფობურ გარემოში იმავე როლს ასრულებს, როგორსაც კატაკომბების დროინდელი პირველი ქრისტიანები. შემთხვევითი არაა, რომ ჟან პოლ სარტრი პირველ ღიად ჰომოსექსუალ მწერალს ჟან ჟენეს წმინდანს უწოდებდა და ჟენესადმი მიძღვნილ თავის გიგანტურ მონოგრაფიაში მისი წმინდანობის დასაბუთებას ცდილობდა.

ჰომოსექსუალობის თვითგამოხატვის მეორე მთავარი ნიშანია „კარნავალურობა“, რომელიც ყველაზე ცხადად ე.წ. „გეი აღლუმებზე“ ჩანს და კონსერვატორი საზოგადოების აღშფოთებას იწვევს. კარნავალურობა უკვე ანტიკურ ხანაში გაჩნდა, მაგრამ თავის ფართო გავრცელებას შუა საუკუნეებში მიაღწია. კარნავალურობისათვის დამახასიათებელია პაროდია, შავი იუმორი, გროტესკი, გადამეტება, სქესობრივი როლების აღრევა, „უცენზურობა“ და ეპატაჟი. კარნავალური კულტურა ჩაგრული, ხმა და უფლებაწართმეული ხალხის კულტურა იყო, რომელიც კარნავალური ფორმებით საჯაროდ გამოხატავდა საკუთარ არსებობას და თავისუფლების სურვილს. სწორედ ამგვარი „უცენზურო“ და ნორმატიული წესრიგის ამრევი ელემენტები იწვევს კულტურულ აფეთქებებს. „კულტურული აფეთქება“ ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში იური ლოტმანის შემოტანილი ტერმინია, რომელიც კულტურის დინამიკის, მისი თვითგანახლებისა და განვითარების მთავარი მექანიზმია და ის იმდენ ხანს არის ქმედითუნარიანი, სანამ კულტურის მიერ მისი მიღება-ათვისება და, შესაბამისად, „გაუვნებელყოფა“ არ მოხდება.

ჰომოსექსუალობა არაბუნებრივია, თუკი ბუნებრიობა გამრავლების ინსტინქტამდე დაიყვანება. სწორედ ეს არაბუნებრიობა ანიჭებს მას განსაკუთრებულობას და ერთგვარ მომნუსხველ-მომაჯადოებელ ელფერს, რომელიც თავისი არა ბუნებრიობით, არამედ ბუნების წინააღმდეგ სვლით, წმინდა სახის ხელოვნებაა, რამდენადაც ხელოვნება არცერთი ბიოლოგიური ინსტინქტის დაკმაყოფილებას არ ემსახურება და სამომხმარებლო ეკონომიის თვალსაზრისით, სრულიად უსარგებლო და ზედმეტია. ისევე, როგორც ყოველგვარი ხელოვნება, რომელიც არაბუნებრივი თუ ბუნების მიერ არშექმნილი საგნების შექმნას გულისხმობს, გარკვეული აზრით, ჰომოსექსუალურია და როგორც ჰომოსექსუალობა, ხელოვნებაც სუბვერსიულია ნორმატიული წესრიგის მიმართ.

ერთი და იმავე სქესის წარმომადგენლებს შორის სიყვარულს არანაირი სხვა მიზანი, გარდა თავად სიყვარულისა, არ გააჩნია, მისი ნაყოფი არაბიოლოგიურია. ჰომოსექსუალობის საიდუმლო, რომელიც ცხოვრების ამ ფორმის მიმართ სიძულვილსაც იწვევს და ხიბლსაც, შურსაც და დაცინვასაც, აგრესიასაც და თანაგრძნობასაც, შიშსაც და განცვიფრებასაც - ერთგვარი „დაუინტერესებელი ჭვრეტაა“, როდესაც სექსუალობა არა რომელიმე სხვა მიზნის მიღწევის საშუალებაა, არამედ თავად მიზანია და ის მასში არანორმირებული, „პირველქმნილი“ მრავალფეროვნებით ცხადდება. თუ სექსუალობის ნორმირებით სიამოვნების ფაქტორის შეზღუდვა ხდება, ნორმებზე გადაბიჯებით კი შებოჭილი სიამოვნება რამდენადმე იზრდება, რაც ჰომოსექსუალობას სიამოვნების ეკონომიაში უპირატესობას უქმნის. კულტურული ჰომოფობიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი სწორედ ჰომოსექსუალობის ამგვარი პრივილეგირებულობაა.

ჰომოსექსუალობის მთავარი „პრივილეგია“ მისი კულტურული მიუღებლობაა, რაც მას გამეინსტრიმულებისა და შემოქმედებითი მუხტის დაკარგვისგან იცავს. ეს თვისება ჰომოსექსუალობის მარტიროლოგიურობამ, მოწამეობრივმა ბუნებამ განაპირობა. როგორც პირველქრისტიან მოწამეებს დევნა მხოლოდ რწმენას უმტკიცებდა და მიმდევრებს მატებდა, ასევე დევნა-შევიწროება ჰომოსექსუალობას მხოლოდ სიმტკიცეს და გაბედულებას მატებს, კიდევ უფრო მეტ ბრძოლისუნარიანობას და შემოქმედებით ენერგიებს ანიჭებს. ამდენად, 17 მაისის დარბევები და ოჯახის დაცვის კონგრესები, მთელი თავისი ნეოფაშისტური რიტორიკებით, პირველ რიგში, ჰომოსექსუალობის საუკეთესო „პროპაგანდაა“.

 

Tags:საზოგადოება, ჰომოსექსუალობა, ჰომოფობია, რელიგია, ტრადიცია, ჰომო საკერი, ოჯახი, რეპროდუქცია, კულტურა, ნორმატიული სექსუალობა, ხელოვნება


მოაგვარებს თუ არა კონკურენცია ყველა ეკონომიკურ პრობლემას?

საქართველოს განვითარების სტრატეგიებზე საუბარში ხშირად მესმის ხოლმე ფრაზა „გამოსავალი არის კონკურენციაში.“ ეს განსაკუთრებით მემარჯვენეების მიერ არის აღიარებულ ურყევ ჭეშმარიტებად, რომლის კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება არ შეიძლება. მიუხედავად იმისა, რომ პროფესიონალი, აკადემიურ სფეროში მოღვაწე ეკონომისტების უდიდესი ნაწილი აღიარებს, რომ თავისუფალ ბაზარს აქვს ჩავარდნები (Market Failures), პოლიტიკოსი და სამოქალაქო აქტივისტი მემარჯვენეებისთვის საბაზრო ჩავარდნის გაგება სრულიად უცხოა. ამის ნაცვლად, მემარჯვენეები საუბრობენ იმაზე, რომ სინამდვილეში ჩავარდნები აქვს მხოლოდ სახელმწიფოს (Government Failures). თავისუფალი ბაზარი და თავისუფალი კონკურენცია არ შეიძლება, რომ „ჩავარდებოდეს“, ის ყოველთვის იდეალურად მუშაობს.

ეკონომიკაში რამდენიმე სახის საბაზრო ჩავარდნაა ცნობილი. საბაზრო ჩავარდნა არის მდგომარეობა, როდესაც ბაზარი რესურსებს ეფექტიანად ვერ ანაწილებს. ერთი ასეთი შემთხვევა არის მონოპოლია. მონოპოლისტი ფირმა ფასებს თვითნებურად აწესებს და ეს ფასები არ ასახავს ბაზარზე არსებულ მოთხოვნისა და მიწოდების მდგომარეობას. მაგალითად, თუ მე ვარ მონოპოლისტი ფირმა, მე შემიძლია, რომ გაცილებით უფრო ძვირად გავყიდო ჩემ მიერ წარმოებული პროდუქცია, ვიდრე მისი ფასი არის სინამდვილეში. ვთქვათ, თუ ვარ პურის ერთადერთი მწარმოებელი მსოფლიოში და პური არის კვების რაციონის აუცილებელი კომპონენტი ბევრი ადამიანისთვის, მაშინ თავისუფლად შემიძლია, რომ მისი ფასი თვითნებურად გავზარდო ისე, რომ მომხმარებლები მაინც ვაიძულო, მოიხმარონ ჩემი პროდუქცია.

მონოპოლისტური ფასები ხშირია ფარმაცევტულ ბიზნესში, სადაც სწორედ ისეთ პროდუქციას ყიდიან ფირმები, რომელთა გარეშეც ადამიანი ჯანმრთელობას ვერ შეინარჩუნებს. ამ ბიზნესში მონოპოლიის ნაცვლად, ხშირად გვაქვს ოლიგოპოლიები. ოლიგოპოლია არის მონოპოლიის ფორმა, როდესაც პროდუქციაზე დამახინჯებულ ფასს ერთის ნაცვლად რამდენიმე ფირმა აწესებს ერთმანეთთან შეთანხმებით. ასევე, მონოპოლისტურ და ოლიგოპოლისტურ ფასებს ხშირად აწესებენ ფირმები და სახელმწიფოები, რომლებიც მსოფლიო ბაზარზე ამოწურვადი და შეზღუდული რაოდენობის ენერგორესურსებით ვაჭრობენ.

მონოპოლიები ხშირად ბუნებრივად ჩნდება. დროთა განმავლობაში პროდუქციისთვის აუცილებელი რესურსების უდიდეს ნაწილს ერთი ფირმა ეპატრონება და თითქმის შეუძლებელი ხდება ამ ფირმისთვის კონკურენციის გაწევა. ცხადია, თეორიულად შესაძლებელია ასეთ შემთხვევაშიც კი გაჩნდეს კონკურენცია, მაგრამ რეალურად, ასეთი შემთხვევები ძალიან იშვიათია (და ხშირად მხოლოდ განსაკუთრებულად რევოლუციური ტექნოლოგიური გარღვევების შედეგად ჩნდება).

მაგალითისთვის წარმოიდგინეთ ორი შემთხვევა: რკინიგზა და სატრანსპორტო გზები. რკინიგზის სფეროში, კონკურენტული გარემოს შექმნას დასჭირდება ბევრი კომპანიის რკინიგზის ბიზნესში ჩართვა, რომლებიც ალტერნატიულ რკინიგზის ხაზებს ააშენებენ. ალტერნატიული რკინიგზის ხაზების აშენება უზარმაზარ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, რომლის გაღებაც მხოლოდ ძალიან მდიდარ კომპანიებს შეუძლიათ. ბევრი კომპანია უარს იტყვის ინვესტირებაზე, თუ მოგება, რომელსაც ნახავენ, არ იქნება იმხელა, რომ გაწეული ხარჯები მოკლე დროში ანაზღაურდეს. კონკურენციაში ჩაბმის მსურველი კომპანიები შეიძლება მაინც გამოჩდნენ, მაგრამ კონკურენტების რაოდენობა იმდენად შეზღუდული იქნება, რომ ოლიგოპოლიური გარიგებებებისგან და დამახინჯებული ფასებისგან მაინც ვერ დაიცავს მომხმარებელს. იმავე სურათს მივიღებთ, თუ გავყიდით გზებს (ამ შემთხვევაში, კონკურენტ ფირმებს ალტერნატიული გზების შენება მოუწევთ).

ამის მიუხედავად, ხშირად ბუნებრივ მონოპოლიებს, როგორიცაა რკინიგზა და სხვა სახის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა, მთავრობები მაინც ყიდიან, მაგრამ ასეთ შემთხვევებში სახელმწიფო კერძო კომპანიებს უწესებს გარკვეულ შეზღუდვებს იმისთვის, რომ მიწოდებულ პროდუქციაზე არ გაზარდონ ფასები და შეინარჩუნონ პროდუქციის მინიმალური სტანდარტები. რეგულაციების არსებობის მიუხედავად, ბუნებრივი მონოპოლიების გაყიდვა მაინც პრობლემური საკითხია, როგორც ამას მართებულად ამტკიცებს ბრიტანული „გარდიანის“ მიმომხილველი ჯორჯ მონბიო თავის საავტორო სვეტში, რომელიც ქართულადაც ითარგმნა. მონბიო წერს, რომ იმის გამო, რომ ზოგიერთი სასიცოცხლოდ აუცილებელი სერვისის „ჩავარდნა“ შეუძლებელია (ეს სერვისები იმდენად მნიშვნელოვანია საზოგადოების ჯანსაღი ფუნქციონირებისთვის, რომ მათი მიწოდება არ უნდა შეწყდეს), სახელმწიფო იძულებული ხდება, რომ მოსალოდნელი კრახის წინ, მნიშვნელოვანი სერვისის მიმწოდებელი კერძო ფირმა გადაარჩინოს. ასეთმა კერძო ფირმამ შესანიშნავად იცის, რომ სახელმწიფო ყველა შემთხვევაში დაეხმარება და ამიტომ გაუმართლებელ რისკებზეც შედარებით ხშირად მიდის, ვიდრე ამას თავისუფალი კონკურენციის შემთხვევაში იზამდა.

საბაზრო ჩავარდნების კიდევ ერთ კატეგორიას მიეკუთვნება ის, რასაც ეკონომისტები უწოდებენ ექსტერნალიებს (Externalities), ანუ გარე ეფექტებს. ე.წ. ნეგატიური ექსტერნალიის გავრცელებული ტიპია კერძო კომპანიების მიერ გარემოს დაბინძურება. როგორც ამერიკელი ეკონომისტი, ეკონომიკის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი პოლ კრუგმანი შენიშნავს, გარემოს დაბინძურება ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული ექსტერნალიაა, რომელიც მომხმარებლებს აიძულებს, მეტი გადაიხადონ კომპანიის მიწოდებულ სერვისებში. როდესაც კომპანია აბინძურებს გარემოს, გარემოს დაბინძურების ხარჯები მთლიანად სახელმწიფოს და საზოგადოებას ეკისრება. თუ ქვეყანაში არ არსებობს გარემოს დაცვის რეგულაციები, ამას უკიდურესად უსამართლო განაწილებამდე მივყავართ, რომელიც, როგორც კრუგმანი მართებულად აღნიშნავს, თავისუფალი ბაზრის საბაზისო ლოგიკიდან გამომდინარეც კი არ არის გამართლებული.

დაბოლოს, საბაზრო ჩავარდნის კიდევ ერთი გავრცელებული ტიპია ინფორმაციული ასიმეტრიები, რაც ყველაზე დეტალურად აღწერა ეკონომიკაში ნობელის პრემიის ამერიკელმა ლაურეატმა ჯოზეფ სტიგლიცმა. ასეთი ასიმეტრიები წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც მიმწოდებელი უფრო მეტ ინფორმაციას ფლობს პროდუქციაზე, ვიდრე მომხმარებელი. ამგვარი შემთხვევები კი, მოგეხსენებათ, ძალზედ ხშირია. სწორედ ინფორმაციული ასიმეტრიის გამოსასწორებლად, მაგალითად, ევროკავშირის ქვეყნებში დაწესებულია საკვები პროდუქციის მინიმალური სტანდარტები, რომელთა დარღვევაც კომპანიებს ეკრძალებათ. ვინაიდან თითქმის შეუძლებელია მომხმარებელმა იცოდეს, რომელი საკვები პროდუქცია რეალურად რას შეიცავს და რამდენად მავნებელია მისი შემცველი ესა თუ ისე კომპონენტი, სახელმწიფო ერევა ბაზრის მუშაობაში და აწესებს მინიმალურ სტანდარტებს, რომელთა გათვალისწინებაც სავალდებულოა ყველა კომპანიისთვის.

ერთი სიტყვით, „კონკურენცია ყველაფერს დაარეგულირებს“ მცდარი მტკიცებაა, რომელიც ცუდ სახელმწიფო პოლიტიკამდე მიგვიყვანს. საბაზრო კონკურენცია არის ერთ-ერთი ყველაზე რევოლუციური განვითარების მექანიზმი, რაც კაცობრიობას შეუქმნია, მაგრამ ის არ არის უპირობო და უნივერსალური. მას სჭირდება კონტექსტი იმისთვის, რომ შეძლოს ფუნქციონირება და დაეხმაროს საზოგადოებას განვითარებაში. სამწუხაროდ, მემარჯვენეებს, განსაკუთრებით საქართველოში, სადაც მემარცხენეობა მკრეხელობად ითვლება (პოსტსაბჭოთა კომპლექსების გამო), ხშირად არ ესმით ეს.

Tags:კონკურენცია, საბაზრო ეკონომიკა, მემარჯვენეები, მემარცხენეები, ბაზარი, მთავრობა, მონოპოლიები, ბიზნესი, ფასები, ოლიგოპოლიები, პოლ კრუგმანი, ჯოზეფ სტიგლიცი


რატომ არის მნიშვნელოვანი ბოტანიკური ბაღისა და „პანორამის“ საკითხები?

ბოლო დროს აქტიურად მიმდინარეობს მსჯელობა იმაზე, რამდენად მართებული იყო თბილისის ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიის გასხვისება და ასევე განახლდა საუბარი იმაზეც, რომ არ უნდა განხორციელდეს „პანორამა თბილისის“ პროექტიც. ამ თემებზე უფრო ხშირად აღნიშნული სფეროს სპეციალისტები აქტიურობენ ხოლმე: არქიტექტორები, ურბანისტები, ხელოვნებათმცოდნეები და ნაკლებად ისმის პოლიტიკოსების და სხვა პროფესიის ადამიანების ხმა. შესაძლოა, ამის ერთ-ერთი მიზეზი ისიც იყოს, რომ ზოგიერთი ჩვენგანი ამ პრობლემებს ვიწროდ პროფესიულ პრობლემებად აფასებს და ვერ სწვდება მათ უდიდეს მნიშვნელობას ჩვენი ყოველდღიურობისთვის. ქვემოთ სწორედ იმაზე მსურს საუბარი, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ის, რომ ჩვენი საცხოვრებელი სივრცე ამგვარი უხეში ჩარევებისგან იყოს დაცული.

ვინაიდან თბილისის ბოტანიკური ბაღის თემა უფრო ახალი და „ცხელია“, პირველ რიგში, მისით დავიწყებ. როგორც ბოლო დროს გაირკვა, ბოტანიკური ბაღის ტერიტორია (4 ჰექტარი) გადაეცა ბიზნესმენ ბიძინა ივანიშვილთან დაკავშირებულ კომპანია „ფინსერვის XXI”-ს. ამ კომპანიამ სანაცვლოდ ბაღს გადასცა ასევე 4 ჰექტარი მოცულობის ტერიტორია. ერთი სიტყვით, განხორციელდა ტერიტორიების გაცვლა. დამოუკიდებელი შემფასებლების მტკიცებით, ამგვარი გაცვლა მინიმუმ ორი მიზეზით არის პრობლემური: 1) ბოტანიკურ ბაღს აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. მართალია, ცნობილი არ არის (რაც ასევე პრობლემურია), იყო თუ არა გასხვისებული ტერიტორია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის ტერიტორია, მაგრამ ის, რომ მისი გასხვისება ასე დაფარულად და შესაბამისი ორგანოებისა და საზოგადოებრივი განხილვის გარეშე მოხდა, მიუღებელია; 2) პრობლემურია თავად ის, რომ ბიძინა ივანიშვილი ფიგურირებს ამ ინციდენტში. მართალია, მმართველი გუნდი თავგამოდებით ცდილობს იმის მტკიცებას, რომ ივანიშვილი რიგითი მოქალაქეა, მაგრამ ყოფილი პრემიერ-მინისტრის და „ქართული ოცნების“ ფაქტობრივად ერთადერთი მსხვილი დამფინანსებლის გავლენის უარყოფა უფრო და უფრო რთული ხდება. ამგვარი გავლენის არსებობა კი დემოკრატიის პრინციპებს ეწინააღმდეგება.

რაც შეეხება „პანორამა თბილისს“, ეს არის ასევე ბიძინა ივანიშვილის მიერ დაარსებული და მხარდაჭერილი კერძო „თანაინვესტირების ფონდის“ (ფონდის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ინვესტორი ივანიშვილია) პროექტი, რომლის შესახებაც პირველად 2014 წელს გავიგეთ. პროექტი ძირითადად ორ კომპონენტს მოიცავს: 1) ყოფილი „ცეკავშირის“ შენობის გვერდით მრავალფუნქციური კომპლექსის აშენებას; 2) ბიძინა ივანიშვილის რეზიდენციის გვერდით, სოლოლაკის ფერდობზე, სასტუმროს აშენებას და ბაღის მოწყობას; სოლოლაკის ფერდობი, თავის მხრივ, საბაგიროებით დაუკავშირდება „ცეკავშირის“ შენობის ტერიტორიაზე არსებულ მრავალფუნქციურ კომპლექსს. ფაქტობრივად, „პანორამა თბილისის“ აშენების შემდეგ არა მხოლოდ მნიშვნელოვნად შეიცვლება ქალაქის ისტორიული ცენტრი, არამედ, მასთან ერთად, მიმდებარე ბუნებრივი ლანდშაფტიც. აქაც, როგორც ბოტანიკური ბაღის შემთხვევაში, მიმდინარეობს საეჭვო და გაუმჭვირვალი პროცესი თბილისის მერიასა და კულტურის სამინისტროში, რაც ივანიშვილის, როგორც კერძო ინვესტორის და გავლენიანი (ყოფილი) პოლიტიკოსის, გავლენას კიდევ ერთხელ ადასტურებს.

გარდა იმისა, რომ პოლიტიკური და დემოკრატიული თვალსაზრისით, ორივე ინციდენტი უაღრესად პრობლემურია, არანაკლებ მნიშვნელოვანია ისიც, რომ განსაკუთრებით, „პანორამის“ შემთხვევაში, სახეზე გვაქვს კულტურული მემკვიდრეობის და ქალაქის ისტორიული იერსახის სრულიად შეცვლის მცდელობა, გაუგებარი და ბუნდოვანი გზებით.

ვინმეს შეიძლება გაუჩნდეს კითხვა: რატომ არის საერთოდ მნიშვნელოვანი ქალაქის იერსახე? ეს კითხვა დაახლოებით ასე ჟღერს: რატომ არის მნიშვნელოვანი ის, რომ ქალაქი იყოს მიმზიდველი და სოციალური ურთიერთობებისთვის მისაღები სივრცე? რატომ არის მნიშვნელოვანი ის, რომ ქალაქში ცხოვრება, მისი მონახულება, მის ქუჩებში სეირნობა მოგინდეს? სოციალური განვითარება არ იზომება მხოლოდ მთლიანი შიდა პროდუქტის რაოდენობით ერთ სულ მოსახლეზე. ის იზომება ბევრი არაეკონომიკური ფაქტორით: სიცოცხლის ხანგრძლივობით, ჯანსაღი გარემოთი, ღირსეული შრომის პირობებით, რეკრეაციული დანიშნულების ადგილების მრავალფეროვნებითა და ხარისხით (მათ შორის, პარკების, ბაღების, სკვერების, სპორტული მოედნების, ისტორიულად და კულტურულად მნიშვნელოვანი დაწესებულებების რაოდენობითა და ხარისხით), სოციალურად აქტიური ცხოვრების შესაძლებლობით ურბანულ და სოფელ გარემოში და ა.შ. განვითარება არ უდრის მხოლოდ ეკონომიკურ განვითარებას, მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკურად გამდიდრების გარეშე განვითარება შეუძლებელია.

დღეს ჩვენ მნიშვნელოვანი ამოცანის წინაშე ვდგავართ: უნდა განვვითარდეთ ეკონომიკურად ისე, რომ ამან მინიმალურად მიაყენოს ზიანი არაეკონომიკური განვითარების მაჩვენებლებს. თუ ქალაქის განვითარებას ყურადღებას არ მივაქცევთ და მხოლოდ იმაზე ვიქნებით კონცენტრირებული, თუ რამდენი მილიონი დოლარის ინვესტიცია შემოვა კონკრეტული პროექტის ფარგლებში, ამით განვითარების, ამ სიტყვის ფართო მნიშვნელობით, შესაძლებლობას დავკარგავთ. დღეს მიღებულმა ყოველმა თითქოს უმნიშვნელო არასწორმა ნაბიჯმა მომავალში შეიძლება გამოუვალ მდგომარეობაში ჩაგვაყენოს.

აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია ჩვენი ქალაქი და განსაკუთრებით მისი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები განვითარდეს რეგულაციების, კარგად მოფიქრებული და მაღალი სტანდარტების გენერალური გეგმისა და დარგის საუკეთესო, დამოუკიდებელი ექსპერტების მონაწილეობით. მხოლოდ ამ შემთხვევაში მივიღებთ ისეთ ქალაქს, ისეთ საცხოვრებელ გარემოს, როგორიც გვინახავს ევროპაში (რომლისკენაც ასე ვისწრაფვით). შესაბამისად, საჭიროა გვახსოვდეს, რომ ბოტანიკური ბაღისა და „პანორამის“ პრობლემები მხოლოდ სფეროს სპეციალისტების სადარდებელი კი არ არის, არამედ მათ გადასაწყვეტად საზოგადოების ფართო ჩართულობაა საჭირო. 

Tags:ბოტანიკური ბაღი, პანორამა თბილისი, ეკონომიკა, საზოგადოება, ურბანული გარემო, რეკრეაციული ზონა


აღდგომა ბაგრამის ბაზაზე

ნატოს კოალიციური ძალების ყველაზე დიდ ავღანურ ბაზაზე, ბაგრამის სამხედრო აეროდრომზე მდებარე ქართული შტაბის წინ, აღმართულია სამხედრო პატრულირების დროს 2015 წლის 22 სექტემბერს დაღუპული ქართველი ჯარისკაცის, ვასილ ყულჯანიშვილის მემორიალი. „მან თავი გაწირა სხვისი სიცოცხლის გადასარჩენად და ამით უკვდავყო საკუთარი სახელი“, - გვამცნობს მარმარილოს სადა ქვაზე ინგლისურად გაკეთებული წარწერა. ასეთი მემორიალიებით მოფენილია არა მხოლოდ ბაგრამის, არამედ ნატოს კოალიციური ძალების ქაბულის, მაზარი-ი-შარიფის, ჰერათის, ლაგრამისა და ყუნდუზის ბაზები. ავღანეთში ნატოს სარდლობით მოქმედი საერთაშორისო უსაფრთხოების მხარდამჭერი“ (ISAF) თუ „მტკიცე მხარდაჭერის“ (RSM) მისიების განმავლობაში მრავალეროვნულმა ძალებმა 4000-მდე ჯარისკაცი დაკარგეს.

გასული საუკუნის 80-იან წლებში, ჯერ კიდევ საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდში აგებული საავიაციო ბაზა 2001 წლიდან ამერიკის სარდლობით მოქმედმა ნატოს კოალიციამ კიდევ უფრო გააფართოვა, უზრუნველყო ულტრათანამედროვე ლოგისტიკით, აღჭურვა დაზვერვის რადარული, მიწისზედა და საჰაერო (დირიჟაბლების) სისტემით, შემოავლო 800 კილოგრამი ტროტილის აფეთქებაზე გათვლილი რკინა-ბეტონის კედლები და 25 კილომეტრი რადიუსის მქონე ტერიტორია, სადაც 20 ათასზე მეტი სამხედრო და სამოქალაქო პირი მსახურობს, კოალიციური ძალების მთავარ საავიაციო ბასტიონად აქცია. სხვათა შორის, სწორედ ბაგრამის ბაზაზე მდებარეობს საიდუმლო ციხე, რომელშიც საშიში დამნაშავეები, ტერაქტებში ბრალდებული ექსტრემისტები და მათთან კავშირში ეჭვმიტანილი პირები არიან იზოლირებული.

შესაბამისად, თალიბანის ერთ-ერთი მთავარი სამიზნეც სწორედ ბაგრამის ბაზა და მასზე განლაგებული ნატოს სამხედრო ავიაციაა. ჩინური თუ რუსული წარმოების ყუმბარები, რომლებსაც ექსტრემისტები თვითნაკეთი დანადგარებიდან უშენენ, ბაგრამის ბაზას პრაქტიკულად არანაირ ზიანს არ აყენებს. მაგრამ ბაზის გარე პატრულირების დროს მახლობლად მდებარე ბაღებში ექსტრემისტები ხშირად აწყობენ ჩასაფრებებს, უშენენ პირდაპირ თუ არაპირდაპირ ცეცხლს სამხედრო პატრულს. სწორედ ასეთი ჩასაფრების დროს დაიღუპა 2015 წლის სექტემბერში რიგითი ყულჯანიშვილი, მეტსახელად „სმაილა“, რომელიც დაჭრილი თანამებრძოლის, სერჟანტ როსტბაიას გადარჩენას ცდილობდა.

ვასილ ყულჯანიშვილისა და ავღანეთში დაღუპული 31-ვე ქართველი ჯარისკაცის სახელებს ყოველდღიურ ლოცვებში იხსენიებენ ბაგრამის ბაზაზე არსებული წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის სამხედრო მოძღვრებიც, რომლებიც როტაციის წესით ენაცვლებიან ერთმანეთს. ქართველი სამხედროების ხელით აშენებულ ეკლესიაში ღვთისმსახურებას ამჟამად მამა ზაქარია ეწევა. სამხედრო მოძღვარი აპრილის დასაწყისში ჩამოჰყვა საქართველოს შეიარაღებული ძალების 52-ე ბატალიონს, რომელიც ნატოს ბაგრამის საავიაციო ბაზის შიდა და გარე პერიმეტრის უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში მონაწილეობს.

ქვედანაყოფი ჩამოსულიც კი არ იყო ბაგრამში, რომ განგაშით მოუწია სამხედრო ბაზის გარეთ, საბრძოლო დავალების დროს გზიდან გადავარდნილი ამერიკული ჯავშანმანქანის ეკიპაჟის დასახმარებლად გასვლა.

მამა ზაქარია ეკლესიაში ღვთისმსახურების დროს ანაფორას ატარებს, ბაზის ტერიტორიაზე კი ჩვეულებრივ აცვია საველე სამხედრო ფორმა, რომელიც საკმაოდ უხდება. როგორც გაირკვა, ყოველდღიური ლოცვების გარდა, სამხედრო მოძღვარი ჯარისკაცებთან ერთად ვარჯიშობს, დარბის საშუალოდ 5-10 კილომეტრს და სხვადასხვა სპორტულ შეჯიბრებაში, მათ შორის, ფეხბურთისა და კალათბურთის ამხანაგურ მატჩებშიც მონაწილეობს. 30 აპრილს ბაგრამის ბაზაზე ქართველ და ჩეხ სამხედროებს შორის გაიმართა ფეხბურთის ამხანაგური მატჩი, რომელიც ქართველმა სამხედროებმა მოიგეს ანგარიშით 4:2. მამა ზაქარიას იმ დღეს არ უთამაშია ფეხბურთი, რადგან ჯარისკაცებთან ერთად სააღდგომო ლიტურგიისათვის ემზადებოდა.

ბაგრამის ქართული ბაზის ხელმძღვანელობამ, რომელიც დიდ პატივს სცემს ყველა სარწმუნოების ჯარისკაცების აღმსარებლობის თავისუფლებას, მართლმადიდებლებისათვის 500 კვერცხის წითლად შეღებვა დაავალა ბაზაზე მდებარე სასადილოს ხელმძღვანელობას. წირვას, რომელიც საველე ეკლესიაში ავღანეთის დროით ღამის 10 საათზე დაიწყო, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსი, გენერალი ვახტანგ კაპანაძე და სამხედრო პოლიციის დეპარტამენტის თავმჯდომარე, პოლკოვნიკი სერგო ძაგნიძე ესწრებოდნენ.

საქართველოს სამხედრო დელეგაცია, როტაციით შეცვლილი 861 ქართველი ჯარისკაცის ინსპექტირების გარდა, ორი სადღესასწაულო მოვლენის, აღდგომისა და ქართული არმიის დღესასწაულის მოსალოცად ჩამოვიდა. 30 აპრილს ქართულ არმიას დაარსების 25 წელიწადი შესრულდა, ზუსტად ამდენივე წელი მსახურობს ქართულ ჯარში გენერალი ვახტანგ კაპანაძე, რომელსაც ჯარისკაცები დიდ პატივს სცემენ საბრძოლო გამოცდილებისა და უბრალოების გამო. სხვათა შორის, გავუსწრებ მოვლენებს და ვიტყვი, რომ საქართველოს გენშტაბის უფროსმა ქაბულიდან უკანა გზაზე სტამბოლამდე, 2 მაისს, რადიო თავისუფლების გადამღებ ჯგუფთან ერთად იფრინა. ქართული არმიის ყველაზე მაღალი რანგის სამხედრო პირი ჩვენთან ერთად იჯდა თვითმფრინავის ეკონომკლასში, რამაც ჩემი ჩეხი კოლეგის, ოპერატორ რომან კუპკას გაკვირვება გამოიწვია.

30 აპრილის ღამეს ბაგრამში, სწორედ გენერალ კაპანაძეს და პოლკოვნიკ ძაგნიძეს სთხოვა სამხედრო მოძღვარმა, მამა ზაქარიამ ხატების გამოტანა ლიტანიობისათვის, რომელშიც აღდგომის ღამეს ქართველი, სერბი, რუმინელი და ამერიკელი მართლმადიდებლებიც მონაწილეობდნენ.

იმ ორი დღის განმავლობაში, რაც მე ბაგრამში დავყავი, გავიცანი და დავუახლოვდი 52-ე ქვედანაყოფის ბევრ ოფიცერს და ჯარისკაცს. ბატალიონის მეთაური და შტაბის უფროსი კი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს აკადემიის იმ ნაკადის კურსდამთავრებულები აღმოჩნდნენ, რომელსაც მე ლექციებს ვუკითხავდი საზოგადოებასთან ურთიერთობაში. მას შემდეგ 14 წელი გავიდა. ეს თაობა უკვე სათავეში უდგას ქართულ ჯარს, მათ ზურგს უკანაა არაერთი საერთაშორისო მისია და 2008 წლის აგვისტოს ომი. სწორედ ამ ომში დაიღუპა 2002 წლის გამოშვების კურსანტი, კაპიტანი კობა სერგია, ერთ-ერთი ყველაზე ხალისიანი და ენაწყლიანი სტუდენტი. 52-ე ბატალიონის შტაბის უფროსი, მაიორი გიგა ლოლუა, რომელიც ბაგრამში ყოფნის დროს გვერდიდან არ მომცილებია, ცხინვალთან დაიჭრა და კონტუზია მიიღო.

ჩემი შეგნებული ცხოვრების მოზრდილი ნაწილი, 10 წელიწადი, დავყავი ქართულ ჯარში და არასოდეს დამიმალავს, რომ ყველა პროფესიის ადამიანებზე მეტად პატივს ჯარისკაცებს ვცემ. თავიანთი კარიერის განმავლობაში, სამხედრო პირებს წარმოუდგენელი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური დატვირთვის ატანა უხდებათ, რასაც ემატება ოჯახებიდან მოწყვეტა 6-7 თვით, საყვარელ ადამიანებთან განშორება და აუტანელი მოლოდინის განცდა.

სწორედ მტანჯველი მოლოდინით გამოწვეული სევდა ამოვიკითხე 30 აპრილს ბაგრამის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის კუთხეში მდგარი მედდის, სვეტლანა ლაფაჩის თვალებში. ეს ახალგაზრდა ქალი სამი ჯარისკაცის დედაა. ხოლო მისი უფროსი შვილი თავის ქვედანაყოფთან ერთად ზუსტად ერთი თვის წინ დაბრუნდა შინ ავღანეთიდან. ფაქტობრივად, დედამ შვილი ჩაანაცვლა ბრძოლის ველზე.

უცებ რაღაც მახსენდება, ნელი ნაბიჯით გავდივარ ეკლესიიდან, მობილურზე ვკრეფ ნაცნობ ნომერს და დედაჩემს დამდეგ დღესასწაულს ვულოცავ...

12 საათი სრულდება. ბაგრამში მდებარე წმინდა გიორგის პატარა ეკლესია სავსეა ჯარისკაცებით, ეზოშიც უამრავი ადამიანია ანთებული სანთლით ხელში. ერთი პირობა კი გავიფიქრე, რომ რადიო თავისუფლების ვიდეოდაიჯესტისათვის ჩამეწერა ან რუმინელი, ან ამერიკელი სამხედრო პირი, მაგრამ, საბოლოოდ, არ მივიჩნიე ეთიკურად გამართლებულად სალოცავად ეკლესიაში მისული ადამიანისათვის კამერის მიშვერა და ბანალური შეკითხვის დასმა იმაზე, თუ რას განიცდის ან რას ნიშნავს მისთვის მაცხოვრის აღდგომა.

რომანს უბრალოდ ვთხოვე, რამდენიმე კადრი გადაეღო ეკლესიის შიგნით და მის გარეთ, ეჩვენებინა ანთებული სანთლებით ხელში ერთმანეთის გვერდიგვერდ მდგარი ქართველი, რუმინელი, სერბი თუ ამერიკელი ჯარისკაცები, ეკლესიის კედელზე მიყუდებული მათი საბრძოლო შაშხანები, რაც, ჩემი აზრით, ბევრად უფრო სიმბოლური და მნიშვნელოვანია, ვიდრე ჩვენში საყოველთაოდ გავრცელებული ე.წ „მრევლის კომენტარი“.

სააღდგომო ლიტურგიის შესრულების დროს მამა ზაქარიას დახმარებას უწევდნენ „მოხალისე“ მგალობლები და მედავითნეები ბაგრამის ბაზაზე მყოფი 52-ე ბატალიონიდან. ფარვანის პროვინციაში შექმნილი რთული ოპერატიული ვითარებიდან გამომდინარე, ყველა მართლმადიდებელმა ჯარისკაცმა ვერ მოახერხა ეკლესიაში მოსვლა. ნაწილი საბრძოლო პოსტებზე დარჩა, ზოგიერთი კი საბრძოლო მორიგეობიდან იარაღით მოვიდა და ამერიკული M4 ტიპის ავტომატები ეკლესიის შიგნით, კედელს მიაყუდა.

ასეთმა სურათმა და ქართველი ჯარისკაცების გალობამ ისე იმოქმედა ჩემზე, რომ ლამის დამავიწყდა, გადამეცა სამხედრო მოძღვრისათვის ის კელაპტრები, რომლებიც სვეტიცხოვლის ტაძრის მოძღვარმა, სოხუმიდან დევნილმა მამა სერაფიმემ გამომატანა ავღანეთში მყოფი ქართველი ჯარისკაცებისათვის.

სხვათა შორის, 52-ე ბატალიონის სამხედრო მოძღვარი მამა ზაქარიაც სოხუმელი აღმოჩნდა. მასთან დიდი ხანი ვისაუბრე 1 მაისს ბაგრამის სამხედრო აეროდრომზე, სადაც ჩვენ გასაცილებლად და დასალოცად მოვიდა ორჯერ უშედეგო გაფრენის მცდელობის შემდგომ.

არ ვიცი რა მოხდა, მაგრამ დილის ექვს საათზე სამხედრო შვეულმფრენის რეისზე დაბარებულ მე და რომან კუპკას ბაგრამის ბაზის აეროპორტში 8 საათი მოგვიწია ყოფნა. მაგრამ, რომ იტყვიან, ზოგი ჭირი მარგებელიაო, ზუსტად ისე მოხდა: დროის ამ მონაკვეთში ბევრი რამე მოვასწარი: აეროპორტის მოსაცდელში დიდ ეკრანზე ვუყურე აშშ-ის ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის „პლეიოფის“ პირველ თამაშს „ოკლაჰომა სანდერსსა“ და „სან ანტონიო სპურსს“ შორის, ქართველ ჯარისკაცებთან ერთად გავსინჯე ბაგრამის ბაზაზე შეღებილი სააღდგომო წითელი კვერცხი, ახლოს გავიცანი და ძალიან ბევრი ვესაუბრე ქართველ სამხედრო მოძღვარ მამა ზაქარიას, დაბოლოს, დავიწყე ამ პოსტის წერა, რაც ქაბულში დაბრუნებულმა, ჩემი მივლინების ბოლო დღეს დავასრულე. „დავასრულე“ პირობითად, რადგან სულაც არ არის იოლი წერტილის დასმა ავღანეთში გატარებული ხუთი დღის განმავლობაში მიღებულ შთაბეჭდილებებზე და იმ ქართველ ჯარისკაცებზე წერისას, რომლებიც სხვა დიდი ქვეყნების მაღალანაზღაურებადი წარმომადგენლების მხარდამხარ, მხედრული ღირსებითა და მაღალი პასუხისმგებლობით ასრულებენ საბრძოლო მისიას მშფოთვარე ავღანეთის მიწაზე - ქაბულში, ბაგრამსა თუ მაზარი-ი-შარიფში.

Tags:ავღანეთი, ბაგრამი, რელიგია, აღდგომა

მაისი 2016

კალენდარი

ბლოგერები

სხვა მასალები

დონბასში უკრაინის ხუთი სამხედრო მოსამსახურე დაიღუპა

უკანასკნელი დღე-ღამის განმავლობაში დონბასში უკრაინის ხუთი სამხედრო მოსამსახურე დაიღუპა და ოთხი დაიჭრა. ამის შესახებ იტყობინება უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წარმომადგენელი.
გაგრძელება

თურქეთი იტყობინება, რომ სირიაში „ისლამური სახელმწიფოს“ ასზე მეტი მებრძოლი გაანადგურა​

დარტყმა განხორციელდა „ისლამური სახელმწიფოს“ იერიშის საპასუხოდ, რომლის შედეგადაც თურქეთის ქალაქ კილისში ხუთი ადამიანი დაშავდა.
გაგრძელება

პაპი: მიგრანტები კი არ წარმოადგენენ საფრთხეს, არამედ ისინი თავად არიან საფრთხეში

განვლილ კვირაში 10 ათასამდე ადამიანი გადაარჩინეს ლიბიის ნაპირებთან. რამდენიმე ნავი ჩაიძირა. "იუნისეფის" თქმით, ნაპოვნ 45 დაღუპულს შორის სამი მცირეწლოვანი ბავშვი იყო.
გაგრძელება

ირანის ახალმა პარლამენტმა ფიცი დადო

პარლამენტში შედიან ახალი რეფორმატორი კანონმდებლები, რომლებიც, როგორც მოსალოდნელია, მხარს დაუჭერენ პრეზიდენტ როჰანის მცდელობას, განახორციელოს ირანის ეკონომიკისა და საზოგადოების მოდერნიზება.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)