შაბათი, 25 აპრილი, 2015 თბილისის დრო 10:31

ბლოგები

აპრილი 2015

ტერორიზმი vs. ორიენტალიზმი

თავდაპირველად გავიხსენოთ ერთი გამორჩეულად ცნობილი სცენა 1942 წელს გადაღებული ამერიკული ფილმიდან „კასაბლანკა“: ფილმში მოთხრობილი ამბავი ხდება მეორე მსოფლიო ომის დროს საფრანგეთის კოლონიის, მაროკოს ქალაქ კასაბლანკაში. საფრანგეთი ოკუპირებულია გერმანელი ნაცისტების მიერ. საფრანგეთის ხელისუფლება, ეგრეთწოდებული „ვიშის რეჟიმი“, ოკუპანტებს ემორჩილება. კასაბლანკის ერთ რესტორანში ნაცისტი ოფიცრები გერმანულ სიმღერას მღერიან, რასაც ფრანგები ეროვნული გრძნობების შეურაცხყოფად აღიქვამენ. ამ დროს კასაბლანკაში მყოფი წინააღმდეგობის მოძრაობის ერთი აქტივისტის ინიციატივით ფრანგები იწყებენ საფრანგეთის ჰიმნის, „მარსელიეზის“ შესრულებას, რომელიც გერმანულ სიმღერას გადაფარავს. ეს ამაღელვებელი კინოსცენა, მთელი თავისი დრამატიზმითა და პათოსით, ერთ მნიშვნელოვან ისტორიულ ფაქტს ჩრდილავს და მეხსიერებიდან აქრობს, თანაც ისე, რომ მნახველს საერთოდ არ ახსენდება, რომ ფილმში ნაჩვენები ამბავი მაროკოში ხდება და არა საფრანგეთში. მაროკო ამ დროს საფრანგეთის კოლონიაა, ანუ საფრანგეთის მიერაა ოკუპირებული. საფრანგეთი ისეთივე დამპყრობელია, როგორიც გერმანია, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ კოლონიური ქვეყნის ადგილი ისტორიაში არ თავსდება, ის უბრალოდ გეოგრაფიული ერთეულია, სხვების, უცხო ქვეყნების ურთიერთდაპირისპირების დრამის სათამაშო სივრცე, რომელიც არ გამხდარა „ისტორიის სუბიექტი“, გათამაშებული დრამის თანამონაწილედ რომ ქცეულიყო.

მაყურებელი მხოლოდ იმ ქვეყნებს და მათ ადამიანებს თანაუგრძნობს, რომლებიც ისტორიას წერენ. ისტორიის წერა კი გამარჯვებულთა პრივილეგიაა, რომლებიც „სიმართლის“ საკუთარ ვერსიას ქმნიან და ამკვიდრებენ. გამარჯვებულობაში არა მხოლოდ კონკრეტული საბრძოლო ან პოლიტიკური გამარჯვება იგულისხმება, არამედ ამა თუ იმ ქვეყნის ჰეგემონიური მდგომარეობა სხვა ქვეყნებთან თუ ხალხებთან მიმართებაში. საქმე ეხება, უპირველეს ყოვლისა, დასავლეთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის სახელმწიფოებს, რომლებიც მთლიანობაში განასახიერებენ იმ ცივილიზაციას, რომელსაც „დასავლეთი“ ეწოდება.

დასავლურ ცივილიზაციას არა მხოლოდ ეკონომიკური კეთილდღეობა, ტექნიკური პროგრესი, დემოკრატია, პარლამენტარიზმი, ლიბერალიზმი, ადამიანის უფლებები, სოციალური სახელმწიფოს იდეალები, ემანსიპირებული ქალები, გეიაღლუმები, რელიგიური ტოლერანტობა და სხვა სიკითეები უკავშირდება, არამედ სამხედრო ექსპანსიონიზმისა და კოლონიური პოლიტიკის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციები, რამაც ამ ცივილიზაციას სამყაროში ჰეგემონიური მდგომარეობა შესძინა. დასავლეთის პოლიტიკური და ეკონომიკური ძლიერების საფუძველი უმანკო ფორმულირებით რომ გამოვხატოთ, „ახალი გეოგრაფიული აღმოჩენებით“ დაიწყო, რაც სინამდვილეში სასტიკი და მძარცველური კოლონიალიზმის დასაწყისი იყო, რომელსაც თან ახლდა ადგილობრივი კულტურების ნაწილობრივი ან სრული განადგურება. კოლონიალიზმი, ისევე, როგორც მისი თანამედროვე გამოვლინება - ნეიკოლონიალიზმი, ყველა თავისი ატრიბუტითა და სახეცვლილი თუ სახეუცვლელი გამოვლინებებით – ესაა დასავლური ცივილიზაციის ბნელი და სამარცხვინო მხარე.

გარდა იარაღით ძალადობისა, კოლონიალიზმის ნაწილი იყო კულტურული ჰეგემონიის პოლიტიკა, რაც, უპირველეს ყოვლისა, ადგილობრივი, მკვიდრი მოსახლეობის ველურებად ან ეგზოტურებად გამოსახვას, ხოლო კოლონიზატორის აღმატებულ კულტურად წარმოჩინებას გულისხმობდა. ბრიტანეთი, საფრანგეთი, რუსეთი, უფრო ადრე ესპანეთი და პორტუგალია, მოგვიანებით კი გერმანია საკუთარ იმპერიულობას და ექსპანსიურ პოლიტიკას წარმოსახავდნენ ცივილიზატორულ მისიად, რომლისაც თავადაც სჯეროდათ და დაპყრობილ ხალხებსაც აჯერებდნენ.

იმპერიულობა საკუთარი კულტურის აღმატებულობის „მესიანური“ რწმენიდან იღებს სათავეს. დამპყრობელს, როგორი მერკანტილური და მძარცველურიც უნდა იყოს მისი მიზნები, ყოველთვის სჯერა, რომ მას დიდი ცივილიზატორული მისია აკისრია კაცობრიობის წინაშე, რათა საკუთარ აღმატებულ კულტურას აზიაროს ჩამორჩენილი და ველურად თუ ეგზოტურად აღქმული ხალხები. ამასთანავე ის ამკვიდრებს უცხოსა და განსხვავებულის, ანუ არა ჰეგემონიური კულტურის აღქმისა თუ ხედვის საკუთარ სტერეოტიპებსა და პერსპექტივებს. უცხოს, არადასავლურის ხედვისა და გამოსახვის ერთი ასეთი პერსპექტივაა „ორიენტალიზმი“ – პალესტინური წარმომავლობის ამერიკელი თეორეტიკოსის, ედვარდ საიდის 1978 წელს შემოტანილი ტერმინი, რომელიც თავისი ვიწრო მნიშვნელობით აღმოსავლეთის ქვეყნების ევროპული კლიშეებითა და სტერეოტიპებით ხედვას და გაგებას გულისხმობს. საიდისავე განმარტებით, ორიენტალიზმი ევროპელების თვითშემოსაზღვრას შეიძლება შეედაროს, რომელიც ევროპული კულტურის ჰეგემონიურობის ძირითად ნიშან-თვისებას შეადგენს: ყველა არაევროპელ ხალხსა და კულტურაზე ევროპულის აღმატებულობის წარმოდგენა. სწორედ საკუთარი აღმატებულობის პოზიციიდან ხედავს ევროპელი (ან, უფრო სწორი იქნებოდა, დასავლური სამყაროს წარმომადგენელი) „ორიენტს“ – „ჩამორჩენილ“ და ეგზოტურ აღმოსავლეთს, მისი დესპოტური მმართველობის სისტემებითა და დასავლურ წარმოდგენებთან შეუთავსებელი ყოფა-ცხოვრების წესებით, რომელიც მასში რომანტიულად მომაჯადოვებელ ხატებსაც წარმოშობს და დასავლურ სიკეთეებზე აღმოსავლეთის მოქცევის აუცილებლობის სურვილსაც.

საიდისეული ტერმინი „ორიენტალიზმი“ დროთა განმავლობაში გაფართოვდა და მას უკვე არა მხოლოდ ევროპული პერსპექტივიდან აღმოსავლეთის სპეციფიკური ხედვის აღსანიშნავად გამოიყენებენ, არამედ ისეთი დამოკიდებულების აღსაწერადაც, როდესაც ერთი კულტურა სხვებზე საკუთარ აღმატებულობას სხვა კულტურების ნეგატიური (ჩამორჩენილობა, სიველურე) თუ პოზიტიური (ეგზოტიკურობა) ფორმით დაკნინებით გამოხატავს. ორიენტალიზმის კონტექსტში გაჩნდა ახალი აკადემიური დისციპლინა – პოსტკოლონიალური კვლევები, რომლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცნებათაგანია იტალიელი მემარცხენე პოლიტიკოსისა და თეორეტიკოსის, ანტონიო გრამშის ტერმინი სუბალტერნულობა. ეს ტერმინი „ორიენტალიზმის“ პრინციპის გაგების გასაღებად გამოდგება.

სუბალტერნულს (ლათ. subalternus – დაქვემდებარებული, დაბალი რანგის) გრამში უწოდებდა ისეთ სოციალურ ჯგუფებს, რომლებსაც ჰეგემონიურ კულტურაში, ანუ იმ კულტურაში, რომელსაც ამა თუ იმ საზოგადოებაში წამყვანი პოზიცია ეკავა, თანამონაწილეობის გზა ჰქონდათ მოჭრილი. სუბალტერნული სოციალური ჯგუფების შეზღუდულობა მათზე როგორც მმართველი კლასების მხრიდან ძალაუფლებრივი ზეწოლის, ასევე ეკონომიკური მდგომარეობით იყო განპირობებული. ასეთი ჯგუფები ანტიკურ სამყაროში იყვნენ მონები, XIX საუკუნესა და XX-ის დასაწყისში – პროლეტარიატი. სუბალტერნული სოციალური ფენების მთავარი ნიშანია ის, რომ მათი ხმა არ ისმის, ისინი უხმოდ და უკვალოდ არსებობენ. მათ, ფაქტობრივად, ხმის და საკუთარი არსებობის დაფიქსირების უფლება აქვთ წართმეული. თუ ამ ტერმინს განვავრცობთ და „ორიენტალიზმის“ კონტექსტში გადავიტანთ, სუბალტერნული შეიძლება ეწოდოს ყველა იმ ქვეყნის კულტურას, რომელიც ჰეგემონიურ დასავლურ კულტურაში არ მონაწილეობს და დასავლური ორიენტალიზმის პრიზმიდან, უკეთეს შემთხვევაში, ეგზოტიკურად გამოიყურება. მათ ნაცვლად და მათ შესახებ მხოლოდ „აღმატებული“ ქვეყნები ლაპარაკობენ. მაგალითად, სუბალტერნულია მაროკო ამერიკულ ფილმ „კასაბლანკაში“, რომელსაც საერთოდ ვერ ვხედავთ და მისი „ორიენტალური“ ნიშნები მხოლოდ შიგადაშიგ ჩნდება გეოგრაფიული ფონის შესაქმნელად.

სამყაროს დაყოფას ჰეგემონიურ და სუბალტერნულ კულტურებად, გარდა პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობებისა, აქვს კიდევ ერთი მნიშვნელობა, რომელსაც „ღირებულებითი“ შეიძლება ეწოდოს. ეს ღირებულობითობა საკუთარ თავში მოიცავს როგორც წმინდად ესთეტიკურ, ასევე ეთიკურ ასპექტებსაც. ამა თუ იმ კულტურის, ქვეყნის ან მოვლენის ღირებულებას განსაზღვრავს მისი არა თავისთავადი ღირებულება, არამედ მისი კავშირი ჰეგემონიურ მდგომარეობასთან. მაგალითად, თუ მწერალი, ხელოვანი მიეკუთვნება დასავლურ სამყაროს ან რომელიმე პოლიტიკურად გავლენიან ქვეყანას, მისი შემოქმედება აღიქმება უნივერსალური ფასეულობების მატარებლად, განსხვავებით „ორიენტალურისგან“, რომელშიც იმ ფასეულობებს ვეძებთ, რომლებიც დასავლურ-ჰეგემონიური სამყაროსთვისაა რელევანტური. დანარჩენი კი ეგზოტიკად გაიგება. დასავლური, როგორც ჰეგემონიური, განასახიერებს პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ძალაუფლებას და მასთან კავშირში ყოფნა პრესტიჟულობის კვალიფიკაციას იძენს.

ამგვარი ხედვა ეთიკური შინაარსების განმსაზღვრელიცაა, რაც ყველაზე უკეთ სხვადასხვა სახის კატასტროფების დროს ვლინდება. ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი იყო 2001 წლის 11 სექტემბერს ნიუ-იორკში მომხდარი ტერაქტი, რომელმაც მთელი მსოფლიოს მასშტაბით საყოველთაო შეშფოთება გამოიწვია. ამის საპასუხოდ ამერიკის და მის მოკავშირეთა მიერ წამოწყებულ სამხედრო ინტერვენციას ავღანეთში მსოფლიოს უდიდესი ნაწილი, ანუ ის მსოფლიო, რომლის ხმაც ისმის, სრული გაგებითა და თანაგრძნობით შეხვდა. მაგრამ თუ ტერაქტები ან გენოციდები სუბალტერნულ „მესამე სამყაროში“ ხდება, მაგალითად რუანდაში, სადაც გასული საუკუნის 90-იან წლებში ორი მილიონი ადამიანი დაიღუპა, საგაზეთო-სატელევიზიო ინფორმაციის ფარგლებს არ სცილდება: ჩვენ ვიგებთ დასავლური მედიიდან, რომ იქ ორი აფრიკული ტომი ერთმანეთს დაერია და ამ კონფლიქტმა მილიონობით ადამიანი იმსხვერპლა.

მთელი ტრაგიკომიკურობა ამ საქმეში ისაა, რომ თანაგრძნობაც ერთგვარი "ორიენტალიზმია" და ამ ემოციას აქსესუარის მნიშვნელობა აქვს, ანუ გვაღელვებს ის, რაც უფრო პრესტიჟულია. ჰეგემონიური ნაციებისადმი თანაგრძნობა ცნობილი ადამიანის ქომაგობასავითაა: ჩვენი თანაგრძნობით ჰეგემონიური სამყაროს თანამონაწილე ვხდებით. თუ თანავუგრძნობთ ამერიკას ან საფრანგეთს, თავად თანაგრძნობის ჟესტი ისეთ აქსესუარად გადაიქცევა, რომელიც თავს ჰეგემონიური ძალების ნაწილად ან მასთან წილნაყარად განგვაცდევინებს. "არაპრესტიჟული" ქვეყნების თუ ხალხების ბედი და იქ დაღუპული ადამიანები მხოლოდ სტატისტიკაა.

ფრანგული სატირული ჟურნალის, „შარლი ებდოს“ რედაქციაში 2015 წლის იანვარში განხორციელებულმა ტერაქტმა საყოვეთლაო სოლიდარობის აქციები გამოიწვია. „მე ვარ შარლი“ – არა მხოლოდ უპირობო თანაგრძნობის სლოგანია, არამედ მოწინავე და „პროგრესულ“ სამყაროსთან თვითიდენტიფიკაციის განაცხადი, მაშინაც კი, როდესაც ამ ჟურნალის არსებობა თანამგრძნობთა უდიდესმა ნაწილმა ტერაქტის შემდეგ გაიგო.

ჰეგემონიური სამყაროს ჰუმანისტური იდეალები საეჭვო ხდება ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე სისასტიკეების ფონზე. მასობრივ ხოცვა-ჟლეტას, რომელსაც ჩრდილოეთ ერაყსა და სირიაში შექმნილი ტერორისტული გაერთიანება „ისლამური სახელმწიფო“ (ISIS) უკვე რამდენიმე თვეა ახორციელებს, არანაირი პოლიტიკური რეაქცია არ მოჰყოლია ჰეგემონიური „პირველი სამყაროს“ მხრიდან, მაშინ, როდესაც სულ ათიოდე წლის წინ სწორედ ერაყში ამერიკამ და დიდმა ბრიტანეთმა სამხედრო ინტერვენცია განახორციელეს ერთ დროს თავად ამერიკელების მიერ ირანთან საომრად შეიარაღებული სადამ ჰუსეინის წინააღმდეგ, სრულიად დაუსაბუთებელი ბრალდებებით, თითქოს სადამ ჰუსეინი მასობრივი განადგურების იარაღს ფლობდა და ამით ამერიკის უსაფრთხოებას ემუქრებოდა. ინტერვენციის რეალური საფუძველი კი ერაყის ნავთობზე კონტროლი იყო. დემოკრატიისა და თავისუფლების სახელით განხორციელებულ ამ ლაშქრობას მოჰყვა ათეულობით ათასი უდანაშაულო ადამიანის მსხვერპლი, რომელსაც ინტერვენტი სახელმწიფოები „კოლატერალურ ზარალად“ მოიხსენიებდნენ და მას უფრო მაღალი მიზნებით ამართლებდნენ. ერაყში შეჭრილი მოკავშირეების მთელი სისათუთე მხოლოდ ნავთობის ჭაბურღილებისკენ იყო გადატანილი.

„ისლამური სახელმწიფო“, ისევე, როგორც მთელი ახლო აღმოსავლეთის დესტაბილიზაცია, რომელსაც შედეგად მოჰყვა რელიგიური ფუნდამენტალიზმისა და ტერორიზმის გააქტიურება, სწორედ ჯორჯ ბუშის ინტერვენციული პოლიტიკის ნაყოფია. თავისუფლების სახელით წარმოებული ამ ომების უკან კი გლობალური ბაზრისა და კაპიტალის ინტერესები დგას. ტერორიზმი, თავისი რაციონალურად გაუგებარი სისასტიკეებითა და სიმხეცით, პირდაპირპროპორციულია გამდიდრებისა და მომხვეჭელობის მიმართ დაუოკებელი წყურვილისა, რომელიც გლობალური კაპიტალიზმისთვის არის დამახასიათებელი. ის რეაქციაა ნეოკოლონიალისტურ პოლიტიკაზე. რელიგიური ფანატიკოსების მიერ ნაწამებ-დასახიჩრებული უდანაშაულო ადამიანები, მოკვეთილი თავები და გაჟლეტილი ბავშვები ისეთივე აბსურდული და ირაციონალურია, როგორც საეჭვო მორალური თუ კანონიერი გზებით მილიარდობით დოლარის დაგროვება ერთეული ადამიანების ხელში. რელიგიური ფანატიზმი, მთელი თავისი პათოლოგიური გამოვლინებებით, ისეთივე პერვერსიაა, როგორიც მძარცველური კაპიტალიზმი ფულით, რომელიც ხარჯვას არ ექვემდებარება, და სამყაროზე ბატონობის იდეალებით. გლობალიზაცია, რომელიც თავისი ყველა განზომილებით კოლონიალიზმის თანამედროვე ნაირსახეობაა, სამყაროს მრავალფეროვნებას ერთ, დასავლურ გარეგნობამდე გარდასახავს და შემინული ცათამბჯენების ჩრდილში სუბალტერნული სოციალური ფენებისა და ხალხების მასობრივ რეპროდუქციას ეწევა. თუ სად იმყოფება ამ პროცესებში საქართველო, ეს შემდეგი წერილის თემაა.

Tags:პოლიტიკა, ტერორიზმი, საზოგადოება, კაპიტალიზმი, ორიენტალიზმი, ჰეგემონია


თვითმმართველობა ხალხს!

საკაიფოა კონსტიტუციების მოგონება

                                                       კანტი

როგორც ალბათ უკვე იცით, სისტემა არ დანგრეულა. ამ წერილის ბოლოს მოგახსენებთ, რა უნდა გაკეთდეს იმისათვის, რომ “სისტემა” დაინგრეს და რა უნდა აშენდეს მის ადგილას, იქამდე კი გაგიზიარებთ ჩემს მოსაზრებას იმაზე, თუ რა არის ეს სისტემა და სად ვდგავართ ახლა. 

შეიძლება გაგვიკვირდეს, მაგრამ “სისტემა”, რომელიც უნდა დანგრეულიყო 2012 წლის ოქტომბერში, არ ყოფილა “ნაციონალური მოძრაობის” აშენებული. სისტემა, ასე თუ ისე, საბჭოთა მემკვიდრეობა იყო და ნიშნავდა სახელმწიფოს ისეთ პოლიტიკურ ორგანიზაციას, რომელიც გამოჭრილი იყო ერთპარტიულ მმართველობაზე და, შესაბამისად, იძლეოდა იმის შესანიშნავ საშუალებას, რომ ერთ ადამიანს, გუნდს ან პარტიას, თუკი ექნებოდა ამისი სურვილი და უნარი, ხელისუფლების შტოებად დანაწილება გაეუქმებინა და ხელში ჩაეგდო მთელი ძალაუფლება. ჩვენი პოსტსაბჭოთა ისტორია შეგვიძლია აღვწეროთ, როგორც ამ ციკლის გამეორება.

რა თქმა უნდა, ცდებოდნენ ისინი, ვინც პროპაგანდისტული მიზნებით ცდილობდა, „ნაციონალური მოძრაობის“ ლიდერები დამფუძნებელ მამებად მოენათლა. ახალი საქართველოს „დაფუძნება“ სწორედ ის იყო, რისი გაკეთების სურვილი „ნაციონალურ მოძრაობას“ შეიძლება კი ჰქონდა, მაგრამ არსად გამოუვლენია. არც „ქართულ ოცნებას“ დასტყობია რევოლუციური სტრუქტურული ცვლილებების სურვილი. ამ მხრივ ორივე პარტია ერთმანეთს ჰგავს და წყნარად აგრძელებს იმ ავარიულ შენობაში ცხოვრებას, რომელიც გივი გუმბარიძისგან ერგოთ მემკვიდრეობად. ამ შენობაში მთელი ძალაუფლება ცენტრშია მოქცეული. რაც უფრო შორდები ამ ცენტრს, მით უფრო კლებულობს ძალაუფლება. მოქალაქეს, რომელსაც ჩვენი პრესა „ჩვეულებრივს“ უწოდებს, ფაქტიურად, არანაირი ძალაუფლება არ აქვს, გარდა ოთხ წელიწადში ერთხელ მისთვის მინიჭებული უფლებისა, რეკლამაში შექებული ღვინის მაგივრად ძმარი შეიძინოს. მოქალაქე (როგორც ხალხის ნაწილი), რომელიც კონსტიტუციის მიხედვით ძალაუფლების მქონეა, სინამდვილეში უძლურია და, პოლიტიკური თვალსაზრისით, საერთოდ არ არის თავისუფალი. სწორედ ძალაუფლების ცენტრში ლოკალიზაციის გამოვლინებაა მახინჯი საზოგადოებრივი მოვლენები: დაყოფა ტერიტორიული პრინციპით „გოიმები“ და ყოფილი „სვეტები“, ახლა „პრადვინუტები“; „პროვინციალიზმი“, როგორც საგინებელი სიტყვა; აქცენტებზე და სოციალურ წარმომავლობაზე ქილიკი და კიდევ ბევრი სხვა რამე.

სამწუხაროდ, ერთ-ერთი რამ, რაც საქართველოს მოქალაქეებს ძალიან გვაკლია, დიფერენციაციის უნარია. ამიტომაც ვართ მიდრეკილნი არა კრიტიკის, არამედ დემონიზაციისაკენ. „ნაციონალური მოძრაობა“ ან „ქართული ოცნება“ შეიძლება ან „ანგელოზი“ იყოს, ან „დემონი“. ამ უკიდურესად გამარტივებულ წარმოდგენებს თავი რომ დავანებოთ, მოდით, შევეცადოთ, დავინახოთ განსხვავება „ნაციონალურ მოძრაობასა“ და „ქართულ ოცნებას შორის“. „ნაციონალური მოძრაობა“ შეუდარებლად უკეთესი მმართველი იყო, ვიდრე კოალიცია „ქართული ოცნება“. (ფრჩხილებში ჩავამატებდი, რომ „ნაციონალი ლეგიონერები“, რომლებიც „ქართულ ოცნებას“ და მის მხარდამჭერებს აღაშფოთებენ, უკრაინაში სწორედ ადმინისტრაციული უნარების და არა პიროვნული თვისებების და სიკარგის გამო მიჰყავთ.) „ნაციონალური მოძრაობა“ სტრუქტურული პრობლემების გადაჭრას ადმინისტრაციული მეთოდებით ცდილობდა. მაგალითისთვის დეცენტრალიზაცია რომ ავიღოთ, რომლის აუცილებლობაც, როგორც ჩანს, იგრძნობოდა, დავინახავთ, რომ დეცენტრალიზაცია ერთობ უცნაური მეთოდებით, მაგ. პარლამენტის ქუთაისში გადატანით მიმდინარეობდა. ცხადია, სახელმწიფო ინსტიტუტების სხვა ქალაქებში გადატანა დეცენტრალიზაციის პრობლემას ვერ გადაწყვეტს. ოპერაციას ვერ ჩაანაცვლებ ავადმყოფობის სიმპტომების კუპირებით.

„ქართული ოცნება“ სტრუქტურული პრობლემების გადაწყვეტას ჩანაფიქრის და ინტუიციის დონეზეც კი ვერ ახერხებს და არც მმართველობა უვარგა. ის, რომ დღეს მედია და სასამართლო ნაკლებ წნეხშია, სტრუქტურულად კი არ არის განპირობებული და გარანტირებული, არამედ იმით, რომ „ქართულ ოცნებას“ საამისოდ ნაკლები ძალა შესწევს. ჩვენ დღეს ისევ დაუცველები ვართ. მართალია, სასამართლოს თვითმმართველობის პრინციპზე გადაყვანა მიმდინარეობს, მაგრამ ეს პროცესი, ჯერ ერთი, არ დამთავრებულა და, მეორე, სულაც არ არის თავისუფალი პოლიტიკური გავლენისაგან. კონსტიტუციურმა ცვლილებებმა, მართალია, შეზღუდა ერთი ადამიანის (პრეზიდენტის) ხელში ზედმეტი ძალაუფლების კონცენტრაციის შესაძლებლობა და პარლამენტს მეტი უფლებები მიანიჭა, შესაბამისად რისკები შეამცირა, მაგრამ მაინც ვერ აღმოფხვრა.

რისკები დღესაც ძალიან დიდია. ჩვენ გვყავს უსუსური მთავრობა ძალაუფლებაშეზღუდული პრემიერ-მინისტრით, რომელიც ანგარიშვალდებულია არა საქართველოს მოქალაქეების, არამედ თავისი ყოფილი დამსაქმებლის წინაშე. კონფლიქტი მილიარდერ ივანიშვილსა და პრეზიდენტ მარგველაშვილს შორის სწორედ ანგარიშვალდებულების გამო წარმოიშვა. ოლიგარქს უნდოდა პრეზიდენტისათვის ხელფასი გადაეხადა, რაზეც პრეზიდენტმა სრულიად სამართლიანად უარი თქვა. ამას მოჰყვა კრიტიკა პრეზიდენტის დამოუკიდებელი გადაწყვეტილების გამო, თვითონ აერჩია რეზიდენცია და ივანიშვილის ერთგულ „მეოცნებეთა“ მხრიდან პრეზიდენტის სრულიად სამარცხვინო ობსტრუქცია. როგორც ჩანს, ოლიგარქისთვის დამოუკიდებელი პოლიტიკოსი მიუღებელია და მას სჭირდება მისადმი ანგარიშვალდებული პოლიტიკოსები, რომლებიც სწორედ იმიტომ არიან ანგარიშვალდებულნი, რომ არა იმდენად გადასახადის გადამხდელი უხდის ფულს, რამდენადაც ივანიშვილი. კოალიცია „ქართული ოცნების“ პოლიტიკური არსებობა ოლიგარქზეა დამოკიდებული და არა მოქალაქეებზე. შესაბამისად, პარლამენტარები, პრემიერ-მინისტრი, მთავრობის წევრები ხალხსა და ოლიგარქის ინტერესებს შორის, როგორც საყდრისის შემთხვევაში იყო, ოლიგარქის ინტერესებს იცავენ. ფაქტობრივად, ივანიშვილს სურს ჩაანაცვლოს ხალხი, როგორც ძალაუფლების წყარო და ამას, როგორც ვხედავთ, ახერხებს კიდევაც.

ივანიშვილის მაგალითი გვიჩვენებს, რომ ჩვენი „სისტემა“ არ არის დაზღვეული იმისაგან, რომ ჩვენი, კონსტიტუციის მიერ მონიჭებული ძალაუფლება ვინმემ მიითვისოს.

ამიტომაც ჩვენ გვჭირდება ისეთი პოლიტიკური შენობა, რომელიც მინიმუმამდე დაიყვანდა ფულიანი თუ უფულო მეგალომანების ან თბილისის ცენტრში შექმნილი პარტიების ცენტრალური კომიტეტების მიერ ძალაუფლების მითვისების შესაძლებლობას. ამისი რეცეპტი არსებობს. 1824 წელს ამერიკის შეერთებული შტატების მესამე პრეზიდენტი თომას ჯეფერსონი (რომელსაც, სხვა თუ არაფერი, ორდოლარიანი კუპიურებიდან ვიცნობთ) წერდა: „როგორც კატონი ამთავრებდა ყოველ გამოსვლას სიტყვებით კართაგენი უნდა დაინგრეს, ასევე ვამთავრებ ჩემს გამოსვლებს გაფრთხილებით, დაყავით საგრაფოები ადმინისტრაციულ ერთეულებად (wards)“. ჯეფერსონის გაფრთხილება დღესაც აქტუალურია, იმიტომ რომ სახელმწიფო, რომელშიც ძალაუფლება ცენტრშია მოქცეული და პერიფერიაზე ნულს უტოლდება, მყიფეა.

ძალაუფლება არ არის სახელმწიფოს „ძალადობრივ ინსტრუმენტებზე“ მონოპოლია (ან არა მარტო ეს არის). ეს წარმოდგენა აბსოლუტიზმიდან ნაშობი ნაციონალური სახელმწიფოების მემკვიდრეობაა. ძალაუფლების რევოლუციური მოდელი, რომელიც პირველად ამერიკის კოლონისტებთან წამოიშვა, ადგილობრივ თვითმმართველობებზეა აწყობილი. ეს მოდელი გვაძლევს საშუალებას, ხალხი არა წარმოსახვით ერთობად მივიჩნიოთ, როგორც ეს ნაციონალური სახელმწიფოების შემთხვევაში ბენედიქტ ანდერსონმა აღწერა, არამედ რეალურ ერთობად, სადაც ყველა მოქალაქე მისთვის მისაღებ დონეზეა და მისთვის მისაღები დოზითაა ჩართული პოლიტიკურ პროცესში. მხოლოდ იმ მოქალაქეს, რომელიც თუნდაც თავისი სოფლის ან თემის დონეზე მონაწილეობს პოლიტიკურ პროცესში, შეიძლება გაუჩნდეს საკუთარი ქვეყნის, საკუთარი მამულის პატრონობის შეგრძნება და, ილია ჭავჭავაძის სიტყვა რომ გავიხსენო, მამულიშვილის, მოქალაქის და არა ქვეშევრდომის თვითშეგნება. მხოლოდ ასეთი მოქალაქეა თავისუფალი და ძალაუფლებით აღჭურვილი ამ სიტყვის პოლიტიკური მნიშვნელობით. ადგილობრივი თვითმმართველობა არის ის საძირკველი, რომელზედაც სახელმწიფოს შენობა მყარად შეიძლება იდგეს. სწორედ ადგილობრივი თვითმმართველობისათვის ფინანსური და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მინიჭება და ამ დამოუკიდებლობის კონსტიტუციური უზრუნველყოფა არის ერთადერთი გარანტი იმისა, რომ ძალაუფლების მონოპოლიზაცია ქვეყანაში ვერავინ მოახერხოს. ერთადერთი გარანტი იმისა, რომ სისტემა, რომელიც ჩვენ საბჭოთა კავშირიდან გადმოგვყვა და რომელმაც მოსპო ის დემოკრატიული საწყისები, რომლებიც 1918 წლის კონსტიტუციაში გვქონოდა ჩადებული, მართლაც ერთხელ და ახლა უკვე სამუდამოდ, დაინგრევა.

Tags:პოლიტიკა, ბლოგი, ქართული ოცნება, თვითმმართველობა, ნაციონალურ მოძრაობა

აპრილი 2015

კალენდარი

ბლოგერები

სხვა მასალები

რადიოჟურნალი - 1084-ე გამოშვება

"მეათე სტუდიაში" ვისაუბრებთ ტრაგედიაზე, რომელიც 100 წლის წინ დატრიალდა ოსმალეთის იმპერიაში: სომხების მასობრივ დახოცვაზე.
გაგრძელება

აუდიო სომეხთა ხოცვა-ჟლეტის მე-100 წლისთავს თურქეთმა გალიპოლით უპასუხა

​24 აპრილს სომხეთის პრეზიდენტი და მსოფლიოს მხოლოდ რამდენიმე ლიდერი შეიკრიბნენ ერევნის მახლობლად აღმართულ მასიურ ღია მონუმენტთან, რომელსაც სომხები სომეხთა გენოციდის ძეგლს უწოდებენ.
გაგრძელება

ზუგდიდის ბოტანიკურ ბაღში განხორციელებული და დაგეგმილი სამუშაოები

​ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღისთვის ძველი იერსახის დაბრუნების მიზნით, არასამთავრობო ორგანიზაცია „მერკურმა“ ქალაქის მერიასთან ერთად წლების წინ არსებული სანერგე მეურნეობა აღადგინა.
გაგრძელება

თქვენი პუბლიკაციები

ძვირფასო მეგობრებო,

რადიო თავისუფლების რუბრიკაში „თავისუფალი სივრცე“ შეგიძლიათ საკუთარი ბლოგებისა და პუბლიცისტური სტატიების გამოქვეყნება.

ტექსტი არ უნდა აღემატებოდეს 700 სიტყვას.

რედაქცია იტოვებს უფლებას, საკუთარი შეხედულებისამებრ შეარჩიოს ტექსტები გამოსაქვეყნებლად. ავტორებს ვთხოვთ, გაითვალისწინონ რადიო თავისუფლების სარედაქციო პოლიტიკა, რომელსაც შეგიძლიათ გაეცნოთ განყოფილებაში „ფორუმის წესები“.

ტექსტები ქვეყნდება უცვლელად, რედაქტირების გარეშე.

მასალები მოგვაწოდეთ მისამართზე: tavisupleba@rferl.org
(subject-ში ჩაწერეთ „თავისუფალი სივრცე“)

ყველაზე პოპულარული